fazotron

DOCX 11 pages 789.9 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 789.9 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

1 oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulug’bek nomidagi o’zbekiston milliy universiteti fizika fakulteti tf-2301 guruh talabasi qalandarov faxriddinning tezlatgichlar fizikasi fanidan “fazotron.” mavzusida kurs ishi qabul qildi: ___________________ toshkent-2025 2 mundarija i.kirish……………………………………………….………..... 3 ii.asosiy qism………………………………………..…………. 5 2.1.fazatron yaratilishi va rivojlanishi…….................................. 5 2.2.fazatron ishlash prinsipi………............................................. 7 2.3.fazatronning asosiy konstruktiv qismlari..........................… 10 iii.xulosa…………………......................................................... 12 iv.foydalanilgan adabiyotlar……………………………....... 13 3 i.kirish kurs ishi mavzusining dolzarbligi: zamonaviy fan va texnologiyalarning tez rivojlanishi natijasida yuqori energiyali zarrachalarni o‘rganish va ularni turli sohalarda qo‘llash tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. shuning uchun, fazatronlar – ya’ni kuchli elektromagnit maydonlar yordamida zarrachalarni juda yuqori energiyagacha tezlashtiruvchi ilmiy qurilmalar – fizikaning eng ilg‘or yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. fazatronlar yordamida nafaqat fundamental zarrachalar fizikasi sohasida chuqur tadqiqotlar olib boriladi, balki tibbiyot (radioterapiya), sanoat (materiallar sinovi), yadro energiyasi, hamda kosmik tadqiqotlar kabi bir qancha amaliy yo‘nalishlarda ham keng foydalaniladi. fazatronlar orqali kvarklar, leptonlar va boshqa elementar zarrachalarning xususiyatlarini aniqlash, ularning o‘zaro ta’siri …

2 / 11

anish tarixi va uning bugungi kundagi keng qamrovli qo'llanish sohalarini o'rganish ham nazariy, ham amaliy nuqtai nazardan muhim ahamiyatga ega bo'lib, ushbu kurs ishining dolzarbligini belgilaydi. kurs ishi mavzusining maqsadi: ushbu kurs ishining asosiy maqsadi fazatron nomli zaryadlangan zarralar tezlatgichining fundamental jihatlarini — uning yaratilish tarixi, nazariy asoslari, konstruktiv tuzilishi, ishlash prinsipi hamda fizika, texnologiya va, ayniqsa, tibbiyot sohalaridagi asosiy qo'llanish sohalarini atroflicha o'rganish va tahlil qilishdan iboratdir. shuningdek, ishda 4 fazatronning boshqa turdagi tezlatgichlar orasidagi o'rni va ahamiyatini yoritib berish ko'zda tutilgan. kurs ishi vazifasi:  fazatronning yaratilish tarixi, ilk g'oyalar va uning zarrachalarni tezlatish texnologiyalari rivojidagi o'rnini ko'rib chiqish.  fazatronning ishlashining fundamental fizikaviy asoslarini,  fazatronning asosiy konstruktiv elementlari va ularning funksiyalarini tavsiflash. kurs ishining hajmi: kurs ihshi kirish, asosiy qism, xulosa va foydalanilgan adabiyotlar ro’yxatidan iborat bo’lib, hajmi 12 bet. 5 2.1. fazatron yaratilishi va rivojlanishi 1950-yillarning boshida vladimir veksler va emilio segre tomonidan mustaqil ravishda …

3 / 11

gan ushbu texnologiya avvalgi usullarga qaraganda zarrachalarni yanada samarali va samarali tezlashtirish imkonini berdi. ixtiro muhim edi, chunki u cern proton synchrotron kabi zamonaviy dumaloq tezlatgichlarni ishlab chiqishga yo'l ochdi. fazatronning asosiy innovatsiyasi veksler tomonidan ishlab chiqilgan avtofazalash printsipi edi. bu printsip zarrachaning aylanish chastotasiga mos keladigan tezlashtiruvchi elektr maydonining chastotasini sozlashni o'z ichiga oladi, hatto zarracha energiyasi ortib borayotganda ham uzluksiz tezlanishni ta'minlaydi. fazatron birinchi marta rossiyaning dubna shahridagi birlashgan yadro tadqiqotlari institutida (jinr) ishlab chiqilgan va dastlab deytronlar uchun 280 mev va protonlar uchun 480 mev energiyaga yetgan. vaqt o'tishi bilan u yangilandi va maxsus foydalanish uchun moslashtirildi, shu jumladan saraton kasalliklarini davolashda hozirgi funktsiyasi. 6 2.1. 1-rasm. dubnadagi fazotron laboratoriyasi bugungi kunda zarracha tezlatgichlar ko‘plab turlarga ega: siklotronlar, sinxrotronlar, lineer tezlatgichlar va fazotronlar. ulardan har biri ma’lum bir energiya oralig‘i va tadqiqot yo‘nalishlariga mo‘ljallangan. fazotron ayniqsa o‘rta va yuqori energiyali yadro fizikasi, elementar zarrachalar fizikasi, va tibbiyotdagi …

