kvant gravitatsiyasi 3

PDF 11 pages 435.4 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 435.4 KB

File type PDF

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

1 o’zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulug’bek nomidagi o’zbekston milliy universiteti fizika fakulteti f-2203 guruh talabasi xasanova muattarning atom fizikasi fanidan mustaqil ishi mavzu: kvant gravitatsiyasi tayyorladi: xasanova muattar qabul qildi: xoshimjonov. x. toshkent – 2024 2 mavzu: kvant gravitatsiyasi reja: 1. kvant gravitatsiyasi konseptsiyasi. 2. nazariyaning istiqbollari va amalga oshirilayotgan tadqiqotlar. 3. nazariyani yaratishdagi to’siqlar. kvant gravitatsiyasi nazariyasini ishlab chiqish masalasi zamonaviy fizika fani qarshisida turgan dolzarb masalalardan biridir. “barcha narsa nazariyasi” yoki “umumiy nazariya” deb nom olishi rejalashtirilgan, lekin hozirgacha hech qanday tayinli ko’rinishga keltirishning iloji bo’lmayotgan xayoliy mukammal nazariya. bunda olimlar eynshteynning zamon va makonning egrilanishi haqidagi umumiy nisbiylik nazariyasi bilan, subatom zarrachalar va jarayonlarni bayon qiluvchi kvant gravitatsiyasini umulashtirishni maqsad qilgan. muvaffaqiyatli chiqqan nazariya ulkan portlashdan keyin dastlabki lahzalarda nima sodir bo’lganligini, yoki galaktika markazdagi qora tuynuk ichkarisida nimalar ro’y berayotganini aniqlash imkonini bergan bo’lar edi. lekin, bunday mukammal nazariyani yaratish oson …

2 / 11

r, aniq modellar va umumiy sxemalar, asosiy savollar va texnik masalalar, shuningdek, yaqinda taxminiy fenomenologik ssenariylarning qiziqarli va hayajonli aralashmasidir. kvant gravitatsiyasi nazariyasi umumiy nisbiylik nazariyasi va subatom zarralari kvant fzikasini o’zaro bog’lashga bo’lgan urinishdir. kvant gravitatsiyasiga oid aksar g’oyalar zamon va makon uyg’unligining koinot bo’ylab ulkan masofalarni bosib o’tayotgan zarrachalarga nisbatan ta’siri sifatida namoyon bo’luvchi diskret 3 strukturasi haqidagi taxminlarga asoslanadi. agar gravitatsiya haqiqatan ham kvant xossasiga ega bo’lsa, unda ushbu xossani tasdig’i sifatida gravitatsiyaning kvant birligi – graviton mavjud bo’lishi kerak. lekin, tabiatda ma’lum fundamental o’zaro ta’sirlar ichida gravitatsiya eng kuchsizi bo’lib, shu sababli ham gravitonni aniqlash va topish juda qiyin. fiziklar gravitatsiyani tashuvchi zarrachani graviton deb ataganlar. nazariy fizika gravitonning xossalarini ham aniqlab bo’lgan. unga ko’ra graviton elektr zaryadga ega bo’lmagan, ya’ni neytral zarrachadir. boz ustiga graviton massaga ham ega emas. massaga ega bo’lmaganligi uchun u yorug’lik tezligida harakatlanishi mumkin. graviton barqaror zarracha bo’lib, u elementar zarra, …

