o‘zaromunosabatlar muammosi

DOC 15 pages 125.0 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 125.0 KB

File type DOC

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

10: mavzu: firma nazariyasi 10.1. «prinsipal» bilan «agent» o‘rtasidagi o‘zaromunosabatlar muammosi tashkilot tarkibiga kiruvchi «agentlar» soni o‘sishi, agentlar harakati ustidan nazorat qilish uchun talab etiladigan «prinsipal» xarajatlari oshishini belgilab beradi. «agent»ni nazorat qilish zarurati va nazoratni amalga oshirishni istamaslik o‘rtasidagi tanlovdan iborat bo‘lgan «prinsipal» muammaviy holatini o‘yinlar nazariyasidan quyidagi model' yordamida ko‘rish mumkin. «prinsipal»ni nazorat qilish xarajatlari birga teng deylik, «agent» tomonidan o‘z majburiyatlarining vijdonan bajarilishidan olinadigan foyda 2 ga va vijdonsizlik bilan bajarganlik holatlaridagi yo‘qotishlar esa 2 ga teng, deylik. «agent» tomonidan o‘z vazifasini bajarishga vijdonsizlik bilan munosabatda bo‘lingan yoki «ishdan bo‘yin tovlash» holatlari aniqlangan taqdirda, u mukofot olish huquqidan mahrum bo‘lishini hisobga olgan holda, «prinsipal» bilan «agent»ning o‘zaro munosabatlari quyidagi matrisa bilan izohlanadi. 9.1 -jadval «prinsipal» bilan «agent»ning o‘zaro munosabatlari matrisasi «agent» ko’rsatkichlar «prinsipal» nazorat qilish nazorat qilmaslik vijdonan ishlash 1; 1 [st2] 1; 2 [st1, p] ishdan bo’yin tovlash 0; -1 2; -2 ushbu o‘yinda «prinsipal» va …

2 / 15

ruqbozlik tizimini tadqiq etgan fridrix fon xayekning isbotlarini keltirish mumkin. ya'ni hech qanday markaz (ya'ni «prinsipal») hamma vaqt barcha hodisalardan xabardor bo‘lib turish va ushbu axborotni manfaatdor tomonlarning hukmiga tezkor havola etishga qodir emas xayekning fikricha, bitimning barcha ishtirokchilarini teng va to‘liq hajmdagi axborot bilan ta'minlovchi mexanizm mutlaqo raqobatchi bozorlardagi narxning shakllanishi hisoblanadi. firma doirasida raqobatli narx shakllanishi to‘g‘risida gap bo‘lishi mumkin emas, agar «agent»ning yakuniy mehnati mahsuli qiymatidan muntazam ravishda bosh tortishi ana shundan dalolat beradi. chunki faqat ish haqi mehnatning yakuniy mahsuliga teng bo‘lgan taqdirdagina mehnat bozorida muvozanatga erishish mumkin va narx to‘liq axborotni o‘zida mujassamlantiradi. demak, tashkilotning rivojlanishiga ko‘ra aylanadigan axborotning murakkablashuvi va ixtisoslashuvi yuz beradi. lekin ular samaradorlik bo‘yicha narx-navo mexanizmi bilan taqqoslanadigan axborot aylanishi tizimining barpo etilishi bilan kuzatilmaydi. tashkilotda qaror qabul qilish jarayoni ularning har birida sifat jihatdan yangi axborot paydo bo‘ladigan ko‘plab bosqichlarni o‘z ichiga oladi. bundan tashqari, ushbu sifat jihatdan yangi axborotga …

3 / 15

ilan nayrang qilish yordamida faoliyat natijasini o‘z foydasiga qayta taqsimlash imkonini beruvchi kutilmagan «sun'iy» holatlarni tashkil etishga urinadi. sosializm davrida sodir etilgan «agentlar»ning o‘z faoliyati natijalarini o‘zlashtirishda ishtirok etishga opportunistik urinishi kabi iqtisodiy jinoyatlarning aksariyatini aynan shu nuqtai nazardan talqin etish lozim. «prinsipal-agent» muammosi – «agent»ning «prinsipal» topshirig‘i va ko‘rsatmasini bajarishda uning nayrang qilish xavfi hisoblanadi. nayrang qilish axborot asimmetriyasi va «agent» faoliyati ustidan nazorat qilish xarajatlarining yuqori darajasi tufayli mumkin bo‘ladi. shunday qilib, tashkilotlarning faoliyat ko‘rsatishi tanqis axborotga ega bo‘lish natijasi sifatida «agent»ning opportunistik xatti-harakat imkoniyatini tug‘dirishi muqarrar. shuning uchun «prinsipal-agent» muammosi ma'naviy xatar vaziyatida tez-tez uchraydigan holat hisoblanadi: «prinsipal» «tabiiy» xatarlardan sug‘urtalovchi rolida, «agent» esa (sog‘liq holati, kutilayotgan daromadlar va h.k. haqidagi) muhim axborotni yashiruvchi sug‘urtalanuvchi rolida ishtirok etadi. eng muhim masala bu yerda «agent» tomonidan ishonchli axborotning tarqatilishiga ko‘maklashuvchi yoki, aksincha, unga to‘sqinlik qiluvchi rag‘batlar tizimini barpo etishdan iborat. bozorda ishonchli axborotning tarqatilishi raqobat bilan rag‘batlantiriladi. aksincha, …

