xronologiya fanining rivojlanishi

DOC 8 pages 76.0 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 76.0 KB

File type DOC

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

2-mavzu. xronologiyaning fan sifatida shakllanishi va taraqqiyoti. vaqtning dastlabki o‘lchov birliklari reja. 1.xronologiyaning fan sifatidagi o‘rni. xronologiya fanining boshqa fanlar bilan aloqalari. tarixiy va astronomik xronologiya. xronologik tadqiqotlarning uslublari. tarixiy xronologiya va tarix fanlari.xronologiyaning fan sifatida vujudga kelishi. 2. evropada xronologiya fanining vujudga kelishi va taraqqiyoti. 3. o‘rta osiyo olimlarining xronologiya rivojlanishiga qo‘shgan hissasi 4. vaqt sanasi birligi. vaqt tushunchasi. hafta, sutka, soat tushunchalari. dastlabki soatlar. 1. xronologiyaning fan sifatidagi o‘rni. xronologiya fanining boshqa fanlar bilan aloqalari. tarixiy va astronomik xronologiya. xronologik tadqiqotlarning uslublari. tarixiy xronologiya va tarix fanlari. xronologiyaning fan sifatida vujudga kelishi. xronologiya – turli xalqlarning turli tarixiy davrlarda vaqtni qanday hisoblashgani, kalendarlari, tarixiy voqealarning sanalarini aniqlaydi. xronologiya yunoncha so‘z bo‘lib, “xronos” – vaqt, “logos”- fan, ya’ni vaqtni o‘rganish haqidagi fandir. xronologiya vaqtni o‘rganadigan fan sifatida xvi asrda vujudga keldi. xronologiya vaqtni o‘rganish, hisoblash haqidagi fan sifatida ikki qismga bo‘linadi: astronomik (matematik) va tarixiy xronologiya. astronomik xronologiya - …

2 / 8

asta-sekin vaqtni aniq hisoblashga bo‘lgan ehtiyoj yuzaga keldi. buning uchun osmon jismlari harakatini, astronomiyani bilish zarur edi. bundan tashqari, kun, oy, yillar o‘rtasidagi farqlarni aniqlash zarurati ham tug‘ildi. buning uchun esa matematik hisob-kitobni puxta bilish lozim edi. xronologiyaga oid bilimlar dastlab misr, bobil, yunoniston va rimda shakllandi va yunon va rimlik olimlar erot kalipp, gipparx, varron, ptolomeylar katta hissa qo‘shganlar. milodiy ii asrda ishlab chiiilgan gipparx va ptolomey jadvali ulu-bek davrigacha eng ishonchli manba bshlib xizmat iilgan. gipparx - (milodgacha 190-125 y) birinchi bo‘lib oyning o‘lchami va undan yergacha bo‘lgan masofani aniqlagan. u shaxsiy kuzatuvlari natijasida quyosh yilining uzunligini deyarli aniq hisoblab chiqib, faqatgina 6 daqiqaga xato qilgan. olim o‘sha davrda 850 ta yulduzlarning joylashish holati katalogini ham tuzgan edi. klavdiy ptolemeyning "almagest" asari o‘rta asrlargacha astronomiyaga oid asarlarning sarasi hisoblangan. u sakkiz kitobdan iborat "geografiya" asarining ham muallifidir. ptolemey kartografik proyeksiyalar nazariyasini ham yaratgan. uning “podshohlarning xronologik jadvali” asari …

3 / 8

ririni ishlab chiqadi. 1583 yilda j.skaliger “vaqtni hisoblash yuzasidan yangi tadqiqot” nomli asarini e’lon qiladi. 1582 yilda italyan olimlari luidji lilio (aloiziy liliy) va i.danti yangi kalendarni tuzib chiqadi. bu kalendar tarixda grigoriy kalendari nomi bilan shuhrat qozonadi. xviiasrda fransuz monaxi d.petavi ham vaqtni hisoblash yuzasidan tadqiqotlar olib boradi. xviiiasrda rossiya olimlari xronologiya faniga oid tadqiqotlar olib borganlar. "rossiya tarixi" kitobining birinchi jildida v.n.tatishev yozgan maxsus bob “yilning boshida vaqtni hisoblash” deb nomlanadi. bu davrda m.v.lomonosov, m.m.sherbatov, i.n.boltin va a.l.shletser xronologiya bilan shug‘ullandilar. xviiiasrga kelib yevropada xronologiya mustaqil tarixiy fanga aylandi. bunga qator ingliz matematik va astronomlari o‘z xissalarni qo‘shdilar. xviiiasr o‘rtalarida f.chesterfildning tashabbusi bilan angliyada grigorian kalendari qabul qilindi. 1825-1826 yillarda nemis astronomi x.l.ideler tomonidan yozilgan ikki jildlik “matematik va texnik xronologiya”, l.brossening “xronologiya texnikasiga doir” (spb., 1868), f.kaltenbrunnerning “grigorian kalendari islohoti tarixidan” (vena, 1876), o.ye.gartmanning “rim kalendari” (leypsig, 1882), y.i.makdonaldning “xronologiya va kalendar” (london, 1897) asarlari xronologiya fanining …

