samarqand tamadduni tarixi fanidan seminar materiallar

DOC 36 pages 2.3 MB Free download

36 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.3 MB

File type DOC

Pages 36

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 36

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi sharof rashidov nomidagi samarqand davlat universiteti _____________ fakulteti, ______ guruh talabasi ______________________________ samarqand tamadduni tarixi fanidan bajargan ishlari samarqand-2021 mazkur o’quv-uslubiy qo’llanma samarqand tamadduni tarixi kafedrasi o’qituvchisi xasanov murod g‘aybullayevich tomonidan tuzilgan. 1-seminar mavzu: ilk o’rta asrlarda samarqand madaniyati xitoy yilnomalariga ko‘ra, cug‘d konfederatsiyasi tarkibiy jihatdan kan (samarqand), mi (maymurg‘), shi (kesh / shahrisabz), panch (panjikent), nashebo (naxshab / qarshi), sao (ishtixon), xe (kushoniya / kattaqo‘rg‘on) kabi hukmdorliklardan iborat bo‘lib, ularning har biri tanga zarbi, sulolaviy belgilari, markaziy shahriga ega bo‘lishgan. ushbu hukmdorliklarning o‘z qo‘shini bo‘lganligi ham ma’lum. xitoylarning “tan shu” (“tan sulolasi tarixi”)da samarqandni (boshqa nomi samogyan yoki limogyan) yuan-vey dinastiyasi davrida sivangin deb nomlanganligi keltiriladi. yilnomalarda keltirilgan soch o‘rish yoki yelkagacha soch qo‘yish qadimgi an’anlarga xos odat bo‘lib, bu markaziy osiyoning turli hududlaridan topilgan islomdan avvalgi tosh haykallar hamda ilk o‘rta asrlarda zarb qilingan sug‘d tangalarida, afrosiyob va panjikent saroy …

2 / 36

nchi hukmdori šyšpyr (yoki šēšpēr) – shishpir bo‘lib, ushbu ism so‘zma-so‘z “din (zardushtiylik ?) targ‘ibotchisi” deb tarjima qilingan. bu shaxs ismi xitoy yilnomalarida (“tan shu”) 642 yilda xitoy imperatoriga jo‘natilgan elchilik munosabati bilan tilga olinadi. shishpir 650 yoki 655 yilargacha taxtni boshqargan va uning hukmronligi davrida sug‘d konfederatsiyasining markazi kesh bo‘lgan deb hisoblaniladi. lekin bu masala bahsli. shishpirdan so‘ng sug‘d taxtiga varxuman (655-675) chiqqan. varxuman (βrxwm’n yoki ’βrxwm’n) ismining ma’nosi sug‘diy yozuvlar tadqiqotchilari tomonidan “ezgu fikr eltuvchi” deb talqin qilingan. varxuman keyin 675 yildan 695 yilgacha hukmronlik qilgan sug‘d konfederatsiyasi hukmdori urk vartramuk bo‘lib, bu hukmdorning ismi manbalarda tilga olinmagan. bu ism bizga faqatgina tangalardan ma’lum. undan keyin taxtga dusoboti kelgan. sug‘diycha twk’sp’δ’k (“kuchli qo‘shin sohibi”) – tukaspadak ismning xitoycha talaffuzi dusaboti shaklida keltiriladi. dusoboti 695-696 yillarda sug‘d konfederatsiyasi tarixini boshqargan. so‘ngra sug‘dni nineshish (696-698), mastich (m’stč) (698-700) , tarxun700-710 yillarda, g‘urak 710-738 yillarda, turg‘ar (tangalarda twrγ’r mlk’ yoki twrγ’r …

3 / 36

a asboblari, ijrosi, kiyimlari, raqs turlari to‘g‘risida ma’lumot beradi. uning ma’lumotlarida “sug‘dliklar vino ichayaptilar”, “to‘p o‘yinda musiqasi”, “qordagi suv bilan cho‘milish raqsi” kabi alohida musiqa va raqs nomlari keltiriladi. o‘rta osiyo xalqlarining musiqasi arablarni ham hayratda qoldirgan. xalifa volid ii xuroson noibidan (bu davrda noib nasr ibn-sayyor bo‘lgan) xurosondan ziyofat uchun mashshoqlarni yuborishni so‘ragan. aksariyat hollarda yozma manbalardagi malumotlarni arxeologik ma’lumotlar ham tasdiqlaydi. mug‘ qal’asi xarobalarida olib borilgan qazishmalar chog‘ida uzunligi 27 sm bo‘lgan nay topilgan. laylak suyagidan yasalgan bu nayning teshiklar 6 ta bo‘lib ular turli masofada joylashgan. ushbu nay qal’aning xazina qismida olib borilgan tadqiqotlar natijasida topilgan. 1965 yil akademik ya.fulomov rahbarligida qazish olib borayotgan olimlar vi-vii asrlarda barpo qilingan hashamatli saroy qoldiqlarini topib ochdilar. saroyning devorlarini tozalayotgan arxeologlar hayratdan lol qoldilar. caroy devorlariga rang-barang buyoqlar bilan nafis suratlar chizilgan ekan. suratlar bir necha asrlar mobaynida zax tuproq tagida yotganligiga qaramay ularning rangi hayratlanarli darajada tiniq edi. samarqand …

