to`lqin funksiyasi kollapsi 4

PDF 10 pages 1.2 MB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type PDF

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti fizika fakulteti tojiyeva sevinchning “atom fizikasi fanidan” mustaqil ishi mavzu: “to`lqin funksiyasi kollapsi” qabul qiluvchi: mamayusupova m. kvant mexanikasida toʻlqin funksiyasining qulashi, shuningdek, holat vektorining qisqarishi deb ataladi, toʻlqin funksiyasi (dastlab bir nechta xos holatlar superpozitsiyasida) tashqi dunyo bilan oʻzaro taʼsir natijasida bitta xos holatga kamayganda sodir boʻladi. bu o'zaro ta'sir kuzatish deb ataladi va kvant mexanikasidagi o'lchovning mohiyati bo'lib, to'lqin funksiyasini pozitsiya va impuls kabi klassik kuzatiladigan narsalar bilan bog'laydi. kollaps - kvant tizimlari vaqt o'tishi bilan rivojlanadigan ikkita jarayondan biri; ikkinchisi esa shredinger tenglamasi tomonidan boshqariladigan uzluksiz evolyutsiyadir. to'lqin funksiyasining qulashi - tarqaladigan to'lqin funksiyasidan mahalliylashtirilgan zarrachaga o'tish. kvant mexanikasi odatda zarrachalarni aniq joylarda joylashgan deb tasvirlamaydi. aksincha, bir zarracha bir vaqtning o'zida bir nechta joyda bo'lishi mumkin. bunday holatlarda biz zarracha "bir nechta joyning superpozitsiyasida" deb aytamiz. zarrachani o'lchashda, uning superpozitsiyasi "kollaps" qilgani …

2 / 10

a mukammal tarzda bekor qilinadi.ushbu tajribada, elektronlar birma-bir fluoresan ekran tomon otiladi. elektron ekranga urilganda, u qaysi joyga tegishini ko'rsatadigan nuqta yoritiladi, bu esa elektronning joylashishini o'lchash imkonini beradi. tajribada, ekran tomon yo'lni devor bilan blokirovka qilinadi va faqat ikkita ingichka yoriq bo'ladi. ko'p sonli elektronlar devorga yo'naltirilganda, fluoresan ekrandagi nuqtalar to'plami ikki yoriqqa mos keladigan ikki chiziqli nuqtalar emas, balki interferensiya (to'liqrog'i, ko'plab nuqtalar to'plami, ekranni zebra tanasiga o'xshatadi) shaklida bo'ladi. biroq, agar biz yoriqlarda qo'shimcha o'lchov vositalarini o'rnatsak, har bir elektron qaysi yoriqdan o'tganini aniqlasak, unda har bir zarracha faqat bir yoriqdan o'tishini va ekranda faqat ikkita nuqta chizig'i hosil bo'lishini ko'ramiz, bu esa oldin ko'rgan interferensiya naqshi emas. qanday qilib bitta yorug'lik zarrasi ikkala tirqishdan o'tmasdan o'z-o'ziga aralashishi mumkin? agar u bir yoki boshqa yoriqni yopish orqali faqat bitta tirqishdan o'tib ketsa nima bo'lishini ko'rishimiz mumkin. biz butunlay boshqacha interferensiya naqshini olamiz. to'lqin ikki yoriqdan o'tganida nima …

3 / 10

ik tarqaladi va o'zaro ta'sir qiladi. elektron keyin ekranda bir nechta joyga urilishning superpozitsiyasiga kiradi. ushbu bir nechta joylar interferensiya naqshiga mos keladi. ekranda bitta nuqtaning yoritilishi - bu bitta elektronning joylashishini o'lchashdir. o'lchash jarayonida kollaps postulati schrödinger tenglamasi o'rnini oladi. shu sababli, superpozitsiyalar tarqalishi to'xtaydi va elektron tasodifiy ravishda ekranda bitta joyga kollaps qiladi, natijada biz faqat bitta nuqtani ko'ramiz. shunday qilib, bitta elektron interferensiya naqshini yarata olmaydi. ammo biz ko'proq elektronlarni yuborishda, interferensiya naqshi hosil bo'ladi. agar biz endi yoriqlarda qo'shimcha o'lchov vositalarini o'rnatsak, har bir elektron erta kollaps qiladi va faqat bir yoriqdan o'tadi. agar elektronlar ikkala yoriqdan ham o'tishning superpozitsiyasida bo'lmasa, interferensiya bo'lmaydi, ya'ni interferensiya naqshi hosil bo'lmaydi.shunday qilib, o'lchash ikki narsani bajaradi: u jismoniy tizimlarning o'z tabiatini o'zgartiradi, ularning “to'lqin kabi” superpozitsiyalarini tanish 'zarracha kabi' holatlarga aylantiradi; va o'lchangan narsada chinakam tasodifiy xususiyatni keltirib chiqaradi (to'lqin- to'lqin o'zgarishi tasodifiy bo'lgani uchun). 1924-yilda de broyl tomonidan …

