tabiiy fanlarning rivojlanish bosqichlari

DOC 6 pages 37.5 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 37.5 KB

File type DOC

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

3- mavzu boshlang’ich ta’lim tabiiy fanlarining shakllanishi va rivojlanishi tarixi reja: 1.tabiiy fanlarning rivojlanish bosqichlari 2.xx asrda tabiiy fanlarni maktab dasturida tutgan o‘rni. 3.xozirgi kunda umumta’lim maktablarida tabiiy fanlarni ni o‘qitilishi. 4.o‘zbekistonda tabiiy fanlarni o‘qitilishi. tabiiy fanlar qadimgi fanlardan bo‘lib, tabiat haqidagi fanlar tizimi, tabiiy fanlar majmui tabiatning inson ongida aksi bo‘lgan geografiya jamiyatning rivojlanishi bilan mukammallashadi. geografiyaning maqsadi tabiat hodisalarning mohiyatini aniqlash, tabiat qonuniyatllarni bilish hamda ulardan amalda foydalanish imkoniyatlarni ochib berishdan iborat bo‘lib uning rivojlanish bosqichlari barcha fanlar kabi tabiiy fanlarning rivojlanish jarayoni 6 bosqichga bo‘linadi. 1-bosqich. eramizgacha bo‘lgan v–i asrlarni o‘z ichiga oladi. ma’lumki, «geografiya» fani yoki dunyoviy fanlar haqidagi ilmiy tasavvur va kuzatishlar gretsiyada rivojlandi. grek olimlari «geografiya» faniga ilmiy asos soldilar. eramizgacha bo‘lgan iv asrda aristotel, platon yevdoks, knidskiy, ptolomey dunyoning geomarkazini tuzdilar, empedokl, sababsiz hech narcha hosil bo‘lmasligini va hech narsa izsiz yo‘qolib ketmasligini aytdi. levkin demokrit, epikur dunyoning atomlardan tuzilganligi haqida farazni bildirishdi. …

2 / 6

turtki bo‘lgan asarlar jumlasiga yevklidning «boshlanish»i va ptolomeyning «buyuk qurilish» kabilar kiradi. bu davrdagi olimlar geografiya sohasida katta tajribalar olib borishmagan bo‘lishsada, kuzatish va fikrlash asosida uni rivoj-lantirdilar. qadimgi gretsiya insoniyatga ilm va fanning buyuk darg‘alarini yetkazib berdi. ularning kuzatishlar natijasida yozib qoldirgan ayrim durdona fikrlar hozirgacha ahamiyatini yo‘qotgan emas. oradan ming yillar o‘tganiga qaramasdan ularning fikrlari odamlarning dunyoga bo‘lgan munosabatida, ma’naviyat va madaniyatida alohida o‘rin egalaydi. geografiyaka u davrlarda kam e’tibor berilgan bo‘lsa, hozir taraqqiyotni, tabiatni, odamlarni va jamiyatning quvvatini belgilaydigan kuchga aylandi. 2-bosqich. eramizgacha bo‘lgan viii-vi asrlarni o‘z ichiga oladi. «geografiya» fani rivojlanishining birinchi bosqichini shu kungacha aytilgan barcha fikrlarni inkor qilgan holda «avesto» ma’lumotlariga asoslanib, «avestoni» astronomiya, tabiat, ekologiya, qishloq xo‘jaligi va tabiat haqidagi ilmlar birinchi bo‘lib yozib qoldirilganini bilamiz. «avesto» faqat diniy tushunchalar haqidagi bitiklardan iborat emas, balki yuqorida qayd etilgan fanlarning dastlabki ildizlari yozilgan manba hamdir. biz «avesto» haqida bilmagan, uning yodgorliklari hali insoniyatga ma’lum …

3 / 6

a oladi. «geografiya» rivojiga hissa qo‘shgan ilk olimlardan biri ahmad ibn nasr jayxoniydir. 8–9 asrlarda bu ulug‘ inson markaziy osiyo, xitoy, hindiston mamlakatlarining o‘simliklar va hayvonot dunyosi haqida qimmatli ilmiy fikrlar, shuningdek, shu mintaqalarda tarqalgan o‘simlik va hayvonlardan aholi tomonidan foydalanilishi va ularning insonlar hayotidagi ahamiyati haqida yozib qoldirilgan. qomusiy olimlardan biri bo‘lgan al-xorazmiy viii–ix asrlarda yashadi. xivada tug‘ilgan bu olim, bag‘dod akademiyasining asoschilari va rahbarlaridan biri sanaladi. xorazmiy tabiiy fanlardan, «astronomiya» va «geografiya» fanlari rivojiga katta hisa qo‘shgan, u «algebra» fanining asoschisi. «algebra» so‘zi uning «al-kitob al muxtasar fi-hisob aljabr va al muqobila» risolasidan olingan. abu nasr forobiy ham astronomiya fanining asoschilaridan biri. u bog‘dodda birinchi observatoriyani qurgan va ilmiy darsliklar yozgan. abu nasr forobiy tabiiy, ilmiy, ijtimoiy, falsafiy bilimlarga bag‘ishlangan 150 dan ziyod asar yozib qoldirgan. ahmad al-farg‘oniy sharqda ix asrlarda yashab, ijod qilgan buyuk allomalaridan biri bo‘lib, matematika, astronomiya, geografiya fanlarining asoschilaridan hisoblanadi, «bayt ul hikma» ilmiy …