4 / 36

hag’aniyon elchisining surati va kiyimining etagida 16 ta sugʻdiy yozuv saqlanib qolgan (sugʻdiy til, sharq-eron til oilasiga mansub boʻlib, shu tilda arablargacha davrda sugʻdda gaplashilgan, sugʻd alifbosi aramey alifbosidan kelib chiqqan). bu satrlar unash naslidan boʻlmish shoh varxumanning elchilar qabul qilish marosimiga taluqlidir. xitoy solnomachilari bu nom bilan faqat bitta shoh varxumanni bilganlar; 655 yilda tan davlatiga shoh varxuman elchilarini fuqoralik masalasi boʻyicha yuborgan, bu aftidan eron bilan boʻlgan urush tugallanganidan soʻng, arablardan kutilgan xavf-xatarga qarshi boʻlgan amal boʻlsa kerak. gʻarbiy devorning pastki qismida tasvirlangan sovgʻa olib borayotgan elchilarning tantanali yurish marosimi satrlarda koʻrsatilgan yozuvlarga mos keladi. bu sahna ochiq joyda tasvirlangan boʻlib, bizning koʻz oʻngimizda qurollar toʻplami, tirgakka oʻrnatilgan nayzalar, oʻng tomonda gʻalati niqoblar bilan bezatilgan qalqonlar uyumi tasvirlangan. ikkinchi qatordagi tasvirlar esa, tomoshabinga orqasi bilan oʻtirgan uzun sochli kishilar boʻlib, ular aftidan hokimiyatning shaxsiy gvardiyasini tashkil etgan turklar boʻlgan. 550-630 yillar oʻrtalarida sugʻd xonliklari markaziy osiyoda birinchi yirik …

5 / 36

boshligʻiga oʻxshatish mumkin. oʻngroqda oddiy kiyingan, jismonan mugʻullarga mansub kishilar turibdi. bu yerda uch kishi tasvirlangan boʻlib, ular yoqaga biriktirib tikiladigan qaytarma qalpoqsimon ustki kiyimda boʻlib, oyoqlarida uzun paypoq etiklar kiygan, aftidan bu odamlar togʻli xonliklar elchilari boʻlgan (hozirgi davrda bu tasvirlar arang koʻrinadi). bularning orqasidan sochlarida patlar bogʻlangan ikki kishi turibdi. bu bosh kiyimi, 699 yilda xitoy tan imperiyasi tarqibidagi birlashtirgan koguryo shohligiga mansub koreyslarga oiddir. bu tasvirlardan yuqori qismida devor buzilgan boʻlib, hozirgi vaqtda u yerda nima tasvirlangani noma’lum. shimoliy devor. oʻng tomondan boshlanadigan shimoliy devorning kompozitsiyalari esa boshqa olamga chorlaydi. biz goʻyoki samarqandda emas, xitoydamiz. chap tomonda ikkita sayr qayiqlarida ayollar tasvirlangan, birinchisi yaxshi saqlangan. qayiqning quyruq tomonida musiqachilar turli musiqa asboblar bilan tasvirlangan, boshqalariga qaraganda yirikroq tasvirlangan ayol-xonzoda (kirolicha) boʻlgan. oldinda esa boshqa sahna koʻrinadi: ya’ni xizmatkor ayol boshqasining qoʻlidan tutib, yarashmoqchi boʻlyapti va xonzodaga ishora qilyapti, u esa ikkalasini tinchlantirib, yarashtirib qoʻymoqda. marko polo davrida …

Want to read more?

Download all 36 pages for free via Telegram.

Download full file

About "samarqand tamadduni tarixi fanidan seminar materiallar"

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi sharof rashidov nomidagi samarqand davlat universiteti _____________ fakulteti, ______ guruh talabasi ______________________________ samarqand tamadduni tarixi fanidan bajargan ishlari samarqand-2021 mazkur o’quv-uslubiy qo’llanma samarqand tamadduni tarixi kafedrasi o’qituvchisi xasanov murod g‘aybullayevich tomonidan tuzilgan. 1-seminar mavzu: ilk o’rta asrlarda samarqand madaniyati xitoy yilnomalariga ko‘ra, cug‘d konfederatsiyasi tarkibiy jihatdan kan (samarqand), mi (maymurg‘), shi (kesh / shahrisabz), panch (panjikent), nashebo (naxshab / qarshi), sao (ishtixon), xe (kushoniya / kattaqo‘rg‘on) kabi hukmdorliklardan iborat bo‘lib, ularning har biri tanga zarbi, sulolaviy belgilari, markaziy shahriga ega bo‘lishgan. ushbu h...

This file contains 36 pages in DOC format (2.3 MB). To download "samarqand tamadduni tarixi fanidan seminar materiallar", click the Telegram button on the left.

Tags: samarqand tamadduni tarixi fani… DOC 36 pages Free download Telegram