4 / 8

n davrda slavyan - rus vaqt hisobi va qadimgi rusda soatni hisoblash asoslarini ishlab chiqdi. xix asr oxirlarida rossiyada yulian kalendarini isloh qilish bo‘yicha maxsus komissiya tuziladi. unga mashhur olim d.i.mendeleyev boshchilik qiladi. xx asr boshlarida xronologiya faniga oid ko‘plab ilmiy tadqiqotlar olib borildi. n.v.stepanov “yangi uslub va provoslav pasxasi" (1907) kitobida yangi kalendarga o‘tish zaruratini ta’kidlaydi. olim tomonidan 1909-1915 yillarda rus solnomalari kalendari, qadimgi rus yil hisobi mart va sentabr, ultramart uslublari o‘rganilib, 1917 yilda “kalendar - xronologiya ma’lumotnomasi” kitobi nashr qilinadi. xx asrga kelib xronologiya asosiy yordamchi fanlaridan biriga aylanadi. bu davrda quyosh, oy-quyosh kalendarlariga doir tadqiqotlar yuzaga keladi. 1906-1914 yillarda nemis olimi f.ginsel uch jilddan iborat "matematik va texnik xronologiya" nomli kitobini yozdi. 1918 yilda rossiyada grigorian kalendari qabul qilinadi. natijada yangi kalendar tizimiga oid kuplab ilmiy - tadqiqotlar olib boriladi. i.f.polak “kalendarning o‘zgarishi” (1918) va “vaqt va kalendar” (1928), o.a.doblash - rojdestvenskiy “insonlar qanday qilib yilni …

5 / 8

ri xronologiyasi” nomli maqolasi va “rus solnomalari xronologiyasi” (m., 1963) nomli monografiya xronologiya faniga oid muhim tadqiqotlardan biridir. muallif rus solnomalari xronologiyasini o‘rganishning uslublarini ishlab chiqadi. 1954-1956 yillarda bmtda yanada mukammal va barcha xalqlar uchun yagona bo‘lgan yangi kalendarni o‘rganish masalasi muhokama qilinadi. natijada bir qator mamlakatlarda kalendarlarning astronomik asosi va yilni hisoblashning yangi uslublariga oid ilmiy tadqiqotlar yuzaga keladi. 3. o‘rta osiyo olimlarining xronologiya rivojlanishiga qo‘shgan hissasi o‘rta asrlarda xronologiya rivojiga markaziy osiyolik olimlar ahmad al-farg‘oniy (797-865), abu rayhon beruniy (973-1048), umar xayyom (1048-1131) va mirzo ulug‘bek (1394-1449) kabi olimlar katta xissa qo‘shdilar. ahmad al-farg‘oniy ilmi-hay’at (falakiyotshunoslik-astronomiya), riyoziyot (matematika) va jo‘g‘rofiya (geografiya) fanlari bilan shug‘ullanib, qator ilmiy asarlar yozib qoldirdi. ahmad al-farg‘oniy halifa al-ma’mun topshirig‘iga binoan damashqdagi rasadxonada osmon jismlari harakati va ularni aniqlash, yangi “zij” yaratish ishlariga rahbarlik qildi. ahmad al-farg‘oniyning “kitob al-harakat as-samoviya va javomi’ ilm an-nujum” (samoviy harakatlar va umumiy ilmi kitobi) astronomik asari hisoblanadi. bu …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xronologiya fanining rivojlanishi"

2-mavzu. xronologiyaning fan sifatida shakllanishi va taraqqiyoti. vaqtning dastlabki o‘lchov birliklari reja. 1.xronologiyaning fan sifatidagi o‘rni. xronologiya fanining boshqa fanlar bilan aloqalari. tarixiy va astronomik xronologiya. xronologik tadqiqotlarning uslublari. tarixiy xronologiya va tarix fanlari.xronologiyaning fan sifatida vujudga kelishi. 2. evropada xronologiya fanining vujudga kelishi va taraqqiyoti. 3. o‘rta osiyo olimlarining xronologiya rivojlanishiga qo‘shgan hissasi 4. vaqt sanasi birligi. vaqt tushunchasi. hafta, sutka, soat tushunchalari. dastlabki soatlar. 1. xronologiyaning fan sifatidagi o‘rni. xronologiya fanining boshqa fanlar bilan aloqalari. tarixiy va astronomik xronologiya. xronologik tadqiqotlarning uslublari. tarixiy xronologiya va tarix fanlari. xrono...

This file contains 8 pages in DOC format (76.0 KB). To download "xronologiya fanining rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: xronologiya fanining rivojlanis… DOC 8 pages Free download Telegram