kvant gravitatsiyasi 4

PDF 13 pages 512.2 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 512.2 KB

File type PDF

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

1 o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti fizika fakulteti yadro fizikasi kafedrasi atom fizikasi fanidan mustaqil ish kvant gravitatsiyasi talaba: f-2202 guruh talabasi malikova dilnoza o‘qituvchi: yadro fizikasi kafedrasi dotsenti – muqaddas mamayusupova toshkent – 2024 2 mundarija kirish asosiy qism 2.1.umumiy nisbiylik va kvant mexanikasi 2.2.torlar nazariyasining paydo bo‘lishi 2.3.gravitatsiyaning qayta normallanmasligi xulosa foydalanilgan manbalar 3 kirish. kvant gravitatsiyasi — bu umumiy nisbiylik nazariyasi va kvant mexanikasini uyg‘unlashtirishga intilgan nazariyadir. umumiy nisbiylik makroskopik miqyosda gravitatsiyani tushuntirsa, kvant mexanikasi subatom zarrachalarini boshqaradi. ularning asosiy farqi shundaki, umumiy nisbiylik nazariyasi koinotning katta masshtablaridagi jismoniy jarayonlarni tushuntiradi, kvant mexanikasi esa kichik masshtablardagi mikrohodisalarni izohlashda qo'l keladi. kvant gravitatsiyasi esa gravitatsion o‘zaro ta’sirlarni kvant darajasida izohlashga harakat qiladi. https://uz.wikipedia.org/wiki/umumiy_nisbiylik_nazariyasi https://uz.wikipedia.org/wiki/kvant_mexanika https://uz.wikipedia.org/wiki/kvant_mexanika https://uz.wikipedia.org/wiki/gravitatsiya https://uz.wikipedia.org/wiki/kvant 4 asosiy qism. 2.umumiy nisbiylik va kvant mexanikasi kvant gravitatsiyasi tarixiy jihatdan xx asrning boshlarida umumiy nisbiylik nazariyasini albert einstein 1915-yilda ishlab …

2 / 13

aro ta'sir qiluvchi yuqori energiyali fotonlar uchun sayohat kechikishlarini taxmin qilishadi. ammo fermining gamma-nurlari portlashidan olingan ikkita foton haqidagi ma'lumotlari bu ta'sirni ko'rsata olmadi va tortishishning yangi nazariyasiga ba'zi yondashuvlarni yo'q qildi. quyidagi animatsiya havolasi olimlar kuzatishni kutgan kechikishni ko'rsatadi. manba: nasa / sonoma davlat universiteti / aurore simonnet https://uz.wikipedia.org/wiki/albert_einstein https://uz.wikipedia.org/wiki/fizika https://uz.wikipedia.org/wiki/energiya https://uz.wikipedia.org/wiki/kuchli_o'zaro_ta'sir https://uz.wikipedia.org/wiki/foton https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=sonoma_davlat_universiteti&action=edit&redlink=1 https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=sonoma_davlat_universiteti&action=edit&redlink=1 5 albert eynshteyn 1915-yilda umumiy nisbiylik nazariyasini taqdim etdi, bu nazariya orqali gravitatsiya kuchi fazo-vaqtning egilishi sifatida tushuntirildi. bu nazariya koinotning katta masshtabdagi strukturasini — galaktikalar, yulduzlar, sayyoralar harakatini izohlashda muvaffaqiyat qozondi. 1920-yillarda kvant mexanikasi paydo bo‘ldi va kichik miqyosdagi zarrachalar (elektronlar, protonlar va boshqalar) harakatini tushuntirdi. bu ikki nazariya bir-biriga zid bo‘lmagan bo‘lsa ham, gravitatsiyani kvant darajasida izohlash uchun ularni birlashtirish muhim bo‘lib qoldi. birlashtirish urinishlari 1930-yillardan to 1960 yillargcha fiziklar umumiy nisbiylik va kvant mexanikasini birlashtirishga urinishdi, lekin bu oson bo‘lmadi. einstein umrining oxirgi yillarida yagona nazariya yaratish bilan shug‘ullandi, ammo muvaffaqiyatga …

3 / 13

cha, koinotning eng kichik elementlari zarralar emas, balki mayda, tebranayotgan torlardan iborat. dastlab totlar nazariyasi faqat kuchli o‘zaro ta’sirni tushuntirishga qaratilgan edi, lekin keyinchalik u kvant gravitatsiyasini tushuntirishning asosiy nazariyasi sifatida ko‘riladigan bo‘ldi. bugungi kunda kvant gravitatsiyasi bo‘yicha tadqiqotlar davom etmoqda. fanda hali umumiy e’tirof etilgan yagona nazariya yo‘q, ammo torlar nazariyasi asoslangan yondashuvlar ustida chuqur izlanishlar olib borilmoqda. gravitatsion to‘lqinlarining kashf qilinishi (2015-yilda) bu sohaga katta turtki berdi va qora tuynuklar hamda koinotning boshlanishi kabi murakkab masalalarni kvant nuqtai nazaridan o‘rganishga yangi imkoniyatlar yaratdi. ushbu nazariya koinotning juda kichik masshtabdagi — plank uzunligi [1](taxminan 10 -35 metr) darajasida fazo-vaqt va gravitatsiya qanday ishlashini tushuntirishga harakat qiladi.  fazo-vaqtning kvantlanishi: fazo-vaqt uzluksiz emas, balki diskret (bo‘laklangan) tuzilishga ega bo‘lishi mumkin. bu shuni anglatadiki, fazo- vaqtning kichik birligi mavjud va bu birlikdan pastda hech qanday tushunchalar ishlatilmaydi.  gravitonning mavjudligi: kvant mexanikasida kuchlarning kvantlari mavjud (masalan, elektromagnit kuch uchun foton). kvant …

