abu rayhon beruniy va "hudud ul-olam" asari

PPTX 29 pages 231.9 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 231.9 KB

File type PPTX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

prezentatsiya powerpoint toshkent kimyo xalqaro universiteti ma’ruzachi: dots. v.b., t.f.f.d (phd) narziyev nabijon normurodovich fan: toponimika “tarix” kafedrasi reja 1. abu rayhon beruniy asarlari va “hudud ul-olam” asari - muhim tarixiy manba. 2. narshaxiyning “ buxoro tarixi” asarida toponimik ma’iumotlar. mavzu: o‘rta asr yozma manbalarida qadimgi toponimlar abu rayhon beruniyning “hudud ul-olam” asari - muhim tarixiy manba. buyuk bobokalonimiz va vatandoshimiz abu rayhon beruniy (973 - 1048-y.y.) o'rta asrlarning buyuk qomusiy olimlardan edi. uning buyukligi o’sha davrning deyarli barcha fanlariga qo'shgan betakror ilmiy merosida namoyon bo'ladi. u nafaqat astronomiya va boshqa tabiiy fanlar bilan, balki tarix va din tarixi bilan shug'ullanadi. olim yozib qoldirgan 160 dan ortiq asarlari bilan astronomiya, astrologiya, matematika, geografiya, geodeziya, geologiya, mineralogiya, arifmetika, tabobat. tarix, filologiya va boshqa fanlarning rivojiga ulkan hissa qo‘sha oldi. abu rayhon beruniy o'z asarlarida o'rta osiyo va xuroson shaharlari haqida ma’iumotlar keltirib o'tgan. uning deyarli hamma asarlarida o'rta osiyo shaharlari tilga …

2 / 29

rga kechib o‘tadigon joy, xuroson viloyatida. tavovis - har yili bozor bo‘ladigon joy. xuroson viloyatida. barsxon - issiqko‘l yonida, bu (suvi) issiq ko'ldir. turkiston viloyatida abu rayhon beruniy “qonuni mas’udiy” asarida o 'rta osiyo shaharlarini jadval tarzida bergan va ular haqida toponimik ma’lumotlar berilgan. jumladan, toshkent bunday deyilgan: “binkat - shosh shaharlaridan biri, turkiycha toshkent. bundan tashqari, quyidagi hududlar ham asarda turlicha nomlangan: baykand (poykand) - buxorodan janubi-g'arbda joylashgan shahar. hozirgi yakkatut stansiyasi yonidagi harobalar. u badzarubayi deb ham atalgan. kesh (kitob va shahrisabz) - forscha ma’jamat deb yuritilgan. sutkent - xasart daryosi bo'yidagi shahar. qariyat al-hadisa - hasart daryosining quyilishi yonida, xorazm ko‘li yonida, g ‘uzlar viloyati. yangikent - sirdaryo etaklarida (hozirgi kazalinsk shahri ro‘parasida, daryoning chap tom onidagi harobalar). yangikent - turkiylarda janikent, arablarda "qariyat al-hadisa” (qariyat - qishloq, hodisa - yangi ya’ni “yangi qishloq”) va “madinat al-jadida” (madina - shahar. jadida - yangi. ya’ni yangi shahar) tojiklar …

3 / 29

shivordara kabi toponimlar o‘sha suv parisi nomi in'ikosidir. beruniy “geodeziya” asarida o‘sha vaqtdagi sariqamisli ko‘lini hiz dengizi, ya'ni “qiz dengizi” deb atagan. beruniy toponimika qonuniyatlariga oid bir qancha fikrlar bildirgan, masalan, yunonlar va arablar turkiy so‘zlarni buzib o‘z tillariga moslab talaffuz qilganliklari oqibatida bir qancha so‘zlarning ma'nosi o‘zgarib ketganini, (masalan, turkiycha tosh so‘zini arablar shosh deb talaffuz qilishlarini) aytadi. “hudud ul-olam” (“dunyoning hadlari”) tarixiy-geografik asar bo‘lib, 982 - 983-yillarda fors-tojik tilida noma'lum muallif tomonidan yozilgan. asarda yer kurrasining inson yashab turgan (to‘rtdan bir) qismidagi mamlakatlar iqlimi, tabiati, xalqlari, urf-odatlari, mashg‘ulotlari to‘g'risida ma'lumotlar berilgan. "hudud ul-olam" ("olam chegaralari"), "kitobi hudud al-olam minal mashriq ilal magʻrib " — tarixiy-geografik asar. nomaʼlum muallif tomonidan fors tilida 982—83 yillarda juzjon viloyatida yozilgan boʻlib, shu viloyat hokimi amir abul xoris muhammad ibn ahmadga bagʻishlangan. bu asar oʻz zamonasida ham, 19-asr oxirigacha ham shu nom bilan hech qaysi manbada qayd etilmagan; 1258 yil qayta koʻchirilgan. asar …