4 / 11

donidan o’tganda quyidagicha energiya oladi. ∆ e=qv sin (φ ) bu yerda φ- zarracha va rf maydon fazasi orasidagi farq. fazatronning iahlash bosqichi quyidagicha; proton yoki boshqa yadro zarralari chiqariladi va boshlang’ich tezlik beriladi. keyin esa katta elektromagnit maydoni hosil qilinadi va zarracha shu magnit maydon ichida doira bo’ylab harakat qiladi. har gal zarracha radiochastotali elektr maydonidan o’tganida uni tezligi oshib boraveradi. zarra harakatining fazasi doimiy ravishda rf maydon fazasi bilan rezonansda ushlab turiladi.bu rezonansli sinxronlash zarraning doimo kerakli vaqtda energiya olishini kafolatlaydi. har gal energiya olgach, zarraning tezligi oshadi → radius ham kattalashadi. nihoyat, zarra aylanish trayektoriyasi tashqi halqa tomon siljiydi. maxsus optik moslama yordamida zarralar aylanish orbitasidan chiqariladi.endi ular tajriba maydonlariga yoki boshqa tizimlarga yo‘naltiriladi. 2.2. 1-rasm. fazatronning ishlash prinsipi 2.3.fazatronning asosiy konstruktiv qismlari 8 fazatron ishining birinchi bosqichi — ionlarni hosil qilishdir. bu jarayon zarra manbai orqali amalga oshiriladi. elektronlarni ajratish orqali proton yoki boshqa musbat zaryadlangan …

5 / 11

lishi quyidagicha yadroli elektromagnit, qutblar (yuqori va pastki), magnit maydon kuchi odatda 1–2 tesla atrofida bo’ladi. zarralarga har safar trayektoriya bo‘ylab harakatlanayotganda energiya beruvchi sistemadir. bu tizim rezonans chastotasi asosida ishlaydi. elektr maydon orqali zarrachalarni tezlashtiradi. zarra har gal bo‘shliq zonasidan o‘tganida energiya oladi. tuzilishi quyidagicha "dee" shaklidagi elektrodlardan iborat. rf generator joylashgan. rf chastotasi 10–100 mhz diapazonida bo’ladi. zarra har safar rf maydon zonasidan o‘tganda to‘g‘ri fazada bo‘lishi kerak. bu holatga erishish uchun maxsus fazani boshqaruvchi tizimlar kerak. rf maydon chastotasiga moslab turadi. faza sinxronlashsiz zarra energiya ololmaydi. “dees” elektrodlari orasidagi bo‘shliqdir. zarra har gal bu hududdan o‘tganida rf maydon orqali energiya oladi. elektr kuchlanishi fazasi zarra o‘tishiga mos kelganda energiya uzatadi. bu joyda zarra tezligi ortadi, aylanish trayektoriyasi kattalashadi.tezlashtirilgan zarrachalarni asosiy aylanish orbitasidan chiqarib, tashqi tizimlarga (detektorlar, nishonlar, terapiya moslamalari) yo‘naltiradi. elektrostatik deflektorlar yoki magnit chiziqlar yordamida zarrachani orbitadan 9 ajratadi va traektoriyani boshqaradi. rf rezonatorlar va magnitlar …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fazotron"

1 oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulug’bek nomidagi o’zbekiston milliy universiteti fizika fakulteti tf-2301 guruh talabasi qalandarov faxriddinning tezlatgichlar fizikasi fanidan “fazotron.” mavzusida kurs ishi qabul qildi: ___________________ toshkent-2025 2 mundarija i.kirish……………………………………………….………..... 3 ii.asosiy qism………………………………………..…………. 5 2.1.fazatron yaratilishi va rivojlanishi…….................................. 5 2.2.fazatron ishlash prinsipi………............................................. 7 2.3.fazatronning asosiy konstruktiv qismlari..........................… 10 iii.xulosa…………………......................................................... 12 iv.foydalanilgan adabiyotlar……………………………....... 13 3 i.kirish kurs ishi mavzusining dolzarbligi: zamonaviy fan va texnolog...

This file contains 11 pages in DOCX format (789.9 KB). To download "fazotron", click the Telegram button on the left.

Tags: fazotron DOCX 11 pages Free download Telegram