eneolit

DOC 15 pages 84.5 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 84.5 KB

File type DOC

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

i. bob. eneolit tayanch so‘zlar: nom, en, xalkolit, metallurgiya, ilk sivilizatsiya, monoxrom, polixrom, sag‘ana, yorg‘uchoq, kelitosh, geoksur. eneolit davri umumiy tavsifi. eneolit - (“eneus” - mis, “litos”-tosh) – mis-tosh davri mil. avv. vi ming yillik yillikning boshlari - iii ming yillikning boshlari bilan sanalanadi. bu davrga nisbatan xalkolit (xalko-mis) atamasi ham ishlatiladi. misning erish xususiyati tosh uchun mutlaqo mumkin bo‘lmagan murakkab shakllarga kirish imkoniyatini yaratadi. misni eritish va quyish usullar paydo bo‘lgandan so‘ng turli vazifalarni bajarishga mo‘ljallangan yangi turdagi qurollar ko‘payadi. murakkab shaklga ega o‘tkir tig‘li yangi ish qurollari mehnat unumdorligi, ish samaradorligi va sifatining keskin o‘sishiga olib kelgan. bu jarayon dehqonchilik, hunarmandchilik, meʼmorchilik va boshqa sohalarda yaqqol namayon bo‘ladi. o‘tkir tig‘li ish qurolidan foydalanish natijasida sug‘orma dehqonchilik xo‘jaligi yanada rivojlanib, ishlab chiqarish samaradorligi bir necha barobari o‘sishini taʼminlaydi. bu o‘z navbatida oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmining oshishiga olib kelgan. ortiqcha isteʼmol mahsulotlarining to‘planib borishi aholi o‘rtasida mulkiy tengsizlik va …

2 / 15

ga olib kelgan. ortiqcha oziq-ovqat zahirasining to‘planishi aholi turmush darajasining o‘sishini taʼminlaydi. mil. av. v ming yillikda mesopotamiyada ixtisoslashish hunarmandchilik turlari rivojlanadi. kulolchilikda ikki yarusli xumdonlar (yarimtepa ii) paydo bo‘ladi. kulolchilik charxi paydo bo‘lgandan keyin hunarmandchilik sohasida ijobiy o‘zgarishlar sodir bo‘ladi. mil. avv. iv ming yillikning birinchi yarmida sekin aylanadigan, ikkinchi yarmida esa tez aylanadigan charxdan foydalaniladi. kulolchilik charxi paydo bo‘lgandan keyin ixtisoslashish jarayoni kuchayib, hunarmand kulollar shakllanadi. endi hunarmand kulollar bozor uchun mahsulot ishlab chiqara boshlaydi. kulolchilik buyumlarining sirtiga naqsh chizish anʼanasi susayib, eʼtibor ko‘proq mahsulot ishlab chiqarish hajmiga qaratiladi. toshlarga ishlov berish, binokorlik, to‘qimachilik, zargarlik va boshqa hunarmandchilik turlari rivojlanib, ixtisoslashish jarayoni chuqurlashib boradi. bu o‘z navbatida birinchi ijtimoiy mehnat taqsimoti-dehqonchilikdan hunarmandchilikning ajralishining boshlanishi edi. jamiyat aʼzolar o‘rtasida mulkiy tengsizlik va ijtimoiy tabaqalanish jarayoni chuqurlashib boradi. bu davrda aholining kohinlar, hunarmandlar va dehqonlardan iborat qatlamlari shakllanadi. iqtisodiy munosabatlarning chuqurlashuvi savdo aloqalarining rivojlanishiga sabab bo‘ladi. quruqlik va suv yo‘llari …

3 / 15

avv. v ming yillikning o‘rtalariga oid qatlamlaridan dastlabki ibodatxonaning o‘rni ochib o‘rganilgan. manzilgohlarning atrofi mudofaa devori va xandaklar bilan muhofaza qilina boshlaydi. mil. avv. iv ming yillikning ikkinchi yarmida qadimgi o‘troq dehqonchilik qishloqlari har tomonlama rivojlanishi natijasida ilk shahar markazlari shakllanadi. ilk shahar markazlari aholi uy-joylari, ixtisoslashgan hunarmandchilik ishlab chiqarish inshootlari va ibodatxonalardan tashkil topib, atrofi mustahkam mudofaa devori bilan o‘rab olingan. ilk shaharlar shakllanishining dastlaki bosqichlarida ibodatxonalar maʼmuriy boshqaruv, yaʼni g‘oyaviy markaz vazifasini bajargan. mil. avv. iv ming yillikning janubiy mesopotamiya shaharlarida ibodatxonalardan tashqari zikkuratlar barpo qilina boshlaydi. g‘ildirakning ixtiro qilinishi insoniyatning texnika sohasida erishgan muhim yutug‘i edi. u jamiyat taraqqiyotini harakatlantiruvchi o‘ziga xos kuchiga aylanadi. g‘ildirakli ulov odamlarning uzoq hududlarga qisqa muddatda yetib olishi, yuk tashish imkoniyatini yaratib, madaniy va savdo aloqalarining kengayishini taʼminlaydi. hayvonga qo‘shilgan aravadan foydalanish boshlangandan so‘ng ilk shahar markalarining qiyofasi o‘zgara boshlaydi. shahar ichkarisiga kirish uchun keng darvozalar qurilib, undan boshlangan ko‘chalar atrofida joylashgan …

