shifrlash algoritmlari (sezar va vijener)

DOC 12 pages 261.0 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 261.0 KB

File type DOC

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

2-amaliy mashg’ulot mavzu: klassik shifrlar. sezar va vijener algoritmi ishdan maqsad: shifrlash algoritmlari bilan tanishish, sezar va vijener algoritmlari haqida ma’lumotga ega bo’lish nazariy qism o’rin almashtirish shifri oddiy shifrlash hisoblanib, bu usulda qator va ustundan foydalaniladi. chunki shifrlash jadval asosida amalga oshiriladi. bu yerda kalit (k) sifatida jadvalning ustun va qatori xizmat qiladi. matn (t0) simvollarining o’lchamiga qarab nxm jadvali tuziladi va ochiq matnni (t0) ustun bo’yicha joylashtirilib chiqiladi, qator bo’yicha o’qilib shifrlangan matnga (t1) ega bo’linadi va bloklarga bo’linadi. masalan, kiberxavfsizlik_asoslari matni shifrlansin. t0= kiberxavfsizlik_asoslari; k = 5x5; b=5; k x i _ l i a z a a b v l s r e f i o i r s k s * t1= kxi_l iazaa bvlsr efioi rsks* oddiy o’rin almashtirish usulidan tashqari kalit yordamida o’rin almashtirish usuli ham mavjud. shifrlash jadvalidan kalit orqali foydalaniladi. a b c d e f g h i j k …

2 / 12

avval ustun, so’ngra esa qatorlar o’rni almashtiriladi va jadvaldagi ma’lumot qator bo’yicha o’qilib t1ga ega bo’linadi. masalan: ism va familiyamiz ochiq matni shifrlash talab etilsin. bu yerda kalit bo’lib t= farg’ona_filiali k1=1342 va k2=3214, b=4 deb belgilab olamiz t0= farg’ona_filiali 4x4 jadval yaratib t0 qator bo’yicha yozamiz: . k1=1342 va k2=3214, farg’ona_filiali k1/k2 1 3 4 2 3 f ‘ _ i 2 a o f a 1 r n i l 4 g a l i endi qator va ustunlar tartib bo’yicha o’rinlari almashtiriladi k1/k2 1 3 4 2 1 r n i l 2 a o f a 3 f ‘ _ i 4 g a l i k1/k2 1 2 3 4 1 r l n i 2 a a o f 3 f i ‘ _ 4 g i a l oxirgi jadvalga asosan shifrlangan matnni yozamiz va bloklarga bo’lib chiqamiz. shifr matn t1=rlni aaof fi’_ …

3 / 12

a k–butun son hisoblanib uni quyidagicha ifodalash mumkin. k=k (modm), m -alfavit soni. yuliy sezar bevosita k = 3 bo’lganda ushbu usuldan foylangan. sezar usulining kamchiligi bu bir xil harflarning o’z navbatida, bir xil harflarga almashishidir. masalan, matn sifatida t0=komputer so’zini va k=3 deb oladigan bo’lsak sezar usuli natijasida quyidagi shifrlangan yozuv hosil bo’ladi: t1 = nrpsxwhu. 1. sezar usulida axborotni shifrlash. alfavitni yozib olamiz va tartib raqamlar bilan belgilaymiz. a b c d e f g h i j 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 k l m n o p q r s t 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 u v w x y z ‘ _ . , 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 kalit belgilab olamiz. k=5 deb belgilaymiz. ochiq matn= mirzayev_jamshid ochiq matn m i r z a y e v _ …

4 / 12

matnni jadvalga yozib kalit ochiq matn pastki qismiga mos holda joylashtirib chiqamiz. k o m p y u t e r t a l a b a t a l , o x p z u i e . jadvaldan foydalanib ochiq matn belgilarni ustun bo’yicha kalit belgilarini qator bo’yicha kesishmasidagi belgini birma-bir yozib chiqamiz. belgilarni jamlab shirf matnni hosil qilamiz. shifr matn= ,oxpzuie. topshiriq variantlari talaba ushbu amaliy ishda o’z ismi, familiyasi va otasini ismini ochiq matn sifatida oladi va sezar hamda vijiner shifrlash usulida shifrlaydi, deshifrlaydi. bajargan ishi bo’yicha hisobot yozadi. hisobotda quyidagi axborotlar bo’lishi zarur: · amaliy ish nomi va raqami · amaliy ishni bajargan talaba fio, guruh raqami. · amaliy ishni bajarish ketma ketligi. · amaliy ishda olingan natijalar (jadval, rasm, grafika va h.k.) o‘rin almashtirish shifrlash algoritmi o‘rin almashtirish shifrlash algoritmi uch qismdan iborat. oddiy o‘rin almashtirish, kalit yordamida o‘rin almashtirish va ikki tomonlama o‘rin …

5 / 12

jadvali tuziladi va ochiq matnni (t0) ustun bo‘yicha joylashtirilib chiqiladi, qator bo‘yicha o‘qilib shifrlangan matnga (t1) ega bo‘linadi. masalan, «axborot xavfsizligi jadvali» matni shifrlansin. t0=axborot xavfsizligi jadvali; k = 5x5; a o f i d x t s g v b x i i a o a z j l r v l a i t1=aofid_xtsgv_bxiia_oazjl_rvlai birinchi bo‘lib, shifrlash jadvalidan (xiv asrning oxirlarida) diplomatik munosabatlarda, xarbiy sohalarda axborotni muhofazalashda foydalanilgan. kalit yordamida o‘rin almashtirish. oddiy o‘rin almashtirish usulidan tashqari kalit yordamida o‘rin almashtirish usuli ham mavjud. shifrlash jadvalidan kalit orqali foydalaniladi. bu usulda kalit simvollariga mos holda ochiq matnning uzunligidan kelib chiqib nxm jadvali tuziladi va ochiq matnni (t0) ustun bo‘yicha joylashtirilib chiqiladi. so‘ngra kalit simvollari alfavit tartibida tartiblanib, ustun bo‘yicha o‘rin almashtiriladi, qator bo‘yicha o‘qilib shifrlangan matnga (t1) ega bo‘linadi va bloklarga bo‘linadi. t0= o'zbekiston kelajagi buyuk davlat; k = toshkent; matnda 28-ta va kalitda 7-ta harflar borligi uchun …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "shifrlash algoritmlari (sezar va vijener)"

2-amaliy mashg’ulot mavzu: klassik shifrlar. sezar va vijener algoritmi ishdan maqsad: shifrlash algoritmlari bilan tanishish, sezar va vijener algoritmlari haqida ma’lumotga ega bo’lish nazariy qism o’rin almashtirish shifri oddiy shifrlash hisoblanib, bu usulda qator va ustundan foydalaniladi. chunki shifrlash jadval asosida amalga oshiriladi. bu yerda kalit (k) sifatida jadvalning ustun va qatori xizmat qiladi. matn (t0) simvollarining o’lchamiga qarab nxm jadvali tuziladi va ochiq matnni (t0) ustun bo’yicha joylashtirilib chiqiladi, qator bo’yicha o’qilib shifrlangan matnga (t1) ega bo’linadi va bloklarga bo’linadi. masalan, kiberxavfsizlik_asoslari matni shifrlansin. t0= kiberxavfsizlik_asoslari; k = 5x5; b=5; k x i _ l i a z a a b v l s r e f i o i r s k s * t1= kxi_l iazaa bvlsr …

This file contains 12 pages in DOC format (261.0 KB). To download "shifrlash algoritmlari (sezar va vijener)", click the Telegram button on the left.

Tags: shifrlash algoritmlari (sezar v… DOC 12 pages Free download Telegram