chiziqli programmalashtirish predmeti

DOCX 7 pages 125.8 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 125.8 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

1-mavzu. chiziqli programmalashtirish predmeti. chiziqli programmalashtirish masalalarining matematik modellarini tuzish tayanch so’z va iboralar: matematik model, chiziqli va chiziqsiz programmalashtirish, stoxastik programmalashtirish, dinamik programmalashtirish. dars rejasi 1. matematik programmalashtirish fanining predmeti. 2. matematik programmalashtirishning asosiy masalalari. 3. modellashtirish. iqtisodiy matematik model tushunchasi. 4. eng sodda masalalarning matematik modellari. chiziqli programmalashtirish matematik programmalashtirishning bir bo`limi bo`lib, u chegaralangan resurslar(xom ashyo¸ texnika vositalari, kapital qo`yilmalar, yer, suv, mineral o`g`itlar va boshqalar)ni ratsional taqsimlab eng ko`p foyda olish yoki eng kam xarajat qilish yo`llarini o`rgatadi. chiziqli programmalashtirishning shakllanishi xx asrning ikkinchi yarmidagi iqtisodiy fikrlarning takomillashishiga katta ta`sir ko`rsatdi. 1975 yilda chiziqli programmalashtirish nazariyasini birinchi bor kashf qilgan rus olimi l.v.kantorovichga va matematik iqtisodiyot bo`yicha mutaxassis, «chiziqli programmalashtirish» terminining birinchi muallifi, amerika olimi t.kupmansga nobel mukofotining berilishi chiziqli programmalashtirishning iqtisodiy nazariyaga qo`shgan hissasini tan olishdan iborat deb hisoblash mumkin. chiziqli programmalashtirish chiziqli funksiyaning, uning tarkibiga kiruvchi noma`lumlarga chegaralovchi shartlar qo`yilganda, eng katta va eng …

2 / 7

larini matematik munosabatlar yordamida tavsiflash tegishli iqtisodiy jarayonning matematik modelini tuzish deb ataladi. iqtisodiy jarayonlarning (masalalarning) matematik modelini tuzish uchun quyidagi bosqichlardagi ishlarni bajarish kerak: 1) masalaning iqtisodiy ma`nosi bilan tanishib, undagi asosiy shartlar va maqsadni aniqlash; 2) masaladagi ma`lum parametrlarni belgilash; 3) masaladagi noma`lumlarni (boshqaruvchi o`zgaruvchilarni) belgilash; 4) masaladagi cheklamalarni, ya`ni boshqaruvchi o`zgaruvchilarning qanoatlantirishi kerak bo`lgan chegaraviy shartlarni chiziqli tenglamalar yoki tengsizliklar orqali ifodalash; 5) masalaning maqsadini chiziqli funksiya orqali ifodalash. boshqaruvchi o`zgaruvchilarning barcha cheklamalarni qanoatlantiruvchi shunday qiymatini topish kerakki, u maqsad funksiyaga eng katta(maksimum) yoki eng kichik(minimum) qiymat bersin. bundan ko`rinadiki, maqsad funksiya boshqaruvchi noma`lumlarning barcha qiymatlari ichida eng yaxshisini (optimalini) topishga yordam beradi. shuning uchun ham maqsad funksiyani foydalilik yoki optimallik mezoni deb ham ataladi. iqtisodiy masalalarning matematik modelini tuzish jarayonini amaliyotda nisbatan ko`p uchraydigan quyidagi iqtisodiy masalalar misolida o`rganamiz. 1. ishlab chiqarishni tashkil qilish va rejalashtirish masalasi. faraz qilaylik, korxonada xil mahsulot ishlab chiqarilsin; ulardan ixtiyoriy …

3 / 7

di. masalaning iqtisodiy ma`nosi: korxonaning ishini shunday rejalashtirish kerakki: a) hamma mahsulotlarni ishlab chiqarish uchun sarf qilinadigan har bir xom-ashyoning miqdori ularning umumiy miqdoridan oshmasin; b) mahsulotlarni sotishdan korxonaning oladigan daromadi maksimal bo`lsin. rejalashtirilgan davr ichida ishlab chiqariladigan mahsulotning miqdorini bilan belgilaymiz. u holda masaladagi a) shart quyidagi tengsizliklar sistemasi orqali ifodalanadi: masalaning iqtisodiy ma`nosiga ko`ra noma`lumlar manfiy bo`lmasligi kerak, ya`ni: . masaladagi b) shart uning maqsadini aniqlaydi. demak, masalaning maqsadi mahsulotlarni sotishdan korxonaning oladigan umumiy daromadini maksimallashtirishdan iborat bo`lib, uni funksiya orqali ifodalash mumkin. shunday qilib, ishlab chiqarishni rejalashtirish masalasining matematik modeli quyidagi ko`rinishda bo`ladi: , . 2. iste`mol savati masalasi. faraz qilaylik, kishi organizmi uchun bir sutkada n xil oziqa moddalari kerak bo`lsin, jumladan bir sutkada oziqa moddasidan kamida miqdorda, oziqa moddasidan miqdorda, oziqa moddasidan miqdorda va hokazo, ozuqadan miqdorda zarur bo`lsin va ularni m ta mahsulotlar tarkibidan olish mumkin bo`lsin. har bir mahsulot tarkibidagi oziqa moddasining miqdori …

