geometriyaning vujudga kelishi haqida qisqacha tarixiy ma'lumot

DOC 7 sahifa 66,0 KB Bepul yuklash

7 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 66,0 KB

Fayl turi DOC

Sahifalar 7

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 7

8-mavzu: geometriyaning vujudga kelishi haqida qisqacha tarixiy ma'lumot. maktabda o`rganiladigan geometrik tushunchalar sistemasi. geometrik figuralar, ularning ta'rifi, xossalari va alomatlari. reja: 1.geometriyaning rivojlanish tarixiga oid qisqacha tarixiy ma’lumot. 2.maktabda o’rganiladigan geometrik tushunchalar sistemasi. 3. geometrik figuralar, ularning ta'rifi, xossalari va alomatlari. tayanch so’z va iboralar: geometriya, papyrus, nil, rind, mesopatamiya, plonometriya, stonometriya. 1. geometriyaning vujudga kclishi haqida qisqacha tarixiy ma’lumot. geometriya tarixi qadimgi dunyoning uzoq o‘tmishidan boshlanadi, lekin u shubhasiz, sharq mamlakatlarida paydo bo‘lgan. geometriyaning taraqqiyotini to‘rtta davr bilan xarakterlash mumkin, lekin uning chegarasini biror ma’lum yillar bilan ajratib bo‘lmaydi. birinchi davr – geometriyaning paydo bo‘lish davri eramizdan oldingi v asrgacha bo‘lgan davrni o‘z ichiga oladi va qadimgi misr, vaviloniya va gretsiyada yer o‘lchash ishlarining taraqqiyoti bilan chambarchas bog‘liqdir (geometriya so‘zi ham grekcha: – yer va –o‘lchayman so‘zlaridan olingan bo‘lib, lug‘aviy ma’nosi yer o‘lchash demakdir). grek tarixchisi geradotning (tahminan miloddan avvalgi 465-425 y) yozib qoldirgan ma’lumotlariga ko‘ra geometriyaga oid dastlabki …

2 / 7

k o‘simlik po‘stloqlarini bir-biriga tekis yopishtirishdan hosil qilingan. papiruslarning birinchisini ingliz sayyohi va misrshunos raynd 1858 yilda nil daryosining o‘ng qirg‘og‘ida joylashgan luqsor qishlog‘idan sotib olgan. papirusning eni 30 sm, bo‘yi 20 m bo‘lib unda 80 masala berilgan. papirus uni ko‘chirib yozgan axmes nomi bilan ham ataladi. uni yozib qoldirishicha papirus miloddan avvalgi 2000-1800 yillarga tegishlidir. papirusda keltirilgan 20 ta geometrik masaladan 8 tasi hajmni, 7 tasi yuzani va 5 tasi qiya piramida hajmini hisoblashga bag‘ishlangan. papirus matnini birinchi marta misrshunos geydelberg universiteti olimi avgust eyzenlar (1805-1880) o‘qishga muyassar bo‘lgan va nemis tiliga tarjima qilgan va sharhlar keltirgan holda chop qilgan. papirus bugungi kunda qisman britaniya va nyu-york davlat muzeylarida saqlanmoqda. ikkinchi “moskva” papirusini rus olimi, sharqshunos v.s.golenishchev 1893 yilda peterburg davlat ermitajida saqlanayotganini aniqlagan. 1930 yilda manba sharqshunos b.a.to‘rayev va v.v.struve tomonidan nemis tiliga tarjima qilingan va nashr ettirilgan. manbaning eni 8 sm bo‘yi 5,44 m ni tashkil etib, …

3 / 7

dbiq qila olganlar. shuningdek ular bir noma’lumli chiziqli tenglamani yechishni bilganlar. raynd papirusuda shularga doir 15 masala, moskva papirusida esa 3 masala keltirilgan. antik davr madaniyati o‘choqlaridan yana biri ikki frot va dajla (tigr va efrat) daryo oralig‘i madaniyatidir. bu madaniyat tarixda shumer - bobil madaniyati deb nom qozongan. ikki daryo oralig‘ida papirus o‘smagani sababli bobilliklar yozuvlarni yumshoq loydan yasalgan taxtachalarga bambuk yoki suyak yordamida yozganlar va ularni oftob, yoki olovda quritganlar. quritilgan taxtachalar papiruslarga qaraganda mustahkam bo‘lganidan bizgacha “mixxatlar” da yozilgan matnlar papiruslarga qaraganda ko‘proq yetib kelgan. hozirgi kunda dunyoning turli mamlakatlari muzeylarida miloddan avvalgi iii mingliklarga taaluqli bo‘lgan 560 mingga yaqin sopol matnlar saqlanmoqda. bobilliklar shuningdek tenglamalar sistemasi va ikkinchi darajali tenglamalarni yecha olganlar. bobil matematikasi misr matematikasi kabi ko‘proq amaliy ahamiyat kasb etgan bo‘lsada, ular algebraik shakl almashtirishlar bajara olganlar va ularni tenglamalarni yechishga tadbiq qila bilganlar. bobil matematikasida abstraktlashtirish jarayoni misrliklarga qaraganda ancha yuqori bo‘lgan. matematikaning …