4 / 15

n almashayotganligidan dalolat beradi. bu davrda silindr shaklli muhrlar paydo bo‘lishi dunyoviy hokimiyat tuzilmasining mustahkamlanganligidan dalolat beradi. qadimgi misrda mil. avv. iv ming yillikning oxirida ibodatxona maʼmuriyatini o‘ziga bo‘ysundirgan dunyoviy hokimiyatning mavqei kuchaya borib, dastlabki podsholiklar paydo bo‘ladi. qadimgi shumerda esa bu jarayon mil. avv. iii ming yillikning boshlarida, ilk sulolalar davrida sodir bo‘ladi. o‘rta osiyoning eneolit davri arxeologiyasi. o‘rta osiyoning eneolit davrida ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyoti notekis kechgan. bu davrda mintaqaning ilk sivilizatsiya markazlariga yaqin bo‘lgan chekka janubiy-g‘arbiy qismida va zarafshonning yuqori oqimi hududida sug‘orma dehqonchilik madaniyati zaminida ilk sivilizatsning dastlabki kurtaklari namoyon bo‘lgan bo‘lsa, boshqa joylarida neolit davriga xos ixtisoslashgan o‘zlashtiruvchi xo‘jalik shakllari saqlanib qolgan edi. janubiy turkmanistonda kopetdagdan qoraqumga oqib tushadi bir nechta muvaqqat oqadigan kichik daryo vohalari va ulardan sharqda tajang daryosining quyi oqimi hududida geosur vohasi joylashgan. bu yerlar qadimdan dehqonchilik xo‘jaligini yuritish uchun juda qulay bo‘lgan. bu yerlarda eneolit davriga oid 30 dan ortiq qadimgi manzilgohlar …

5 / 15

ii mil.avv. 3800-3400 3 so‘nggi nomozgoh iii mil.avv. 3300-2900 ilk eneolit. janubiy turkmanistonning ilk eneolit davri ikkita majmuadan iborat. dastlabki bosqichi anov ia majmuasi mahalliy joytun madaniyati anʼanalariga o‘xshamaydi. bu oid moddiy topilmalar, xususan, sopollari eronning g‘arbida joylashgan sialka yodgorligi bilan o‘xshashlikga ega. tadqiqotchi olimlar anov ia majmuasiga g‘arbiy erondan kelgan aholi tomonidan asos solingan, deb hisoblaydilar. nomozgoh i majmuasi esa neolit davri mahalliy joytun madaniyatining davomi hisoblanadi. janubiy turkmanistonning ilk eneolit (anov ia) bosqichiga oid qurilish imoratlari joytun madaniyatidagi kabi tartibsiz qurilgan bir xonali uylardan iborat. uy-joylar monjuqlitepa manzilgohida yaxshi o‘rganilgan. uylar tor ko‘cha atrofida joylashgan alohida hovlilardan iborat. anov ia ning oxirida ko‘p xonali uy-joylar qurila boshlaydi. bunday uylarda yashash va xo‘jalik qismlari ajralib turadi. qadimgi o‘troq dehqon jamoasi eneolit davrining ilk bosqichlaridayoq mis bilan tanish bo‘lgan. misdan yasalgan sanchqi, kam sonli bigiz va ikki tomonlama tig‘ga ega bo‘lgan pichoqlar topilgan. tosh qurollari ahamiyatini saqlab qolgan. chaqmoqtoshdan yasalgan …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "eneolit"

i. bob. eneolit tayanch so‘zlar: nom, en, xalkolit, metallurgiya, ilk sivilizatsiya, monoxrom, polixrom, sag‘ana, yorg‘uchoq, kelitosh, geoksur. eneolit davri umumiy tavsifi. eneolit - (“eneus” - mis, “litos”-tosh) – mis-tosh davri mil. avv. vi ming yillik yillikning boshlari - iii ming yillikning boshlari bilan sanalanadi. bu davrga nisbatan xalkolit (xalko-mis) atamasi ham ishlatiladi. misning erish xususiyati tosh uchun mutlaqo mumkin bo‘lmagan murakkab shakllarga kirish imkoniyatini yaratadi. misni eritish va quyish usullar paydo bo‘lgandan so‘ng turli vazifalarni bajarishga mo‘ljallangan yangi turdagi qurollar ko‘payadi. murakkab shaklga ega o‘tkir tig‘li yangi ish qurollari mehnat unumdorligi, ish samaradorligi va sifatining keskin o‘sishiga olib kelgan. bu jarayon dehqonchilik, huna...

This file contains 15 pages in DOC format (84.5 KB). To download "eneolit", click the Telegram button on the left.

Tags: eneolit DOC 15 pages Free download Telegram