bozor hokimiyati sharoitida narx belgilash tamoyillari

DOC 19 pages 274.0 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 274.0 KB

File type DOC

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

15-mavzu. bozor hokimiyati sharoitida narx belgilash tamoyillari 1. iste'molchi ortiqchaligini egallash. 2. iste'molchi daromodiga ko'ra narx belgilash. 3. iste'mol xajmiga ko'ra narx belgilash. 4. tovarlar kategoriyasiga ko'ra narx belgilash 1. iste'molchi ortiqchaligini egallash. tovarga narx bozor tomonidan o'rnatiladigan raqobatlashgan bozorda tovarni ishlab chiqaruvchilar bozor narxida (muvozanat narxida) sotadi, shu bozor narxida iste'molchilar tovarni sotib oladi. lekin, ayrim iste'molchilar uchun tovarning qiymati uning bozor narxidan ko'ra yuqoriroq. shuning uchun ham u tovarni bozor narxidan yuqoriroq narxda ham sotib olishi mumkin. iste'molchi yutug'i - iste'molchi tomonidan tovarga to'lashi mumkin bo'lgan maksimal narx bilan tovarning haqiqiy narxi o'rtasidagi farqni bildiradi. aniqroq qilib aytadigan bo'lsak, iste'molchining tovar uchun berishi mumkin bo'lgan maksimal narxdan tovarni sotib olishda to'lanadigan haqiqiy narxning ayirmasiga teng. iste'molchi yutug'i (qo'shimcha naf) alohida insonning qanchalik o'rtacha yaxshi yashayotganligini ko'rsatadi. iste'molchining umumiy yutug'i bu talab chizig'i bilan bozor narxi chizig'i o'rtasida joylashgan soha (1-rasmda shtrixlangan soha). 1-rasm. iste'molchi yutug'i. iste'molchi yutug'i barcha …

2 / 19

di, nima uchun deganda, u ikkinchi apelsin uchun berishi mumkin bo'lgan maksimal narx 9 so'm, iste'molchi yutug'i 4 so'mga teng. xuddi shunday davom etsak 4-apelsin uchun iste'molchi yutug'i 1 so'mga teng, beshinchi apelsinni sotib olishga iste'molchi befarq qaraydi, nima uchun deganda u iste'molchining umumiy yutug'ini oshirmaydi. shunday qilib, iste'molchining iste'molchi oriqchaligi 5+4+3+2+1=15 so'mga teng. iste'molchining sarfi 25 ga teng. ishlab chiqaruvchi yutug'i ishlab chiqaruvchi tomonidan olingan umumiy manfaatni bildiradi. bir xil ishlab chiqaruvchilar uchun bir birlik mahsulot xarajatlari bozor narxiga teng bo'lsa, boshqa ishlab chiqaruvchi uchun ushbu xarajatlar bozor narxidan kichikdir. demak, ishlab chiqaruvchilar ushbu tovarni sotishdan foyda, ya'ni ortiqcha manfaat oladilar. har bir tovar uchun ushbu ortiqcha manfaat tovarning bozor narxi bilan uni ishlab chiqarishdagi chekli xarajati o'rtasidagi farqga teng bo'lib, uni ishlab chiqaruvchi oladi. bu farq bir birlik mahsulotdan oladigan foyda bilan ishlab chiqarishdagi har qanday rentani qo'shilganiga teng. umuman ishlab chiqaruvchi yutug'i bu barcha ishlab chiqaruvchilar tomonidan …

3 / 19

azorat qilinishi, ya'ni davlat tomonidan o'rnatiladigan maksimal va minimal narxlar va bu siyosatning iqtisodiy oqibatlari to'g'risida gapirgan edik. faraz qilaylik, tovarga davlat tomonidan maksimal narx o'rnatildi deylik, ya'ni (muozanat narx) (4-rasm). 4-rasm. narx davlat tomonidan nazorat qilinganda iste'molchi va ishlab chiqaruvchi yutug'ining grafikdagi tasviri. maksimal narx o'rnatilganda bir qator ishlab chiqaruvchilar (xarajatlarini maksimal narxda qoplay olmagani uchun) bozordan siqib chiqariladi va ishlab chiqariladigan va sotiladigan mahsulot hajmi dan gacha kamayadi. tovarni sotib olishni davom ettirayotgan iste'molchilar tovarni past narxda sotib oladilar va ularning iste'mol yutug'i oshadi. ushbu oshgan yutuq grafikda qo'shshtrixlangan a to'rtburchak yuzi bilan ifodalangan. lekin bir qator iste'molchilar tovar hajmi qisqargani uchun uni sotib ololmaydilar. ularning iste'mol yutug'ining qisqarganligi shtrixlangan v uchburchak yuziga teng. demak, iste'molchi yutug'ining sof o'zgarishini quyidagicha aniqlash mumkin. , (1) bu erda, - iste'molchi yutug'ining sof o'zgarishi. rasmdan ko'rinib turibdiki, bo'lgani uchun sof iste'molchi yutug'i musbat endi ishlab chiqaruvchi yutug'ini qaraymiz. bozorda qolib ishlab …

