biologiya

PDF 160 pages 3.1 MB Free download

160 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.1 MB

File type PDF

Pages 160

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 160

в. a m in ov, т. tilavov, о. mavlonov о dam уа uning salomatligi o ‘zbekiston respublikasi xalq ta ’limi vazirligi umumiy о ‘rta ta ’lim maktablari uchun darslik sifcitidci tavsiya etgan t o‘ldirilgan va qayta ishlangan 5- nashri o-qituvchi" nashriyot-matbaa ijodiy uyi toshkent -2014 uo‘k:614.2(075) квк 28.7уа721 а 59 aziz o ‘quvchi! siz mazkur darslikdan biologiya fanining eng katta bomimi— o‘simliklar va hayvonot olamining tashqi hamda ichki tuzilishi, oziqlanishi hamda ko‘payishini o‘rganuvchi botanika, zoologiya fanlarining uzviy davomchisi bo‘lgan „odam va uning salomatligi“ bo‘limini o‘qib, odam organizmining tuzilishi, undagi organlar sistemasi, to‘qimalar va organlaming faoliyati, o‘sish va rivojlanish qonuniyatlari, odamning sog‘lom bo‘lishi hamda uzoq umr ko‘rishida jismoniy tarbiya hamda sportning ahamiyati, sog‘lom turmush tarziga rioya qilish masalalarini bilib olasiz. 0 ‘ylaymizki, sodda, jonli tilda yozilgan mazkur darslik sizning tabiiy fanlarga bo‘lgan qiziqishingizni yana ham orttiradi, biologiya va tibbiyotga oid bilimlaringizni kengaytiradi. t a q r i z c h i …

2 / 160

laridan biri ham salomatlikdir. sihat-salomatlikka nisbatan ongli va mas’uliyat bilan yondashish har bir insonning turmush va axloqiy mezoni bo‘lislii lozim. 0 ‘zbekiston respublikasida sog‘lom, jismonan baquvvat, bilimli, ma’naviy-axloqiy yetuk, har tomonlama kamol topgan shaxsni shakllantirish davlat siyosati darajasiga ko‘tarilgan. jumladan, 0 ‘zbekiston respublikasi konstitutsiyasining 40- moddasida „har bir inson malakali tibbiy xizmatdan foydalanish huquqiga ega“, 41- moddasida esa „har kim bilim olish huquqiga ega. bepul umumiy ta’lim olish davlat tomonidan kafolatlanadi. maktab ishlari davlat nazoratidadir“ , deyilgan. salomatlikni saqlash va mustahkamlash uchun awalo odam o‘z tanasining tuzilislii, har qaysi to‘qima va organlarining normal faoliyatini, o‘sish, rivojlanish va ko‘payish qonuniyatlarini bilislii zarur. shuningdek, barcha tirik mavjudotlar kabi, odamga ham xos bo‘lgan bu biologik xususiyatlami asrash va tobora takomillash- tirish uchun zarur bo‘lgan shart-sharoitni mukammal bilish va yaratish talab etiladi. odam organizmining tuzilishini anatomiya, uning faoliyatini fiziologiya, yashashi, normal o‘sislii, rivojlanislii, o‘qislii, melmat qilishi uchun zarur sharoit yaratishni gigiyena fanlari asosida o‘rganiladi. …

3 / 160

etadigan tadbirlami o‘z ichiga oladi. ushbu davlat dasturi asosida 0 ‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi va sog‘liqni saqlash vazirligining ,,sog‘lom avlod“ majmuali tadbirlari ishlab chiqilgan. 0 ‘zbekiston respublikasida 2005- yil „sihat-salomatlik yili“ deb e’lon qilinishi mazkur darslikning mohiyatini yanada oshirdi. vatandoshlarimizning tibbiyot fanlarining rivojlanishiga qo‘shgan hissalari. „odam va uning salomatligi“ fanini o‘rganar ekanmiz, tibbiyot fani rivojiga ulkan hissa qo‘shgan vatandosh- larimizni eslashimiz lozim. x asming ikkinchi yarmida abu bakr ibn ahaviy buxoriyning „hidoyat“ (tibbiyotni o‘rganuvchilarga qo‘llanma) kitobida odamda uchraydigan ko‘pgina kasalliklar va ulami davolashda ishlatiladigan dorilar haqida ma’lumotlar berilgan. 0 ‘sha davrlarda abu mansur buxoriyning „oddiy dorilar haqida katta to‘plam“, abu sahl masih jurjoniyning yuz bobli „al-kimyo“ kitobi tibbiyotni o‘rganishda darslik sifatida keng qo‘llanilgan. buyuk olim abu rayhon beruniy ham tibbiyot faniga katta hissa qo‘shgan. uning „saydana“ kitobida o‘simlik va hayvonot mahsulotlaridan hamda mineral moddalardan tayyorlanadigan mingdan ortiq dorilar haqida ma’lumot berilgan. jahon tabobat ilmi rivojiga buxorolik buyuk alloma abu ali …