4 / 10

ur to'lqin tenglamasining yechimi bo'lib, uning ψ to'lqin funksiyasi vaqtidagi evolyutsiyasini tasvirlaydi.to‘lqin funksiyasi ko‘rinishidagi shryodinger tenglamasi orqali biz kvant sistemasining muayyan holatdagi ehtimoliyligini taxmin qilish imkonini bera oladi xolos. o‘lchashlar esa kvant sistemasining o‘zi qanday holatda ekanini aniq aytish imkonini beradi. aftidan, o‘lchash aktining o‘zi boshqa ehtimolliklarni istisno qilib qo‘yadi. aynan shu narsa to‘lqin funksiyasining kollapsi deyiladi. mazkur kollapsning qay tarzda ro‘y berishi o‘lchashlarning qanday amalga oshirilishiga bog‘liq. kvant nazariyasining endi-endi oyoqqa turib kelayotgan paytlarida fizika sohasida faoliyat yuritgan olimlar ichida, o‘sha paytlar ushbu masala yuzasidan muayyan falsafiy tortishuvlar yuzaga kelgan edi. aslida ilm-fan borliq haqidagi bilim va ma’lumotlarni obyektiv ravishda, asl mohiyatiga ko‘ra ochib beradi deb ishoniladi. ma`lumot:to‘lqin funksiyasi yordamida, vodorod atomi orbitasidagi elektronning qayerda turganini aniqlash mumkin. demak, tirqishlardan oʻtuvchi kvant toʻlqini (va bu ehtimollik amplitudasi toʻlqini ψ(x) ikkala tirqishdan ham oʻtadi) mavhum son boʻlib, moddiy ham, energiya ham emas, shunchaki ehtimollikdir. bu yorug'lik zarralari (yoki agar biz …

5 / 10

ashtirilib, kvant mexanikasining ajralmas qismiga aylandi.  albert eynshteyn, boris podolskiy va natan rozen 1935 yilda kvant mexanikasining to'liqligiga shubha qilib, kvant chalkashlik tushunchasini kiritib, epr paradoksini taqdim etdilar.  o'sha yili shredinger tomonidan taklif qilingan "mushuk" fikrlash tajribasi kvant o'lchovining paradokslarini va to'lqin funktsiyasi qulashining muammoli tabiatini ta'kidladi.  eynshteynning shredinger bilan munozaralari kvant nazariyasining deterministik va ehtimollik tabiati haqidagi kengroq ilmiy munozarani aks ettirdi. ushbu bosqichlar va munozaralar ushbu o'zgarishlarning markazida to'lqin funktsiyasi bilan voqelikning asosiy mohiyatini tushunishdagi tub o'zgarishlarni ta'kidladi. to'lqinlar funktsiyasining tarixiy rivojlanishining konteksti bugungi kunda kvant fizikasiga ta'sir qilishda davom etayotgan intellektual muammolar va innovatsion g'oyalarni ochib beradi. kvant fizikasi bilan yuz berayotgan holatda esa, o‘rganilayotgan jarayon natijasi (obyektning holati) uni o‘rganish aktining o‘ziga bog‘liq bo‘ladi. «o‘lchash muammosi» deb yuritiladigan ilmiy masalaning mohiyati ana shunda. shunday ekan, to‘lqin funksiyasi kollapsi aslida nima o‘zi? shunchaki matematik rasmiyatchilikmi, yoki, u haqiqatan ham borliqda mavjud, real narsami? umumqabul …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "to`lqin funksiyasi kollapsi 4"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti fizika fakulteti tojiyeva sevinchning “atom fizikasi fanidan” mustaqil ishi mavzu: “to`lqin funksiyasi kollapsi” qabul qiluvchi: mamayusupova m. kvant mexanikasida toʻlqin funksiyasining qulashi, shuningdek, holat vektorining qisqarishi deb ataladi, toʻlqin funksiyasi (dastlab bir nechta xos holatlar superpozitsiyasida) tashqi dunyo bilan oʻzaro taʼsir natijasida bitta xos holatga kamayganda sodir boʻladi. bu o'zaro ta'sir kuzatish deb ataladi va kvant mexanikasidagi o'lchovning mohiyati bo'lib, to'lqin funksiyasini pozitsiya va impuls kabi klassik kuzatiladigan narsalar bilan bog'laydi. kollaps - kvant tizimlari vaqt o'tishi bilan rivojlanadigan ikkita jarayondan b...

This file contains 10 pages in PDF format (1.2 MB). To download "to`lqin funksiyasi kollapsi 4", click the Telegram button on the left.

Tags: to`lqin funksiyasi kollapsi 4 PDF 10 pages Free download Telegram