sharqdan o‘qlik san'ati

PPTX 27 pages 119.1 KB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 119.1 KB

File type PPTX

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

mavzu: sharqda notiqlik san’ati reja: 1. ifodali o‘qish va notiqlik san’ati taraqqiyotida “avesto”ning o‘rni . 2.o‘rta osiyoda voizlik va uning turlari. 3. ifodali o‘qish va suxandonlik haqida o‘rta osiyo mutafakkirlarining fikr-qarashlari. 4. “majolis un-nafois” da nomlari zikr etilgan voizlar. mavzu: sharqda notiqlik san’ati reja: 1. ifodali o‘qish va notiqlik san’ati taraqqiyotida “avesto”ning o‘rni . 2.o‘rta osiyoda voizlik va uning turlari. 3. ifodali o‘qish va suxandonlik haqida o‘rta osiyo mutafakkirlarining fikr-qarashlari. bilaman bilib oldim bilishni xoxlayman ajdodlarimiz qadim zamonlardan boshlab so‘z san’atining, xususan, og‘zaki ijrochilik san’atining inson ruhiyatiga ko'rsatadigan ta’siriga juda katta e’tibor bilan qaraganlar. shu ma’noda, ifodali o‘qish san’atining tarixi uzoq davrlarga borib taqaladi. o‘rta osiyoda ifodali o'qish san’atining taraqqiy etishida “avesto”, “dinkard” kabi diniy xarakterdagi asarlarining ahamiyati katta bo‘lgan. inson axloqini poklashga qaratilgan ushbu asarlar ko‘proq og‘zaki ijrochilik vositasida xalq orasiga kirib borganligi ma’lum. jumladan, “avesto”ning asosiy mohiyatini tashkil etgan “ezgu fikr, ezgu so‘z, ezgu amal” ta’limotini xalq o‘rtasida …

2 / 27

fis adabiy usuli saj’da vahiy qilingan bo‘lib, u so‘z san’atining oliy namunasi hisoblanadi. qur’oni karimni o ‘qish voizdan juda katta ilmiy salohiyatni, ayni paytda, yoqimli ovoz sohibi bomishni ham talab qilardi. shu boisdan ham qur’on suralarini maftunkor qiroat, jozibali ohangda o‘qishga o‘rgatuvchi “ilmi balog‘a” san’atiga alohida e’tibor qaratilgan. bu haqda abu rayhon beruniy “geodeziya” asarining kirish qismida shunday deydi: “arab nutqida balog‘aning mavjudligi qur’on targ ‘ibotida muhim ahamiyat kasb etadi. balog‘a arab nutqining ziynatidir” voizlik (notiqlik) san’ati o‘rta asrlarda juda katta ijtimoiy-siyosiy mavqega ega bo‘lib, umumdavlat ahamiyatiga molik ish hisoblangan. voizlik san’atining dabirlik, xatiblik, muzakkirlik kabi turlari mavjud bo‘lib, ba’zi voizlar dabirlik-davlat ahamiyatiga ega bo‘lgan yozishmalarni o‘qish va yozib berish bilan, ba’zi voizlar xatiblik - juma kunlari qur’oni karim suralari asosida xalqni odob-axloqqa chaqirish bilan, ba’zilari esa muzakkirlik - tarixiy voqea-hodisalarni gapirib berish bilan shug‘ullanganlar. qadimda xalq ommasi oldida nutq so‘zlovchi kishi voiz, uning nutqi esa va’z deb yuritilgan. voizlik …

3 / 27

aqida shunday fikrlarni yozadi: “va’zxon shunday bo‘lishi kerak-ki, uning majlisiga bo‘sh kirgan odam to‘lib chiqsin, to‘la kirgan odam esa, yengil tortib holi qaytsin. voiz olim va halol ish ko‘ruvchi bo‘lsa, uning nasihatidan chetga chiqqanlar gunohkor bo‘ladi. agar u boshqalarga buyursa-yu, o‘zi qilmasa, uning so‘zlari hech kimga ta’sir etmaydi va foyda keltirmaydi”. ushbu fikrlar zamiriga juda katta ibrat va hikmat ma’nolari singdirilgan. demak, xalqqa pand-nasihat aytib, ularni to‘g‘ri yo‘lga boshlovchi voiz nafaqat ilmi va chiroyli so‘zlari bilan, balki o‘zining yuksak axloq-odobi, halol hayot tarzi bilan ham boshqalarga namuna bo‘lishi lozim. ushbu fikrlar zamiriga juda katta ibrat va hikmat ma’nolari singdirilgan. demak, xalqqa pand-nasihat aytib, ularni to‘g‘ri yo‘lga boshlovchi voiz nafaqat ilmi va chiroyli so‘zlari bilan, balki o‘zining yuksak axloq-odobi, halol hayot tarzi bilan ham boshqalarga namuna bo‘lishi lozim. buyuk tafakkur egalarining butun bir avlodi yetishib chiqqan, jahonni ilm-ma’rifat nuri bilan yoritgan uyg‘onish davri deb yuritiladigan zamonlarda o‘rta osiyoda so‘z san’ati, shuningdek, …

