o'lchash texnikasi tarixasi

DOC 5 pages 30.5 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 30.5 KB

File type DOC

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

kirish ilm-fan va texnologiyaning rivojlanishi har doim o'lchashlar sohasidagi taraqqiyot bilan chambarchas bog'liqdir. fizika, mexanika va boshqa fanlarda aynan o'lchash jarayonlari tabiatning ob'yektiv qonunlarini ifodalaydigan bog'liqliklarni aniq belgilashga imkon berdi, shuning uchun bu fanlar aniq deb nomlanadi. ilm-fan uchun o'lchovlarning ahamiyati ko'plab olimlar tomonidan quyidagicha ta’kidlab o`tilgan: o'lchash texnikasi tarixiy jihatdan jamiyatning oby'ektiv ehtiyojlari bilan chambarchas bog'liq holda rivojlandi. miloddan avvalgi 5-ming yilliklarda insoniyatning o`lchash texnikasiga murojaat qila boshlaganligiga dastlabki dalillar mavjud. boshlang'ich tovar almashinuvi uzunlik, hajm va massaning oddiy o'lchovlarini yaratishni talab qildi. jamiyat rivojlanishi bilan o'lchov texnikasi ham yaxshilandi. xviii-xix asrlarda sodir bo`lgan sanoat inqilobi o`lchash texnikasining rivojlanishiga asosiy omil bo`ldi, xususan, elektr kattaliklarini o`lchashga bo`lgan chiziqli ravishda osha boshladi. avtomatlashtirishni boshqarish va ishlab chiqarish jarayonlarini keng joriy etish bilan bevosita bog`langan xx asrning ilmiy-texnikaviy inqilobi esa barcha o'lchash texnikasining ko'tarilishiga sezilarli darajada sabab bo'ldi. 20-asrda tobora murakkablashib kelayotgan tovar ayirboshlashning ijtimoiy sharoitlari o'lchash texnikasining yanada rivojlanishiga sezilarli …

2 / 5

……………………..25%; uzunlik………………………………………………………………25%; vaqt………………………………………………………………….15%; harorat……………………………………………………………….8%; modda miqdori………………………………………………………5%; sarf (massasi bo`yicha)……………………………………………….4%; sath……………………………………………………………………4%; bosim………………………………………………………………….4%; boshqalar (zichlik, namlik, tok kuchi, kuchlanish, tezlik)……………10%. hozirgi kunda o‘lchash jarayonlarining avtomatlashtirilishi, kompyuterlashtirilishi va zamonaviy texnologiyalarning ishlatilishiga faqat dasturlashtirilgan tizimga tayangan holda erishish mumkin. zamonaviy informatsion texnologiyalarning rivojlanishi bilan o‘lchash texnikasi evolyutsiyasining yangi bosqichi belgilanadi, o‘lchash vositalari (asboblar va datchiklar)ning personal kompyuter bilan bog‘lanish imkoniyati yaratiladi. hozirda har qanday istalgan fizikaviy kattalikni kompyutyerda raqamli signal orqali tekshirish imkoni mavjud bo‘lib, zamonaviy kompyuter yordamida murakkab o‘zgartirishlar, hisoblashlar va ma’lumotni manipulyatsiyalash amalga oshiriladi. ilmiy izlanishlarda, diagnostik, statistik va intellektual tizimlarda kompyuterlar o‘lchash eksperimentlarini, boshqarish masalalarini yechish uchun ma’lumotlarni to‘plash, olingan ma’lumotlar massivini saqlash (uzoq vaqt moboynida) maqsadida qo‘llanadi. yuqorida ta’kidlangan barcha qo‘shimcha funksiyalar maxsus programmalashtirilgan personal kompyuterli umumlashgan tizim tibbiyot sohasida, biologik o‘lchashlarda, elektromagnit, fizik-kimyoviy, mexanik va boshqa o‘lchashlarga bog‘liq izlanish va shunga oid masalalarni yechishda o‘z tadbiqini topmoqda. 1-mavzu. “o`lchashlarning fizikaviy asoslari” faniga kirish reja: 1. fanning mohiyati. 2. o`lchash …