4 / 13

 torlar nazariyasi: bu nazariyada kvant gravitatsiyasini tushuntirish uchun eng kichik zarrachalar o‘rniga mayda tebranayotgan torlar mavjudligi aytiladi. ushbu torlar orqali koinotning barcha kuchlari, jumladan, gravitatsiya ham birlashtiriladi.  kvazigrafiga asoslangan(halqali) kvant gravitatsiya: bu nazariyaga ko‘ra, fazo-vaqt o‘zi kvantlangan to‘qimalardan iborat va undan maydonlar chiqadi. u plank masshtabida fazo-vaqtni diskret tuzilishda tasvirlaydi. https://uz.wikipedia.org/wiki/to%ca%bbqima 8 2.3.gravitatsiyaning qayta normallanmasligi gravitatsiyaning qayta normallanmasligi — bu kvant gravitatsiyasi nazariyasida muhim tushuncha bo‘lib, gravitatsiyani kvant mexanikasi nuqtai nazaridan tushuntirishga urinishda yuzaga keladigan matematik va fizik muammolarni ifodalaydi. normallash (renormalizatsiya) — kvant maydonlar nazariyasida zarrachalar o‘zaro ta’sirining cheksiz qiymatlarini to‘g‘ri qiymatlarga keltirish jarayoni. bu jarayon orqali zarrachalar o‘rtasidagi kuchlarning cheksizliklari bartaraf etiladi va ular bilan bog‘liq fizik ko‘rsatkichlar aniqlanadi. gravitatsiyani kvant maydon nazariyasi yordamida tushuntirish uchun umumiy nisbiylik nazariyasidagi gravitatsion maydonlarni kvant mexanikasi nuqtai nazaridan hisoblash kerak. biroq, bu jarayonda paydo bo‘ladigan cheksizliklarni normallash orqali bartaraf etib bo‘lmaydi. shuning uchun gravitatsiya kuchi qayta normallanuvchi kuch sifatida …

5 / 13

shlab chiqishmoqda. bu nazariyalar gravitatsiyani kvant darajasida tushuntirishga harakat qiladi, lekin hali ham to‘liq tasdiqlanmagan. vaqt muammosi umumiy nisbiylik nazariyasida vaqt fazo-vaqt tuzilmasining bir qismi sifatida ko‘riladi va massa va energiya ta’sirida o‘zgaradi. biroq kvant mexanikasida vaqt mutlaq, uzluksiz va bitta yo‘nalishda harakatlanuvchi o‘lchov sifatida tasvirlanadi. bu ikkita nazariya o‘rtasida vaqtning tushunchasi turlicha bo‘lishi muammoni keltirib chiqaradi. kvant holatlarida esa, kvant mexanikasi vaqtni holatlarning o‘zgarishi sifatida ko‘radi. biroq, gravitatsiya kuchi ta’sirida, vaqtning qanday o‘zgarishi haqida aniq tushunchalar yo‘q. qora tuynuklar kabi kuchli gravitatsion maydonlarda vaqt va fazo qanday birlashishini tushunish juda qiyin. vaqtning kvantlanishida, ba’zi nazariyalar shuni taklif qiladi-ki, vaqt kvantlangan bo‘lishi mumkin. bunda vaqtni hosil qiluvchi "diskret" birligi mavjud bo‘lishi mumkin. biroq bu nazariya hali tasdiqlanmagan va u o‘z ichiga qator savollar va muammolarni oladi. tanqidlar 1. eksperimental isbotning yo‘qligi: kvant gravitatsiyasi nazariyalari hozircha faqat nazariy bo‘lib, ulardan hech biri eksperimental jihatdan isbotlanmagan. kichik miqyosdagi zarrachalar va kuchlar o‘ta …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kvant gravitatsiyasi 4"

1 o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti fizika fakulteti yadro fizikasi kafedrasi atom fizikasi fanidan mustaqil ish kvant gravitatsiyasi talaba: f-2202 guruh talabasi malikova dilnoza o‘qituvchi: yadro fizikasi kafedrasi dotsenti – muqaddas mamayusupova toshkent – 2024 2 mundarija kirish asosiy qism 2.1.umumiy nisbiylik va kvant mexanikasi 2.2.torlar nazariyasining paydo bo‘lishi 2.3.gravitatsiyaning qayta normallanmasligi xulosa foydalanilgan manbalar 3 kirish. kvant gravitatsiyasi — bu umumiy nisbiylik nazariyasi va kvant mexanikasini uyg‘unlashtirishga intilgan nazariyadir. umumiy nisbiylik makroskopik miqyosda gravitatsiyani tushuntirsa, kvant mexanikasi subatom zarrachalarini boshqaradi. ularning ...

This file contains 13 pages in PDF format (512.2 KB). To download "kvant gravitatsiyasi 4", click the Telegram button on the left.

Tags: kvant gravitatsiyasi 4 PDF 13 pages Free download Telegram