geopolitika va zamonaviy tarix

PPTX 62 pages 303.8 KB Free download

62 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 303.8 KB

File type PPTX

Pages 62

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 62

prezentatsiya powerpoint toshkent kimyo xalqaro universiteti ma’ruzachi: dotsent, t.f.f.d (phd) narziyev nabijon normurodovich fan: geopolitika va zamonaviy tarix “tarix” kafedrasi mavzu: “geopolitika va zamonaviy tarix” faniga kirish va uning fan sifatida shakllanishi. (2-soat) mavzu rejasi: 1. geopolitikaning fan sifatida shakllanishi. boshqa fanlar bilan aloqadorligi. 2. geopolitika va zamonaviy tarix faninning ob’yekti va predmeti 3. geopolitikaning asosiy manbalari: geografik determinizm, harbiy strategiya, sivilizatsiyaviy yondashuv 4. geosiyosatning funksiyalari: boshqaruv, prognostik, mafkuraviy. 1. geopolitikaning fan sifatida shakllanishi. boshqa fanlar bilan aloqadorligi. geopolitika (geografik siyosat, qadimgi yunoncha gῆ — er, pylitik — davlat yoki jamoat ishlari) — siyosiy fikrning yoʻnalishi, hudud ustidan nazorat qilish, turli taʼsir doiralarini (hokimiyat markazlarini) taqsimlash va qayta taqsimlash qonuniyatlari haqidagi tushuncha. davlatlar va davlatlararo birlashmalar. 19—20-asrlar boʻsagʻasida geosiyosatning fan sifatida vujudga kelishi. nafaqat ilmiy bilimlarning rivojlanish mantig‘i, balki birinchi navbatda yangi siyosiy voqelikni anglash zarurati bilan belgilanadi. bu fan butun dunyo asosiy qarama-qarshi markazlar o'rtasida bo'lingan bir davrda paydo …

2 / 62

asi markazlashgan davlat tizimidan, qulay geografik sharoitidan va ularning so‘zi bilan aytadigan bo‘lsak, “parvardigor ularga in’om etgan ustunliklardan” foydalanib, zamonasining eng rivojlangan texnik, madaniy va harbiy imperiyasini bunyod etdilar va atrofdagi hududlarni bosib olishga kirishdilar. hind davlat rahbarlarining geosiyosiy tushunchalari qadimgi oriylarning ma’naviy madaniyati obidasi bo‘lgan vedalarda saqlanib qolgan. bu obidalarda olam gul solingan savatlar suzib yuradigan okeanga o‘xshatiladi. tadqiqotchilar hindistliklarning geografik tasavvurida bu savatlar va gullar sayyora makonlari (qit’alar)ni, katta okean va uning ichidagi hududlar bo‘lsa, kontinental va subkontinental hududlarni, shuningdek shimoliy yerlarni bildirgan, deb hisoblashadi qadimgi yunon va rimliklarning geosiyosiy ta’limotlari anaksimandr (m.o. 610-547 yillar) ilk bora jahonning va yevropaning keng miqyosli xaritasini tuzib, qit’aning bo‘lg‘usi davlat xodimlari va geostrateglariga g‘oyat muhim xizmat qildi. u dunyoning markaziga yunonistonni qo‘yib, yevropa va osiyoning ko‘pgina hududlarini qadimiy yunon maskanlari kabi uning atrofida aks ettirgan. bu xarita doira shaklida va okeanlar bilan o‘rab olingan holatda chizilgan. yunon olimi gerodot (m.o. 484-425 …

3 / 62

taga tashlagan. gap shundaki, afina bilan sparta o‘rtasida uzoq davom etgan urush elladaga hukmron bo‘lish uchun raqobat xarakteriga ega bo‘lgan. fukidid bu mintaqaning geostrategik tarixi, geografiyasi va demografiyasining bir butun manzarasini chizishga harakat qilgan. uning asarlarida ijtimoiy tuzilma va davlat boshqaruvi, demokratiya va oligarxiya, mashg‘ulotlarning turli turlari va hokazolarni realistik tahlil etish asosida tarixda birinchi marta pragmatik yondashuv namunasi namoyish etildi. qadimgi yunon faylasufi platon (m.o. 428-348 yillar) va aristotel (m.o. 384-322 yillar) asarlarida ham geosiyosiy g‘oyalar o‘z aksini topgan. har ikkala muallif insoniyat taraqqiyotida tabiiy omillarning rolini, insoniyat jamiyatiga tabiat, iqlim va geografik muhitning ta’sirini geografik determinizm pozitsiyasidan tushuntirib bergan. aristotel xalqlarning geografik joylashuvi ularning intellektual va axloqiy xususiyatlariga jiddiy ta’sir o‘tkazadi, deb hisoblagan. u sovuq iqlimli mamlakatlar, xususan yevropada yashaydigan qabilalar jasoratli, lekin hunar o‘rganishga kelganda ularning aql-idrok va qobiliyati yo‘q, shuning uchun ular o‘z ozodligini uzoq saqlab qola oladilar, ammo davlat hayotiga noqobil bo‘lib, o‘z qo‘shnilari ustidan …

