hozirgi o'zbek tilida lison nutq meyor munosabati

DOC 23 pages 456.0 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 456.0 KB

File type DOC

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

hozirgi o'zbek tilida lison nutq meyor munosabati reja: 1. lisoniy umis va yahvo 2. til, lison va nutq munosabati 3. til sathlari va lisoniy birliklar 4. fonema va tovush 5. leksema va so‘z 6. morfema va qo‘shimcha 7. qolip va hosila 8. lisoniy paradigma 9. lisoniy munosabat va uning asosiy turlari 10. lisoniy ziddiyat va uning asosiy turlari 11. lisoniy tasnif va uning turlari haqida tushuncha o‘zbek tilining taraqqiyot bosqichlari. hozirgi o‘zbek tili va uning tabiati. hozirgi o‘zbek tilining manbalari. hozirgi o‘zbek tilining tarixiy ildizlari. hozirgi o‘zbek tilining dialektal tarkibi. hozirgi o‘zbek tiliga boshqa tillarning ta’siri. hozirgi o‘zbek tili tushunchasi. uning lisoniy imkoniyat ekanligi va voqelanish shakllari: adabiy va noadabiy, og‘zaki va yozma shakllari, uslubiy ko‘rinishlari. hozirgi o‘zbek adabiy tilining dialektal asoslari. o‘zbek tili davlat tili sifatida. davlat tili tushunchasi va uning yondosh hodisalar (milliy til, xalq tili, xalqaro til, rasmiy til kabi) dan farqi. hozirgi o‘zbek tilida lison, nutq, …

2 / 23

ashishi. fonemalarning nutqiy voqelanishiga ta’sir qiluvchi lisoniy omillar: yondosh tovushlar, urg‘u, bo‘g‘in, ohang va b. fonemalarning nutqiy voqelanishiga ta’sir qiluvchi nolisoniy omillar (nutqiy vaziyat va sharoit, so‘zlovchi shaxs va b.), ularning lisoniy omillar bilan uyg‘unlashuvi. o‘zbek tili fonetikasi va fonologiyasi tushunchalari. empirik soha sifatidagi fonetika nazariy soha sifatidagi fonologiyaning asosi ekanligi. o‘zbek tili fonologiyasi va uning asosiy birligi. fonema va tovush munosabati, unda lison va nutq munosabatining aks etishi. fonemaning turlari. unli fonemalar va ularning substansial xususiyatlari, unli fonemalarni tasniflash asoslari. undosh fonemalar va ularning substansial xususiyatlari, undosh fonemalarni tasniflash asoslari. fonemalararo lisoniy ziddiyatlarning voqelanishi. o‘zbek tili fonemalari lisoniy imkoniyatlarining nutqiy voqelanishi. nutqiy voqelanishda fonema lisoniy imkoniyatlarining nutqiy sharoit va vaziyatga moslashishi. fonemalarning nutqiy voqelanishiga ta’sir qiluvchi lisoniy omillar: yondosh tovushlar, urg‘u, bo‘g‘in, ohang va b. fonemalarning nutqiy voqelanishiga ta’sir qiluvchi nolisoniy omillar (nutqiy vaziyat va sharoit, so‘zlovchi shaxs va b.), ularning lisoniy omillar bilan uyg‘unlashuvi. fonetikaning turlari, ularning maqsad …

3 / 23

r. tilshunoslikda lisoniy va nutqiy jihatlarni farqlashga intilish ushbu fan bilan tengqurdir. chunki har qanday fan cheksiz hodisalarni umumlashtirishni o‘z oldiga maqsad qilib qo‘yadi. xususiy hodisalar zamiridagi umumiylikni ko‘rishga intilish bilishning har ikkala bosqichi (fahmiy va idrokiy) da ham mavjud. shu boisdan aytish mumkinki, bilishning fahmiy bosqichi mutlaq xususiyliklar bilan o‘ralashib qolmaganligi kabi, idrokiy bosqich ham mutlaq umumiylikni - umisni tiklay olmaydi. biroq har bosqich o‘z vazifalariga ega. chunki har bir davr o‘z fani oldiga muayyan maqsad va aniq talablarni qo‘yadi. «fanlarning taraqqiyoti shu davrning ilg‘or falsafiy fikri, davr uchun yetakchi bo‘lgan fan sohalarining yutuqlari bilan uzviy bog‘liq. turli fanlarning manbalari ko‘p qirrali bo‘lganligi sababli, davrning yetakchi falsafiy fikri aniq fanlardan o‘rganish manbaining qaysi tomonlariga alohida e’tibor berish lozimligini, borliqdagi mavjud qonuniyatlarni mantiqiy kategoriyalarda qay usulda aks ettirish yo‘llarini belgilab beradi» (h.ne’matov). shu asosda aytish mumkinki, o‘zbek tilshunosligining birinchi bosqichi dialektika nuqtai nazaridan tildagi umis va yhvoni bir-biridan farqlamay tasnif …

