bog’lovchi moddalar

DOC 1 стр. 150,0 КБ Бесплатная загрузка

1 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 150,0 КБ

Тип файла DOC

Страницы 1

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 1

o`zbekiston respublikasi oliy va o`rta mahsus 15-mavzu. bog’lovchi moddalar 15.1. bog’lovchi moddalar haqida dastlabki tushunchalar qadim zamonlarda parchalangan va butun toshlarni bir-biriga zich joylashtirib yoki band, qavs bilan qisib inshootlar qurishgan. biroq bunday usulda katta inshootlar qurish qiyin edi, shuning uchun odamlar toshni bir-biriga biriktirishning boshqa yo’llarini izlay boshladilar. ular dastlab gil (o’lchami 0,01 mm dan kichik subkolloid va kolloid zarrachalardan tashkil topgan bo’lib, yuqori gigroskopiklik, nam sig’imiga, ko’p bo’kish, katta yopishqoqlik, qovushqoqlik xususiyatlariga ega soz loy - cho’kindi tog’ jinsi)dan foydalanishgan, biroq gil qurigan vaqtda hajmi kichrayadi, bu esa ravshanki, yoriqlar hosil bo’lishiga olib keladi. bundan qutilish maqsadida qumtuprokdan foydalana boshladilar, mustahkamligini oshirish uchun esa turli xil tolasimon moddalar qo’shdilar, eramizdan taxminan 3-4 ming yil avval kuydirish yo’li bilan olinadigan bog’lovchi moddalar paydo bo’lgan. misrdagi hashamatli yodgorliklardan firoavn qabrlari, xeops piramidasi, karnakedagi amona ibodatxonasi kabi ulkan noyob yodgorliklar eramizdan ikki-to’rt ming yil avval xarsang tosh elementlari vositasida qurilgan. eng …

2 / 1

xiva yodgorliklari kabi inshootlarning qurilish materiallariga bo’lgan ehtiyojini oshirgan. xorazm chor atrofi qalin devorlar bilan o’rab chiqilgan to’rtta silindr minoradan iborat edi. minoraning usti tep-tekis qilib ishlangan. bunday inshootlarni qurishda qo’shilmalar bilan ishlangan ganch qorishmasi va giltuproqdan pishirilgan yapaloq g’ishtlar hamda tabiiy toshlar ishlatilgan. x-xv asrlarda va undan keyin o’rta osiyo xalqlari xashamatli inshootlar qurishda rangli g’isht, har xil rangda sirlangan sopol taxtachalarni dekorativ qoplamalar sifatida ishlatganlar. x asrda qurilgan buxorodagi ismoil somoniyning maqbarasi, xi asrda buxorodagi balandligi 50 metrli pishiq g’ishtdan qurilgan minorai kalon, samarqanddagi temur va shohi-zinda maqbaralari (xv-asr) va boshqalar o’sha davrning mashhur me’morchilik yodgorliklaridir. mamlakatimizda qurilish materiallari texnologiyasini rivojlantirish, mineral bog’lovchi moddalar texnologiyalarini takomillashtirish va ishlab chiqarishga joriy etishga qaratilgan ilmiy tadqiqotlarda m.o’razboev, k.axmedov, a.ashrabov, e.q.qosimov, f.tojiev, t.a.otaquziev, p.a.rebendir, a.r.shulyachenko, v.a.kind, v.n.yung, p.p.budnikov, m.a.ribev, b.g.skramtaev kabi olimlarning salmoqli hissalarini ehtirof etiladi. 15.2. mineral bog’lovchi moddalar mineral yoki anorganik bog’lovchi materiallar kukunsimon bo’lib, mayda va yirik to’ldirgichlar …

3 / 1

buyum xossalarini va bog’lovchi materiallarni tejash maqsadida quyidagi maxsus qo’shilmalar ham ishlatiladi: 1. bog’lovchi materiallarni chuchuk hamda sulfat tuzlariga to’yingan suvlar ta’sirida chidamliligini oshirish maqsadida ishlatiladigan gidravlik yoki faol mineral qo’shilmalar - trepel, opoka, diatomit, trasslar, pemza, vulkon kuli hamda tufi, faol kremniy chiqindilari, kuydirilgan gil, gliej, kuygan jinslar, toshqollar, issiqlik elektr stantsiyalari kullari va boshqalar. 2. bog’lovchi materiallarni tejash uchun to’ldirgichlar sifatida mayda qilib tuyilgan qum, ohaktosh, dolomit, tabiiy changsimon kvars qumi va shlak va boshqalar. 3. sementlarning tishlashuvini tezlatuvchi va susaytiruvchi materiallar: tezlatuvchilar sifatida - kalsiy xlorid (cac12), natriy xlorid (nac1), xlorid kislota (hc1), eruvchan shisha (na2sif6), soda; susaytiruvchilar sifatida - gips, sulfat kislota, temir (ii) sulfat va boshqalar. 4. sementning qotishini tezlatuvchi va mustahkamligini oshiruvchi qo’shilmalar: kalsiy xlorid va xlorid kislota. 5. beton va qotishmaning sovuqqa chidamliligini, plastikligini oshirish uchun ishlatiladigan organik va anorganik qo’shilmalar, sulfit-spirt bardasi (ssb), yetmak (ko’pirtirish xususiyatiga ega daraxt ildizi), sovun chiqindisi, gil, …