4 / 27

a (hodisalar)ga ism beruvchi til haqidagi ilmlar deb tasdiqlayman. “ ... xullas, yaxshi nutq uchun nahv, aruz, m antiq fanlari ham- korligidan foydalanish zarur bo‘ladi. ularning birortasiga ahamiyat bermaslik, bulardan birining qoidasining buzilishi, qolgan ikkitasiga ta ’sir qilmay iloji yo‘q”,- deb yozadi beruniy. farobiyning beruniy kabi allomalarning to‘g‘ri nutq tuzish masalasiga bu qadar e’tibor bilan qarashlari x asrlardayoq, yorqin nutq chiroyli gapirish, ifodali o‘qish san’atining taraqqiy etganligidan dalolat beradi. ibn sinoning “she’r san’ati”, abu rayhon beruniyning “o‘tmish ajdodlardan qolgan yodgorliklar”, “geodeziya” va boshqa asarlari tarkibida keltirilgan mukammal nutq tuzish haqidagi qimmatli fikrlari bugungi kunimiz uchun, ayniqsa, ahamiyatlidir. shuningdek, mahmud koshg‘ariyning “devonu lug‘otit turk”, zamaxshariyning “muqaddimat ul-adab”, “notiqlik asoslari” kabi asarlari so‘z san’ati ilmiga bag‘ishlangan bebaho ma’naviy xazina hisoblanadi. yusuf xos hojib, alisher navoiy kabi allomalar o‘z asarlarining butun-butun boblarini so‘zning ilohiy ne’mat ekanligi, so‘zning mo‘jizali qudratini ko‘rsatishga bag‘ishlaganlar. jumladan: zakovat ko‘rki so‘zdur, bu tilning ko‘rki so‘zdur, kishining ko‘rki yuzdur, bu …

5 / 27

voizning “abvob ul-jinon” (“jannat eshiklari”), -voiz qazviniyning “ziloli maqol” (“maqol nafosati”), -voiz shirvoniyning “ahsan ul-ahodis” (“nafis kalimalar”), -quraysh sindiyning “anis ul-voizin” (“voizlar do‘sti”), -mulla kalon voiz samarqandiyning “ ravzat ul-voizin” (“voizlar bo‘stoni”), -qozi o‘shiyning “miftoh un-najot” (“najot kaliti”) asarlari keyingi davrlarda yetishib chiqqan notiqlar uchun asosiy dasturulamal bo‘lib xizmat qilgan. shuningdek, alisher navoiyning “majolis un-nafois”, zay niddin vosifiyning “badoye’ ul-vaqoye’”, xondamiring “makorim ul-axloq” kabi asarlarida ham voizlik san’ati haqida qimmatli fikr- mulohazalar bayon qilingan. tariximizda nurli iz qoldirgan ulug‘ allomalar tomonidan notiqlik san’ati haqida maxsus asarlar yaratilishi, so‘z ijrochiligiga bu qa- dar katta e ’tibor berilishi qadim-qadimdan o‘rta osiyoda ifodali nutq san’atining juda katta ijtimoiy-siyosiy mavqega ega bo‘lgan davlat ahamiyatiga molik ish ekanligidan dalolat beradi. mavlono irshod. xv asrda hirotda yashab-faoliyat ko‘rsatgan voizlardan bid mavlono irshoddir. u o‘zining donishmandligi va so‘zga chechanligi bilan el nazariga tushgan. mavlono irshod faqat xalqqa va’z aytish bilangina cheklanib qolmasdan, rasmiy davlat ishlarida ham qatnashib, …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sharqdan o‘qlik san'ati"

mavzu: sharqda notiqlik san’ati reja: 1. ifodali o‘qish va notiqlik san’ati taraqqiyotida “avesto”ning o‘rni . 2.o‘rta osiyoda voizlik va uning turlari. 3. ifodali o‘qish va suxandonlik haqida o‘rta osiyo mutafakkirlarining fikr-qarashlari. 4. “majolis un-nafois” da nomlari zikr etilgan voizlar. mavzu: sharqda notiqlik san’ati reja: 1. ifodali o‘qish va notiqlik san’ati taraqqiyotida “avesto”ning o‘rni . 2.o‘rta osiyoda voizlik va uning turlari. 3. ifodali o‘qish va suxandonlik haqida o‘rta osiyo mutafakkirlarining fikr-qarashlari. bilaman bilib oldim bilishni xoxlayman ajdodlarimiz qadim zamonlardan boshlab so‘z san’atining, xususan, og‘zaki ijrochilik san’atining inson ruhiyatiga ko'rsatadigan ta’siriga juda katta e’tibor bilan qaraganlar. shu ma’noda, ifodali o‘qish san’atining tarixi u...

This file contains 27 pages in PPTX format (119.1 KB). To download "sharqdan o‘qlik san'ati", click the Telegram button on the left.

Tags: sharqdan o‘qlik san'ati PPTX 27 pages Free download Telegram