4 / 160

erdan 800 yil ilgari yuqumli kasal- liklarni mikroblar qo‘zg‘atishi to ‘g‘- risida fikr bildirgan. u kasalliklaming oldini olishda tashqi muliitni muhofaza qilish, shaxsiy va umumiy gigiyena qoidalariga amal qilish zarurligi haqi- dagi fikrlami bundan 1000 yil ilgari aytgan edi. ibn sinoning „tib qonunlari“ kitobi haqida 0 ‘zbekiston respublikasi prezidenti i. karimov o‘zining „yuksak ma’naviyat — yengilmas kuch“ nomli asarida shunday degan edi: „... mash- hur alloma ibn sinoning „tib qonun- (980— 1037). lari“ asari... dunyo miqyosida „meditsina“, „sog‘lom turmush tarzi“ degan tushunchalaming fundamental asosi bo‘lib xizmat qilgani, albatta, chuqur hayotiy va ilmiy zaminga ega. aniqroq qilib aytganda, bu benazir allomaning butun ilmiy faoliyati dunyo taraqqiyotini... rivojlantirishga ulkan ta’sir o‘tkazdi.“ hozirgi davrda ham tabobat sohasida o‘zbek olimlarining hissalari salmoqlidir. jumladan, r. e. xudoyberdiyev, n. k. ali- medov, x. z. zohidov, r. a. alavi, s. a. asomov, s. a. dami- novlar odam anatomiyasi, a. y. yunusov, u. z. qodirov, z. t. tursunov, …

5 / 160

ma’lumot 2- §. odam organizmining hujayraviy tuzilishi + tuzilishi, tarkibiy qismlarga bo‘linishi ma’lumki, tabiatdagi barcha tirik organizmlar: o‘simliklar, hayvonlar, shuningdek, odam tanasi hujayralar va hujayralararo moddalardan tashkil topgandir. ulaming o‘sishi va rivojlanishi hujayralaming ko‘payishiga bog‘liq. hujayraning tuzilishi. hujayra odam tanasining tuzilishi va funksiysining asosiy birligidir. xvii asrning 60- yillarida londondagi fiziklar jamiyatining a’zosi r. guk (1635—1703) mikroskop yordamida o‘simlik hu- jayrasining tuzilishini birinchi bo‘lib o‘rgangan. mikroskopning ixtiro etilishi va mukammallashtirilishi, ayniqsa, elektron mik- roskopning yaratilislii hujayraning ilgari m a’lum bo‘l- magan qismlarini o‘rganishga imkon berdi. odam organizmi turli to ‘-qi- ma va organlari hujayralarining shakli har xil: sharsimon, oval, kubsimon, silindrsimon, yulduz- simon, disk- simon va hokazo bo‘ladi. hujayra uch qismdan: membrana (parda), sitoplazma va yadrodan tuzilgan (1, 2- rasm- lar). hujayra membranasi uning sirtini qoplab turuvclii yupqa parda bo‘lib, oqsil va yog‘ (lipid)lardan tashkil topgan. membrana hu- l-rasm. hujayraning tuzilishi: 1—hujayra membranasi; 2— sitoplazma; 3—yadro; 4— yadro qobig'i; 5 …

Want to read more?

Download all 160 pages for free via Telegram.

Download full file

About "biologiya"

в. a m in ov, т. tilavov, о. mavlonov о dam уа uning salomatligi o ‘zbekiston respublikasi xalq ta ’limi vazirligi umumiy о ‘rta ta ’lim maktablari uchun darslik sifcitidci tavsiya etgan t o‘ldirilgan va qayta ishlangan 5- nashri o-qituvchi" nashriyot-matbaa ijodiy uyi toshkent -2014 uo‘k:614.2(075) квк 28.7уа721 а 59 aziz o ‘quvchi! siz mazkur darslikdan biologiya fanining eng katta bomimi— o‘simliklar va hayvonot olamining tashqi hamda ichki tuzilishi, oziqlanishi hamda ko‘payishini o‘rganuvchi botanika, zoologiya fanlarining uzviy davomchisi bo‘lgan „odam va uning salomatligi“ bo‘limini o‘qib, odam organizmining tuzilishi, undagi organlar sistemasi, to‘qimalar va organlaming faoliyati, o‘sish va rivojlanish qonuniyatlari, odamning sog‘lom bo‘lishi hamda uzoq umr ko‘rishida jismoniy tarb...

This file contains 160 pages in PDF format (3.1 MB). To download "biologiya", click the Telegram button on the left.

Tags: biologiya PDF 160 pages Free download Telegram