4 / 15

etadi. bunda odatiy shartnomadan farqli o‘laroq «agent» tomonidan nafaqat «prinsipal» belgilagan (masalan, ishlab chiqarish) darajaga erishishi, balki qolgan «agentlar»ga nisbatan eng yuqori darajaga erishishi (qo‘shimcha ravishda) rag‘batlantiriladi. «agentlar» raqobati g‘oyasi o‘zaro harakatlarni o‘zaro nazorat qilish uchun «agentlar»ning o‘zlaridan foydalanish imkonini beradi. 2. «agent»ning qo‘shma faoliyat natijalarida ishtirok etishi. muammoni hal etishning ikkinchi varianti «agent» tomonidan qat'iy belgilanmagan, balki firma faoliyati natijalariga bog‘liq mukofotni to‘lashni nazarda tutuvchi yollash haqidagi shartnomaning tuzilishidan iborat. bunga, masalan, yollanma xodimlarning firmaning foydasida ishtirok etishining turli shakllari, shu jumladan aksiyadorlik korxonasining kapitalida ishtirok etish kiradi. aqshda ko‘p yillardan buyon esop dasturi amal qilmoqda, unga ko‘ra 10 foizdan ortiq sanoat korxonalari xodimlari o‘z korxonasi aksiyalarini xarid qilishda imtiyozlarga ega bo‘ladilar. «agentlar»ning firma faoliyati natijalarida ishtirok etishining barcha turdagi qoidalari orasida mukofotning natijalarga chiziqli bog‘liqligini nazarda tutuvchi oddiy yo‘llar eng samarali hisoblanadi. bu ularda chiziqli bo‘lmagan yo‘llardan foydalaniladigan shartnomalarni tuzishning yuqori xarajatlari bilan ham, «agentlar» tomonidan mukofotning natijalarga …

5 / 15

da bankdan ssudalar olishi shu axborot asimmetriyasi muammosi hamda u bilan kreditor sifatida bank o‘rtasidagi munosabatlardagi ma'naviy xatar tufayli murakkablashdi. 3. firma «agentlar» ittifoqi sifatida. ushbu qaror avvalgisidan shunday tubdan farq qiladiki, bunda nafaqat «agentlar»ning faoliyatdan olinadigan daromadlarda ishtirok etishiga yo‘l qo‘yiladi, balki «prinsipal» vazifalarining o‘zi «agentlar» tomonidan navbati bilan bajarila boshlaydi. «prinsipal» vaqtincha «tenglar ichida birinchi» bo‘ladi. ta'kidlash lozimki, hukmronlik munosabatlari «agentlar» tomonidan o‘z harakatlari ustidan nazoratning boshqalarga topshirilishi bilan tugatilmaydi, shunchaki nazorat va vazifalarni taqsimlash vazifalari tashkilot ishtirokchilari tomonidan navbatma-navbat bajariladi. vaqtincha axborot oqimlarining kesishuvidagi mavqeni egallagan va natijada aylanuvchi axborotni to‘plash imkoniyatiga ega «agent» «prinsipal»ga aylanadi. «agentlar»ning «prinsipal» mavqeiga o‘tishi faqat ishonchli axborotni uzatishni rag‘batlantirish muammosini hal etadi. lekin eng asosiysi, u «agentlar» o‘rtasida ishonchli munosabatlarni mustahkamlash va kooperatsiyani rivojlantirish uchun zamin yaratadi. o.uil'yamson «agentlar» o‘rtasida ishonchli munosabatlarning paydo bo‘lishida firmada foydalilikni oshirish strategiyasi sifatida opportunizmdan bosh tortishga olib keluvchi «assosiativ muhit» paydo bo‘lishining muhim omilini ko‘radi: …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zaromunosabatlar muammosi"

10: mavzu: firma nazariyasi 10.1. «prinsipal» bilan «agent» o‘rtasidagi o‘zaromunosabatlar muammosi tashkilot tarkibiga kiruvchi «agentlar» soni o‘sishi, agentlar harakati ustidan nazorat qilish uchun talab etiladigan «prinsipal» xarajatlari oshishini belgilab beradi. «agent»ni nazorat qilish zarurati va nazoratni amalga oshirishni istamaslik o‘rtasidagi tanlovdan iborat bo‘lgan «prinsipal» muammaviy holatini o‘yinlar nazariyasidan quyidagi model' yordamida ko‘rish mumkin. «prinsipal»ni nazorat qilish xarajatlari birga teng deylik, «agent» tomonidan o‘z majburiyatlarining vijdonan bajarilishidan olinadigan foyda 2 ga va vijdonsizlik bilan bajarganlik holatlaridagi yo‘qotishlar esa 2 ga teng, deylik. «agent» tomonidan o‘z vazifasini bajarishga vijdonsizlik bilan munosabatda bo‘lingan yoki «...

This file contains 15 pages in DOC format (125.0 KB). To download "o‘zaromunosabatlar muammosi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zaromunosabatlar muammosi DOC 15 pages Free download Telegram