3 / 5

i o‘rganishdir. bu fan tomonidan quriladigan masalalar ko‘p qirrali bo‘lib, ulardan asosiylari quyidagilardan iborat: - asosiy fizikaviy kattaliklar etalonlarini o‘rganish; - asosiy fizikaviy kattaliklarni o‘lchash usullarini o‘rganish va shu usullarni fizikaviy hodisalar nuqtai-nazardan ko‘rib chiqish. “o‘lchashlarning fizikaviy asoslari” fanini o‘rganishda talabalar oliy matematika, umumiy fizika, kimyo fanlaridan olgan bilimlariga asoslanadilar. “o‘lchashlarning fizikaviy asoslari” fani quyidagi fanlarga asos bo‘lib xizmat qiladi: - amaliy metrologiya; - nazariy metrologiya; - elektro-radio o‘lchashlari; - o‘lchash vositalarini qiyoslash va hokazo fanlar. 1.2. o`lchash texnikasining vujudga kelish va rivojlanishi. o‘lchashlarga bo‘lgan ehtiyoj qadim zamonlarda yuzaga kelgan. “o‘lchash” atamasining tom ma’nosi bo‘yicha tahlil etadigan bo‘lsak, qadimgi davrda insoniyat asosan “argonoleptik o‘lchashlar” – ya’ni, o‘zining his etish a’zolari orqali u yoki bu fizikaviy xossa bo‘yicha tahminiy ma’lumotlar olgan. bunda mana shu his etish organlari o‘lchash vositasi vazifalarini bajargan. garchand bu kabi o‘lchashlarda aniq bir qiymat olinmasa ham, har bir o‘lchashda, aniqrog‘i baholashda muayyan bir o‘lchovga nisbatan solishtirish amalga …

4 / 5

n o‘lchovlar bilan ishlash noqulayldigi, va individualligi tufayli, uni moddiylashtirish yo‘llarini ahtara borgan. shu asnoda turli o‘lchash birliklari paydo bo‘lgan. eng qadimgi o‘lchash birliklari – antropometrik o`lchashlar, u insonning muayyan a’zolariga muvofiqlikka asoslangan holda kelib chiqqan. masalan: qarich – qo‘l kafti yoyilgan holda bosh barmoq va jimjiloq orasidagi masofa, quloch – qo‘llar ikki tomonga yoyilganda orasidagi masofa, qadam – balog‘at yoshidagi odamning sokin odimlashidagi yurish birligi, tirsak – kaft va tirsak orasidagi masofa, chaqrim – ochiq dala sharoitida birining tovushini ikkinchisi eshita olishi mumkin bo‘lgan masofa, ladon – bosh barmoqni hisobga olmaganda qolgan to‘rttasining kengligi; fut – oyoq tagining uzunligi, pyad – yozilgan bosh va ko‘rsatkich barmoqlar orasidagi masofa va hokazolar. metrologiyaning tarixida bu kabi birliklarning joriy etishda yirik fan yoki davlat arboblarining antropometrik o‘lchamlarini asos qilib olish hollari ham uchraydi. masalan, ingliz qiroli genrix i (12 asrning boshi) yard o‘lchash birligini (91,44 sm) joriy etgan. bunda na’munaviy o’lchov sifatida …

5 / 5

mizgacha bo‘lgan ii asrdayoq vaqtni minalarda o‘lchashgan. mina tahminan ikki astronomik soat vaqt oralig‘iga teng bo‘lib, bu vaqt mobaynida vavilonda rasm bo‘lgan suv soatidan massasi taxminan 500 grammga teng bo‘lgan “mina suv” oqib ketgan. keyinchalik “mina” o‘zgarib, biz o‘rganib qolgan minutga aylangan. nazorat savollari: 1. “o`lchashlarning fizikaviy asoslari” fanini o`rganishdan maqsad nima? 2. o`lchash deganda nimani tushunasiz? 3. antropometrik o`lchashlar nima ma’noni bildiradi?. 4. qadimgi o`lchash birliklariga misol kelitiring.

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'lchash texnikasi tarixasi"

kirish ilm-fan va texnologiyaning rivojlanishi har doim o'lchashlar sohasidagi taraqqiyot bilan chambarchas bog'liqdir. fizika, mexanika va boshqa fanlarda aynan o'lchash jarayonlari tabiatning ob'yektiv qonunlarini ifodalaydigan bog'liqliklarni aniq belgilashga imkon berdi, shuning uchun bu fanlar aniq deb nomlanadi. ilm-fan uchun o'lchovlarning ahamiyati ko'plab olimlar tomonidan quyidagicha ta’kidlab o`tilgan: o'lchash texnikasi tarixiy jihatdan jamiyatning oby'ektiv ehtiyojlari bilan chambarchas bog'liq holda rivojlandi. miloddan avvalgi 5-ming yilliklarda insoniyatning o`lchash texnikasiga murojaat qila boshlaganligiga dastlabki dalillar mavjud. boshlang'ich tovar almashinuvi uzunlik, hajm va massaning oddiy o'lchovlarini yaratishni talab qildi. jamiyat rivojlanishi bilan o'lchov texn...

This file contains 5 pages in DOC format (30.5 KB). To download "o'lchash texnikasi tarixasi", click the Telegram button on the left.

Tags: o'lchash texnikasi tarixasi DOC 5 pages Free download Telegram