4 / 6

dagi bu farq bori-yo‘g‘i 1 minutu 2 sekunddir. o‘rta asrlarda sharqda ilm-fan juda tezlik bilan rivojlandi. sharq olimlari yunon olimlarining ilmiy asarlarini o‘rgandilar va ularni o‘z tillariga tarjima qildilar. o‘rta asrda birinchi arab universitetlari va akademiyalari ochildi. yevropa olimlari esa qadimgi grek olimlarining asarlari bilan arablarning tarjimalari orqali tanishdilar, xalos. 4-bosqich. xv va xviii asrlarda kopernik, jordano bruno, g.galiley, i.nyuton, i.v.lomonosov, p.s. pallas, a.g.verner, s.geyls, ch.darvin, k.volf, j.lamark va boshqalar tomonidan geografiyani o‘rganish borasida inqilob yoki buyuk kashfiyotlar qilindi: ilmiy tarjribalar boshlandi, muomalaga «tabiatni o‘rganuvchilar» atamasi kirib keldi. bu olimlar tomonidan tabiiy fanlardan–kimyo, biologiya, fizika, geologiyaning birinchi tabiiy-ilmiy poydevoriga asos solindi. tabiat haqidagi fanlarning empirik qonuniyatlari aniqlandi. xviii asrlarda yevropa mamlakatlarida birinchi akademiyalar va keng qamrovda bilim beradigan universitetlar ochildi. tabiiy fanlarga qiziqish doirasi juda kengaydi. fan jamiyat rivojida o‘ziga xos o‘rin egalladi. ammo texnik fanlarning rivojlanishi hali juda sust edi. bu davrlarda yevropada tabiiy fanlar haqida dastlabki to‘g‘ri fikrlarni …

5 / 6

lar bilan bog‘liq holda izlanishlar olib borildi. xix asrning ikkinchi yarmida dunyo mamlakatlaridagi fan namoyondalari bir-birlari bilan o‘zaro bog‘lanishib, o‘z kashfiyotlarini o‘rgana boshladilar. shu tariqa o‘zaro hamkorlik boshlandi. halqaro kongresslar o‘tkazilib, olamshumul nazariya va xulosalar birgalikda muhokama qilindi. bu davrdagi birinchi halqaro kongresslar kimyo fani bo‘yicha 1860-yili karlsrueda, geografiya bo‘yicha 1871-yili antverpenda, geologiya bo‘yicha 1878-yilda parijda o‘tkazildi. ch.darvinning buyuk kashfiyotlariga ona bo‘lgan xix asr «darvin asri» deb ham nomlanadi. fandagi samarali natijalar xalq xo‘jaligining hamma sohalarida qo‘llanilaboshladi. endi nazariyalardan amaliy tajribalarga tayangan holda xulosalar chiqarishga o‘tildi. bu borada kuzatishar olib boriladigan, laboratoriyalarga ega, texnik, biologik yo‘nalishdagi universitetlar tashkil etildi. hotin-qiz olimalarga ham amaliy fanlar bilan shug‘ullanishlari uchun qator tajribalardan so‘ng imkoniyat yaratildi (sofiya kovalevskaya, mariya kyuri). xix asr tabiatshunosligida termodinamika va elektrodinamika, energiyaning saqlanish va aylanish qonuni, turlararo tabiiy tanla-nish qonuni, fotosintez, elektron va kvant nurlanishlar, galaktika va undagi yulduzlar, neptun planetasi, tirikdan tirik paydo bo‘lishi kabi nazariyalar kashf etildi. …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tabiiy fanlarning rivojlanish bosqichlari"

3- mavzu boshlang’ich ta’lim tabiiy fanlarining shakllanishi va rivojlanishi tarixi reja: 1.tabiiy fanlarning rivojlanish bosqichlari 2.xx asrda tabiiy fanlarni maktab dasturida tutgan o‘rni. 3.xozirgi kunda umumta’lim maktablarida tabiiy fanlarni ni o‘qitilishi. 4.o‘zbekistonda tabiiy fanlarni o‘qitilishi. tabiiy fanlar qadimgi fanlardan bo‘lib, tabiat haqidagi fanlar tizimi, tabiiy fanlar majmui tabiatning inson ongida aksi bo‘lgan geografiya jamiyatning rivojlanishi bilan mukammallashadi. geografiyaning maqsadi tabiat hodisalarning mohiyatini aniqlash, tabiat qonuniyatllarni bilish hamda ulardan amalda foydalanish imkoniyatlarni ochib berishdan iborat bo‘lib uning rivojlanish bosqichlari barcha fanlar kabi tabiiy fanlarning rivojlanish jarayoni 6 bosqichga bo‘linadi. 1-bosqich. eramizga...

This file contains 6 pages in DOC format (37.5 KB). To download "tabiiy fanlarning rivojlanish bosqichlari", click the Telegram button on the left.

Tags: tabiiy fanlarning rivojlanish b… DOC 6 pages Free download Telegram