4 / 7

iga kiritiladigan mahsulotlarning umumiy bahosini minimallashtirishdan iborat bo`lib, uni quyidagicha ifodalash mumkin: . shunday qilib, iste`mol savati masalasining matematik modeli ko`rinishda bo`ladi 3. optimal bichish masalasi. optimal bichish masalasining eng sodda holi bilan tanishamiz. faraz qilamiz, uzunligi l bo`lgan xomaki materiallardan uzunliklari bo`lgan xil detallarning har biridan miqdorda tayyorlash kerak bo`lsin. bundan tashqari xomaki materiallarni n usul bilan kesish mumkin, hamda har bir j usul bilan kesilgan xomaki materialdan miqdorda i detal tayyorlash va miqdorda chiqindi hosil qilish mumkin ekanligi aniqlangan bo`lsin. xomaki materiallardan qanchasini qaysi usul bilan kesganda tayyorlangan detallar miqdori rejadagiga teng bo`ladi va hosil bo`lgan chiqindilarning umumiy miqdori eng kam (minimal) bo`ladi. tayyorlanadigan detallarning uzunliklari kesish usullari detallar ishlab chiqarish rejasi 1 2 … … … … … … … … … … chiqindilar … j usul bilan kesiladigan xomaki materiallar miqdorini bilan belgilaymiz. u holda masalaning matematik modeli quyidagi ko`rinishda yoiziladi: 1-misol. uzunligi 110 sm. bo`lgan …

5 / 7

rejaga ko`ra bunday mahsulotlar soni 40 taga teng bo`lishi kerak, ya`ni . xuddi shuningdek, uzunliklari 35 sm. va 50 sm. bo`lgan xomaki mahsulotlarni ishlab chiqarish rejasini to`la bajarilishidan iborat shartlar mos ravishda va tenglamalar orqali ifodalanadi. iqtisodiy ma`nosiga ko`ra belgilangan noma`lumlar manfiy bo`la olmaydi, demak rejadagi xomaki mahsulotlarni ishlab chiqarishda hosil bo`lgan chiqindilarning umumiy miqdorini quyidagi chiziqli funksiya ko`rinishida ifodalaymiz: . masalaning shartiga ko`ra bu funksiya minimum qiymatni qabul qilishi kerak, ya`ni shunday qilib, quyidagi chiziqli programmalashtirish masalasiga ega bo`lamiz: . 2-misol. konditer fabrikasi uch turdagi karamellarni ishlab chiqarish uchun uch xil xom ashyo: shakar, qiyom va quruq mevalar ishlatadi. 1 tonna karamel turlarini ishlab chiqarish uchun sarf qilinadigan xom ashyolar miqdori (me`yori), xom ashyolarning zahirasi hamda 1 tonna karamelni sotishdan olinadigan daromad quyidagi jadvalda keltirilgan. xom ashyo turlari 1 tonna mahsulotga xom ashyo sarfi (t.hisobida) xom ashyo zahirasi a b c (tonna) shakar 0,8 0,5 0,6 800 qiyom 0,4 …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "chiziqli programmalashtirish predmeti"

1-mavzu. chiziqli programmalashtirish predmeti. chiziqli programmalashtirish masalalarining matematik modellarini tuzish tayanch so’z va iboralar: matematik model, chiziqli va chiziqsiz programmalashtirish, stoxastik programmalashtirish, dinamik programmalashtirish. dars rejasi 1. matematik programmalashtirish fanining predmeti. 2. matematik programmalashtirishning asosiy masalalari. 3. modellashtirish. iqtisodiy matematik model tushunchasi. 4. eng sodda masalalarning matematik modellari. chiziqli programmalashtirish matematik programmalashtirishning bir bo`limi bo`lib, u chegaralangan resurslar(xom ashyo¸ texnika vositalari, kapital qo`yilmalar, yer, suv, mineral o`g`itlar va boshqalar)ni ratsional taqsimlab eng ko`p foyda olish yoki eng kam xarajat qilish yo`llarini o`rgatadi. chiziqli p...

This file contains 7 pages in DOCX format (125.8 KB). To download "chiziqli programmalashtirish predmeti", click the Telegram button on the left.

Tags: chiziqli programmalashtirish pr… DOCX 7 pages Free download Telegram