4 / 62

ayni yunon sayyohlari va geograf olimlarining faktlari, mulohazalari va boshqa ko‘rsatmalari asosida amalga oshira olgan. panellinizm geosiyosiy g‘oyasini amalga oshirishga intilgan aleksandr barcha yunonlarni birlashtirib, atrofdagi “varvar qabilalar”ga qarshi yagona geostrategik kuch sifatida o‘rtaga chiqdi va osiyoning katta hududida uzoq muddatga o‘z hukmronligini o‘rnata oldi qadimgi rim strategi, geograf olim strabon (m.o. 64/63- m.k. 23/24 yillar) “geografiya” nomli asarida o‘z davrining geografik va siyosiy holatini yoritib, ko‘pgina geosiyosiy fikrlarni o‘rtaga tashlagan. “geografiya” asarida davlat maqsadlari yo‘lida geografiya va geografik makondan foydalanish, kishilarning quruqlik va dengiz vositalaridan foydalanishi, tabiiy sharoit bilan insonlarning mavjud ahvoli o‘rtasidagi bog‘liqlik singari masalalar o‘z aksini topgan. arab dunyosining geosiyosiy konsepsiyalari 570-632 yillarda yangi din – islomni qaror toptirish borasida muhammad payg‘ambar tomonidan boshlab berilgan harakat arab dunyosini birlashtirishga olib keldi va bu mintaqaning keyingi geosiyosiy tuzilmasida katta rol o‘ynadi. aholining ommaviy ravishda islom dinini qabul qilishi geosiyosiy ma’noda etnik va diniy jihatdan birlashgan arablarning yagona davlat …

5 / 62

dun abdurahmon abu zaydning (1332-1406) arab mutafakkkiri ibn xaldun asarlarida ham geosiѐsiy tushuncha namunalarini uchratishimiz mumkin. uning ko‘pdan-ko‘p geosiѐsiy g‘oyalar baѐn etilgan “arablar, forslar, berberlar va ularning katta miqѐsdagi hokimiyatni qo‘lga kiritgan zamondoshlari haqida ma’lumotlar va ibratli nasihatlar kitobi ѐki katta tarix”i asarini (1367), shuningdek “muqaddima” nomli qomusini alohida qayd etish lozim. ibn xaldunning “tarixiy doiralar” nazariyasi tabiatning ijtimoiy-siyosiy hayotga ta'sirini belgilovchi asosiy omil, ibn xaldun nazariyasiga ko'ra, iqlimdir. faqat mo''tadil iqlimi bo'lgan mamlakatlarda odamlar madaniy faoliyat bilan shug'ullanishlari mumkin va janubda (ya'ni, ekvatorga tutash mamlakatlarda) uzoq muddatli uy-joy yoki kiyim-kechak kerak emas va tayyor holda tabiatning o'zidan oziq-ovqat oladi. ularda madaniyatni rivojlantirish uchun hech qanday sabab yo'q; sovuq shimoliy mamlakatlar aholisi, aksincha, butun kuchini oziq-ovqat olish, kiyim-kechak va uy qurish uchun sarflaydi; binobarin, ilm-fan, adabiyot va san'at bilan shug'ullanishga vaqtlari qolmaydi. ibn xaldun tarixiy doiralar nazariyasini shakllantirdi, unga ko'ra, iqlimi mo''tadil bo'lgan mamlakatlarda tarixdagi eng faol kuch ko'chmanchilar bo'lib, …

Want to read more?

Download all 62 pages for free via Telegram.

Download full file

About "geopolitika va zamonaviy tarix"

prezentatsiya powerpoint toshkent kimyo xalqaro universiteti ma’ruzachi: dotsent, t.f.f.d (phd) narziyev nabijon normurodovich fan: geopolitika va zamonaviy tarix “tarix” kafedrasi mavzu: “geopolitika va zamonaviy tarix” faniga kirish va uning fan sifatida shakllanishi. (2-soat) mavzu rejasi: 1. geopolitikaning fan sifatida shakllanishi. boshqa fanlar bilan aloqadorligi. 2. geopolitika va zamonaviy tarix faninning ob’yekti va predmeti 3. geopolitikaning asosiy manbalari: geografik determinizm, harbiy strategiya, sivilizatsiyaviy yondashuv 4. geosiyosatning funksiyalari: boshqaruv, prognostik, mafkuraviy. 1. geopolitikaning fan sifatida shakllanishi. boshqa fanlar bilan aloqadorligi. geopolitika (geografik siyosat, qadimgi yunoncha gῆ — er, pylitik — davlat yoki jamoat ishlari) — siyosiy fi...

This file contains 62 pages in PPTX format (303.8 KB). To download "geopolitika va zamonaviy tarix", click the Telegram button on the left.

Tags: geopolitika va zamonaviy tarix PPTX 62 pages Free download Telegram