4 / 7

sonning tutgan o‘rnini aniqlash maqsadida o‘rganganlar va rivojlantirganlar. shuning uchun bo‘lsa kerak yunonistonda dastlab shakllangan maktablar falsafiy yo‘nalish kasb etgan. bu maktablarda matematika falsafa bilan uzviy aloqadorlikda rivojlangan. ana shunday maktablardan dastlabkisi milet maktabidir. maktabga grek matematikasining otasi hisoblangan miletlik savdogar fales (640-556 e.o.) asos solgan, uning exrom balandligini soyasiga qarab o‘lchay olganligi, dengizdagi kemadan qirg‘oqqacha bo‘lgan masofasini aniqlaganligi, sirkul asbobidan birinchi bo‘lib foydalanganligi e’tirof etiladi. shuningdek eramizdan avvalgi 585 yil 28-mayda bo‘lib o‘tgan quyosh tutilishini oldindan aytib berganligi tarixiy manbalarda qayd etilgan. yunon matematikasining rivojiga pifagor va uning shogirdlari munosib hissa qo‘shgan. falsafiy yo‘nalishdagi pifagor maktabi yuqori mavqega ega bo‘lgan. pifogor va uning shogirdlari uchburchak ichki burchaklari yig‘indisi, dunyoga pifagor teoremasi nomi bilan mashhur bo‘lgan teoremani isbot qilganlar, muntazam ko‘pyoqlilar soni beshta ekanligi, o‘lchovdosh bo‘lmagan kesmalar mavjud ekanligini aniqlaganlar. demokrit (330-275 e.o.) “bo‘linmas zarrachalar” metodini yaratadi, u dunyo bo‘linmas zarrachalar-atomlardan tashkil topgan degan fikrni ilgari suradi. uning fikricha har …

5 / 7

bo‘lgan kesmalar bilan bir qatorda o‘lchovdosh bo‘lmagan kesmalar uchun ham qo‘llagan, natijada irratsional son tushunchasiga asos solgan. nisbatlar nazariyasi yordamida piramida, konus hajmini hisoblagan. evdoksning shogirdi menexm nomi esa konus kesimlar g‘oyasi bilan bog‘langandir. buyuk faylasuf aristotel mantiq ilmining rivojiga munosib hissa qo‘shadi. faxrli ravishda aristotel, formalogika fani va deduktiv bayon asoschisi hisoblanadi. eramizdan oldingi iii asrga kelib yunonistonda shakllangan falsafiy maktab namoyondalari misr va bobilliklar yaratgan matematik tushunchalar va g‘oyalarni tanqidiy o‘rganish asosida ularni rivojlantirdilar, tushuncha va g‘oyani asoslash, ilmiy bayon etish yo‘llarini isbotlash usullarini (tahlil, sintez, hulosa chiqarish, hukm chiqarish) yaratishga harakat qildilar va bu metodlarni mujasamlashtirdilarki toki ular mavjud bo‘lgan tushunchalarni tizimlashtirish tartibli bayon qilishni taqoza etdi. geometriyani deduktiv prinsipda qurishni grek olimi yevklid o‘z zamonasiga nisbatan qoniqarli hal qilib, 13 ta kitobdan iborat “negizlar” nomli asarini yaratdi. yevklid hayoti haqida to‘la ma’lumotlar bizgacha yetib kelmagan u bizning eramizdan avvalgi 300 yillarda yashagan bo‘lib, ptolomey podshohlik qilgan …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 7 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"geometriyaning vujudga kelishi haqida qisqacha tarixiy ma'lumot" haqida

8-mavzu: geometriyaning vujudga kelishi haqida qisqacha tarixiy ma'lumot. maktabda o`rganiladigan geometrik tushunchalar sistemasi. geometrik figuralar, ularning ta'rifi, xossalari va alomatlari. reja: 1.geometriyaning rivojlanish tarixiga oid qisqacha tarixiy ma’lumot. 2.maktabda o’rganiladigan geometrik tushunchalar sistemasi. 3. geometrik figuralar, ularning ta'rifi, xossalari va alomatlari. tayanch so’z va iboralar: geometriya, papyrus, nil, rind, mesopatamiya, plonometriya, stonometriya. 1. geometriyaning vujudga kclishi haqida qisqacha tarixiy ma’lumot. geometriya tarixi qadimgi dunyoning uzoq o‘tmishidan boshlanadi, lekin u shubhasiz, sharq mamlakatlarida paydo bo‘lgan. geometriyaning taraqqiyotini to‘rtta davr bilan xarakterlash mumkin, lekin uning chegarasini biror ma’lum yillar b...

Bu fayl DOC formatida 7 sahifadan iborat (66,0 KB). "geometriyaning vujudga kelishi haqida qisqacha tarixiy ma'lumot"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: geometriyaning vujudga kelishi … DOC 7 sahifa Bepul yuklash Telegram