4 / 29

ʻd, tavo-vis, karmana, kushoniya, samarq-and, kesh, termiz, kot, fargʻona, shosh va boshqa shahar va viloyatlar taʼrifi keltirilgan. mundarijadan ko'rinadiki, “hudud ul-olam ” jahonning barcha mamlakatlarini tasvirlab bergan geografik, etnografik va iqtisodiy ma'lumotnomadir. asarning fors tilida yozilganligi o'sha davrda (x asr) mahalliy fors-tojik madaniyatining ancha yuksak bo'lganidan darak beradi. “chag‘onrud (surxondaryo)ki, chag'oniyondan oqadi va termiz yonida jayhunga quyiladi” . “ ...yana biri o‘zgand suvidirki, xallux tog‘i (orqasi)dan boshlanib, o'zgand, bob (pop), axsikat, xo‘jand, banokat shaharlari yonidan o'tadi va to choch yerlarigacha yetadi, so'ngra xorazm dengiziga quyiladi”. demak, muallif sirdaryoni o'zgand (o‘zgan) suvi degan. xallux (qarluq) tog‘i - tyanshan tog'lari bo'lsa kerak (ilk o'rta asrlarda yettisuvda qarluq davlati bo'lgan). hozirgi axsi qishlog‘i (namangan viloyati, to‘raqo"rg‘on tumani) o‘rta asrlarda yirik shahar bo'lgan va farg’ona vodiysining markazi hisoblangan. bob hozirgi pop tumanining markazi - pop shahri. banokat amir temur 1392-yilda tiklab o'zining katta o‘g‘li shohruh mirzo nomi bilan shohruhiya deb atagan shahar, xalq tilida …

5 / 29

sayhun deb ataydilar”. sirdaryoning nomlari parak - chirchiq daryosi. demak, bosh tomondagisi o'zgand bo'lgan, chirchiq quyilgandan keyin sirdaryo choch daryosi deb atalgan. “hudud ul-olam” asarida zarafshon buxoro daryosi deyilgan. shu ma'lumotlardan ko'rinadiki, daryolar ko'pincha shaharlar yoki viloyatlar nomlari bilan atalgan. vaxsh daryosi - vaxsh shahri. chag'onrud (chag'oniyon). o'zgand suvi - o'zgand shahri, xurshob daryosi - xurshob shahri. xatlom daryosi – xatlom shahri, choch daryosi - choch (shahri, viloyati), o'sh daryosi - o'sh shahri. “hudud ul-olam” muallifi sirdaryoni bir o'rinda hasart deb atagan. “movarounnahr - keng, obod va juda ko'rkam o'lka. turkistonning darvozasi va savdogarlar maskanidir". abu bakr muhammad ibn ja'far ibn zakariyya al-xattob ibn sharik annarshaxiy (899-959) – tarixchi olim. buxoroning narshax qishlog‘ida tug‘ilgan. tarjimai holiga oid ma'lumotlar kam. somoniylar saroyida kotiblik qilgan. narshaxiy 943—944 yillarda “buxoro tarixi” (“tahqiqi viloyati buxoro”) nomli asarini arab tilida yozib, uni somoniylar amiri nuh ibn nasr (hukmronlik davri: 943—954)ga bag‘ishlagan. narshaxiyning o‘g‘li abu bakr …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "abu rayhon beruniy va "hudud ul-olam" asari"

prezentatsiya powerpoint toshkent kimyo xalqaro universiteti ma’ruzachi: dots. v.b., t.f.f.d (phd) narziyev nabijon normurodovich fan: toponimika “tarix” kafedrasi reja 1. abu rayhon beruniy asarlari va “hudud ul-olam” asari - muhim tarixiy manba. 2. narshaxiyning “ buxoro tarixi” asarida toponimik ma’iumotlar. mavzu: o‘rta asr yozma manbalarida qadimgi toponimlar abu rayhon beruniyning “hudud ul-olam” asari - muhim tarixiy manba. buyuk bobokalonimiz va vatandoshimiz abu rayhon beruniy (973 - 1048-y.y.) o'rta asrlarning buyuk qomusiy olimlardan edi. uning buyukligi o’sha davrning deyarli barcha fanlariga qo'shgan betakror ilmiy merosida namoyon bo'ladi. u nafaqat astronomiya va boshqa tabiiy fanlar bilan, balki tarix va din tarixi bilan shug'ullanadi. olim yozib qoldirgan 160 dan ortiq asa...

This file contains 29 pages in PPTX format (231.9 KB). To download "abu rayhon beruniy va "hudud ul-olam" asari", click the Telegram button on the left.

Tags: abu rayhon beruniy va "hudud ul… PPTX 29 pages Free download Telegram