4 / 19

y o'zgarishini aniqlash uchun biz iste'mochi yutug'i o'zgarishi (ist. va ishlab chiqaruvchi yutug'i o'zgarishi (i/ch ni qo'shamiz. (3) shunday qilib, biz v va s uchburchaklarning yuziga teng bo'lgan to'liq yo'qotishni olamiz. bu to'liq yo'qotish narxlarni nazorat qilish bilan bog'liq davlatning iqtisodiy siyosatining samarasiz ekanligini ko'rsatadi. bu erda ishlab chiqaruvchilar tomonidan yo'qotilgan yutuqning iste'molchilar yutib olgan yutuqdan katta ekanligini ko'rish mumkin. agar talab chizig'i juda ham elastik bo'lmaganda narxlarni nazorat qilish ham juda katta yo'qotishga olib kelishi mumkin (5-rasm). rasmdan ko'rinib turibdiki, v uchburchak yuzi bozordan siqib chiqarilgan iste'molchilarning yo'qotishlari bo'lib, bu bozorda qolib tovarni sotib olish huquqiga ega bo'lgan iste'molchilarning yutug'ini ifodalovchi a to'rtburchak yuzasidan katta. bu erda bozordan siqib chiqarilgan iste'molchilar katta yo'qotishga ega. 5-rasm. narx davlat tomonidan nazorat qilinganda elastik bo'lmagan talabdagi yo'qotishlar. endi faraz qilaylik davlat tomonidan minimal narx o'rnatildi deylik (- muvozanat narx), ya'ni davlat narxni muvozanat narxidan yuqori qilib belgilanadi agar biz ishlab chiqaruvchilar bozorda …

5 / 19

chiqib ketadi va tovarni sotib ololmaydilar va bunga mos bo'lgan yutuqni yo'qotadi. bu yo'qotish rasmda v uchburchak bilan ifodalangan. demak, iste'molchilarning yutug'ining umumiy o'zgarishi quyidagini tashkil qiladi: . (5) ko'rinib turibdiki, bunday siyosat iste'molchilarning turmush darajasini tushurib yuboradi. (4)- va (5)- ifodalarni qo'shib umumiy yutuqdagi o'zgarishni aniqlaymiz: (=(i/ch.+(ist.=a-s+(-a-v)=-s-v (6) demak, davlat tomonidan minimal narx o'rnatilganda umumiy to'liq yo'qotish vujudga keladi va u ikkita s va v uchburchaklar yuzalarining yig'indisi bilan ifodalanadi. endi biz ishlab chiqaruvchilar yutug'ini ishlab chiqarish miqdordan miqdorga kengaytirilganda qarab chiqamiz. haqiqatdan ham minimal narx muvozanat narxdan yuqori bo'lganda u ishlab chiqaruvchilarni miqdorga mahsulot ishlab chiqarishga undaydi. lekin, ular bozorda faqat hajmdagi mahsulotni sotish mumkin xolos. ular miqdordagi mahsulotni ishlab chiqarishga ketgan xarajatlarni qoplaydigan daromadni olaolmaydi (7-rasm). rasmda ushbu xarajatlar shtrixlangan d trapetsiya yuzi bilan ifodalangan. 7-rasm. minimal narx o'rnatilishi natijasidagi yo'qotishlar grafigi. natijada ishlab chiqaruvchilarning yutug'i o'zgarishi quyidagiga teng: bunday holda har bir ishlab chiqaruvchi o'z mahsulotining …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bozor hokimiyati sharoitida narx belgilash tamoyillari"

15-mavzu. bozor hokimiyati sharoitida narx belgilash tamoyillari 1. iste'molchi ortiqchaligini egallash. 2. iste'molchi daromodiga ko'ra narx belgilash. 3. iste'mol xajmiga ko'ra narx belgilash. 4. tovarlar kategoriyasiga ko'ra narx belgilash 1. iste'molchi ortiqchaligini egallash. tovarga narx bozor tomonidan o'rnatiladigan raqobatlashgan bozorda tovarni ishlab chiqaruvchilar bozor narxida (muvozanat narxida) sotadi, shu bozor narxida iste'molchilar tovarni sotib oladi. lekin, ayrim iste'molchilar uchun tovarning qiymati uning bozor narxidan ko'ra yuqoriroq. shuning uchun ham u tovarni bozor narxidan yuqoriroq narxda ham sotib olishi mumkin. iste'molchi yutug'i - iste'molchi tomonidan tovarga to'lashi mumkin bo'lgan maksimal narx bilan tovarning haqiqiy narxi o'rtasidagi farqni bildiradi....

This file contains 19 pages in DOC format (274.0 KB). To download "bozor hokimiyati sharoitida narx belgilash tamoyillari", click the Telegram button on the left.

Tags: bozor hokimiyati sharoitida nar… DOC 19 pages Free download Telegram