4 / 1

bo’lishi kerak. 2. normal (me’yoriy) tishlashuvchi - bunda tishlashishning boshlanish davri 30 minut, oxirgisi esa 12 soatgacha davom etadi. 3. sekin tishlashuvchi - bular tishlashishning oxirgi davri 12 soatdan keyin boshlanadigan materiallar hisoblanadi. 15.3. havoda qotadigan bog’lovchi materiallar yuqorida ta’kidlanganidek, mineral bog’lovchi moddalarning havoda qotadigan bog’lovchi materiallar guruhiga ohak, gips, kaustik magnezit kabi materiallar kiradi. ohak. tarkibida 8% gacha tuproq bo’lgan kalsiy va magniy karbonat tog’ jinslaridan — bo’r, ohaktosh, dolomitlashgan ohaktoshni pishirib juda arzon, havoda tez qotadigan bog’lovchi material-ohak olinadi. olingan maxsulot bulak-bulak ok yoki kulrang bo’lib, u suvsiz kalsiy oksid va magniy oksiddan iborat. buni sunmagan bulak yoki kesak ohak deyiladi, uni maydalab kaynovchi ohak olinadi. ohakni olish ohaktoshni pishirish jarayonida uning tarkibidagi caco3 bilan mgco3 larning cao, mgo va co2 ga parchalanishiga asoslangan. kondan keltirilgan ohaktosh, asosan shaxtali, qisman aylanma yoki doyra shaklidagi xumdonlarda 950-1100°cda pishiriladi. shaxtali pechlar balandligi buylab kuritish, qizdirish, pishirish va sovitish bulimlariga ajratilgan. …

5 / 1

so’nuvchi (20 minutgacha) va sekin so’nuvchi (20 minutdan ko’p) xillarga bo’linadi. ayrim xollarda, ohakning so’nish vaqtini tezlatish maqsadida unga issiq suv qo’shiladi. ohak so’ndirilgandan so’ng u 1-2 kun tinch holatda saqlanishi lozim. oddiy ohak hamiri bilan tayyorlangan qurilish qorishmasining qotishi bir necha kun davom etsa, sunmagan ohak qorishmasi 30-60 minutda qotadi. bundan tashqari, so’ndirilmagan ohak kukuni kam suv talab etadi. shuning uchun so’ndirilmay tuyilgan ohak qorishmasining siqilishdagi mustahkamlik chegarasi, zichligi va chidamliligi so’ndirilgan ohaknikidan birmuncha ko’p bo’ladi. ohak qorishmasining qotishiga, asosan ikki omil, birinchidan uta to’yingan qorishmaning qotish jarayonida unda kalsiy gidroksidining ca(oh)2 kristall holda ajralishi hamda ikkinchidan havodagi karbonat angidrid gazi ta’sirida kalsiy korbanat caco3 va suv h2o ning hosil bo’lishi tao’sir ko’rsatadi: ca(oh)2+co2 = caco3 + h2o bu ikki jarayon barcha ohakli moddalarda ro’y berib, karbonlanish jarayoni deyiladi. karbonlanish jarayoni, asosan, qorishma qatlamining qalinligi va havodagi karbonat angidrid gazining miqdoriga bog’liq. shuning uchun ohakli qorishma bilan suvalgan devorda …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 1 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "bog’lovchi moddalar"

o`zbekiston respublikasi oliy va o`rta mahsus 15-mavzu. bog’lovchi moddalar 15.1. bog’lovchi moddalar haqida dastlabki tushunchalar qadim zamonlarda parchalangan va butun toshlarni bir-biriga zich joylashtirib yoki band, qavs bilan qisib inshootlar qurishgan. biroq bunday usulda katta inshootlar qurish qiyin edi, shuning uchun odamlar toshni bir-biriga biriktirishning boshqa yo’llarini izlay boshladilar. ular dastlab gil (o’lchami 0,01 mm dan kichik subkolloid va kolloid zarrachalardan tashkil topgan bo’lib, yuqori gigroskopiklik, nam sig’imiga, ko’p bo’kish, katta yopishqoqlik, qovushqoqlik xususiyatlariga ega soz loy - cho’kindi tog’ jinsi)dan foydalanishgan, biroq gil qurigan vaqtda hajmi kichrayadi, bu esa ravshanki, yoriqlar hosil bo’lishiga olib keladi. bundan qutilish maqsadida qumt...

Этот файл содержит 1 стр. в формате DOC (150,0 КБ). Чтобы скачать "bog’lovchi moddalar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: bog’lovchi moddalar DOC 1 стр. Бесплатная загрузка Telegram