4 / 23

riyotchi tilshunoslar umisning tildagi voqelanishiga nisbatan lison atamasini qabul qildilar. natijada til, lison, nutq munosabati quyidagicha tushunildi: til, lison va nutq munosabati. yuqorida umis va yahvoning tildagi tajallisi misolida lison va nutqning o‘zaro munosabati haqida kirish xarakterida so‘z yuritildi. endi unga batafsil to‘xtalinadi. lison deyilganda ma’lum bir jamiyatning barcha a’zolari uchun avvaldan (oldingi avlodlar tomonidan) tayyor holga keltirib qo‘yilgan, hamma uchun umumiy va majburiy, fikrni ifodalash va boshqa maqsadlar uchun xizmat qiladigan birliklar hamda bu birliklarning o‘zaro birikish qonuniyatlari yig‘indisi tushuniladi. demak, lisonda birliklar va birikish qonuniyatlari farqlanadi. har qanday lisoniy birlik psixofizik tabiatli bo‘ladi. shu bilan birga ular ikki tomonning bir butunligidan iborat: a) lisoniy birlikning shakliy, tashqi tomoni; b) lisoniy birlikning ma’lum bir vazifasi, ma’noviy qiymati. lisoniy birliklar umis sifatida mavjud ekan, u moddiylikdan xoli bo‘lmog‘i lozim. bunda «lisoniy birlikning tashqi tomoni» ko‘rinishga, moddiylikka ishora qilmaydimi, degan savol tug‘ilishi tabiiy. to‘g‘ri, lisoniy birlik moddiy qiyofadan xoli. biroq ular …

5 / 23

i betiga o‘xshaydi va ularni ajratib bo‘lmaydi. nutq esa yuqorida ta’riflangan lisoniy so‘zlashish qobiliyati asosida ayrim shaxs tomonidan ma’lum bir xabar berish maqsadi uchun ishga solinish yoki qo‘llanish natijasidir. bir-birini shartlovchi, bir-biriga bog‘liq bo‘lgan «lison - nutq qobilyati - nutq» zanjirida faqat nutqqina tashqi (moddiy) shaklda (og‘zaki, yozma) namoyon bo‘ladi va bizning sezgi a’zolarimizga ta’sir qiladi. f.de sossyur lison-nutq munosabatini shatranj o‘yini qoidalari asosida tushuntirib berishga harakat qilgan. shaxmat donalari va har bir donaning yurish qoidasi ongimizdagi lisoniy birliklar va ularning birikish imkoniyatlariga, o‘yinchi bamisoli so‘zlovchi bo‘lib, shaxmat o‘yinini bilishi esa so‘zlovchining nutq qobiliyatiga o‘xshaydi. donalarning harakatlantirilishini nutqqa qiyoslash mumkin. qiyoslang: shaxmat - o‘ynash qobiliyati lison - nutq qobiliyati – nutq shaxmat donalari va ularning yurish imkoniyatlari o‘ynovchilarning barchasi uchun umumiy bo‘lganligi kabi lisondan foydalanish ham shu tilda so‘zlashuvchilar uchun tengdir. lison va shatranj qurilmalari o‘zaro qiyoslanadigan bo‘lsa, avvalo, ularning birliklari orasida umumiy o‘xshashliklar borligini ta’kidlash lozim. har ikkala qurilma …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hozirgi o'zbek tilida lison nutq meyor munosabati"

hozirgi o'zbek tilida lison nutq meyor munosabati reja: 1. lisoniy umis va yahvo 2. til, lison va nutq munosabati 3. til sathlari va lisoniy birliklar 4. fonema va tovush 5. leksema va so‘z 6. morfema va qo‘shimcha 7. qolip va hosila 8. lisoniy paradigma 9. lisoniy munosabat va uning asosiy turlari 10. lisoniy ziddiyat va uning asosiy turlari 11. lisoniy tasnif va uning turlari haqida tushuncha o‘zbek tilining taraqqiyot bosqichlari. hozirgi o‘zbek tili va uning tabiati. hozirgi o‘zbek tilining manbalari. hozirgi o‘zbek tilining tarixiy ildizlari. hozirgi o‘zbek tilining dialektal tarkibi. hozirgi o‘zbek tiliga boshqa tillarning ta’siri. hozirgi o‘zbek tili tushunchasi. uning lisoniy imkoniyat ekanligi va voqelanish shakllari: adabiy va noadabiy, og‘zaki va yozma shakllari, uslubiy ko‘rini...

This file contains 23 pages in DOC format (456.0 KB). To download "hozirgi o'zbek tilida lison nutq meyor munosabati", click the Telegram button on the left.

Tags: hozirgi o'zbek tilida lison nut… DOC 23 pages Free download Telegram