3 / 11

onik yondashuvning ko'plab uzoq vaqtdan beri mavjud muammolarini hal qilishdagi muvaffaqiyatlari tufayli yaqinda katta e'tiborni tortdi. keyinchalik nazariy fizikaning boshqa sohalaridan sohaga yangi texnikalar keltirildi, masalan. panjara o'lchovi nazariyasi va kvant gravitatsiya tadqiqotida ko'proq yo'nalishlarning, jumladan, diskret yondashuvlarning paydo bo'lishiga yoki o'sishiga bir necha jihatdan ta'sir ko'rsatdi. shu bilan birga, kvant tortishish kuchi yangi matematikani, shuningdek fazoviy vaqt va materiya haqida fikrlashning muqobil usullarini ishlab chiqish uchun juda unumdor zamin va kuchli turtki bo'ldi, bu esa o'z navbatida kvant tortishish kuchining boshqa istiqbolli yo'llarini o'rganishga turtki bo'ldi. 4 kvant gravitatsiyasi nazariyasi haqidagi urinishlarga abey ashtekar (hind fizigi) ning umumiy nisbiylik nazariyasin qayta ta’riflagani va uning matematik ifoda tilini kvant matematik ifoda tiliga o’tkazganligi turtki bo’lgan. quyida kvant gravitatsiyasi yaratilishi jarayonidagi tadqiqot mavzulari va natijalariga misollar mavjud: 1. supersimmetriya va supergravitatsiya: g'oya: supersimmetriya standart modelning zarralari bilan ularning super sheriklarini birlashtirishga harakat qiladi. supergravitatsiya esa gravitatsiyani supersimmetriya doirasida umumlashtirishga urinib ko'radi. …

4 / 11

vitonni (gravitatsiyani vositachiligida o'tkazuvchi gipotetik zarra) ifodalaydi. asosiy fikrlar: fundamental ob'ektlar torlar: torli nazariyaning asosiy farqi shundaki, u nuqta zarralari o'rniga bir o'lchovli ob'ektlar – torlarni fundamental deb qaraydi. bu torlar plankning uzunligiga yaqin bo'lgan o'lchamda (taxminan 10⁻³⁵ metr) bo'ladi. tebranish rejimlari va zarralar: torning turli tebranish rejimlari turli zarralar massasi va zaryadini belgilaydi. bu degani, bizning ko'rgan barcha zarralar, leptonlardan kvarklargacha, torlarning turli xil tebranish usullaridan kelib chiqadi. gravitonning mavjudligi: torli nazariyaning eng muhim jihatlaridan biri – gravitonning tabiiy ravishda chiqib ketishidir. bu nazariyaning gravitatsiyani standart modelning boshqa kuchlari bilan birlashtirish potentsialiga ega ekanligini ko'rsatadi. qo'shimcha o'lchamlar: torli nazariya to'g'ri ishlashi uchun qo'shimcha o'lchamlar 5 (bizning 3 fazoviy va 1 vaqt o'lchovlarimizdan tashqari) mavjud bo'lishi kerak. bu qo'shimcha o'lchamlar biz uchun ko'rinmaydigan darajada ixchamlashgan bo'lishi mumkin. turli versiyalar: torli nazariyaning bir nechta versiyalari mavjud, ularning eng mashhurlari: i turdagi torli nazariya, ii turdagi torli nazariya va heterotik torli nazariya. …

5 / 11

sa nazariyaning bashorat qiluvchanligini kamaytiradi. hozirgi holat: torli nazariya fizikaning eng istiqbolli nazariyalaridan biri bo'lib qolmoqda, lekin hali ham to'liq tushunilmagan va eksperimental tasdiqlashni talab qiladi. uning matematik tuzilishi murakkab bo'lsa-da, gravitatsiya va standart modelni birlashtirishga urinish sifatida u o'zining ahamiyatini saqlab qolmoqda. tadqiqotlar davom etmoqda va kelajakdagi rivojlanishlar ushbu nazariyaning to'g'riligini tasdiqlashi yoki rad etishi mumkin. 3. loop kvant gravitatsiyasi (halqa kvant gravitatsiyasi): loop kvant gravitatsiyasi (loop quantum gravity, lqg) – umumiy nisbiylik va kvant mexanikasini birlashtirishga urinuvchi kvant gravitatsiyasi nazariyalaridan biridir. u boshqa yondashuvlardan, masalan, torli nazariyadan, o'zining asosiy farqlariga ega. lqg bo'shliq va vaqtning o'zi diskret (uzluksiz emas) tuzilishga ega degan g'oyaga asoslanadi. 6 asosiy fikrlar: bo'shliq-vaqtning diskretligi: lqgning markaziy g'oyasi shundaki, bo'shliq va vaqt uzluksiz emas, balki juda kichik, diskret "tugallar" (loops) yoki "donalar"dan tashkil topgan. bu "plankning uzunligi" deb ataluvchi miqyosda (taxminan 10⁻³⁵ metr) sodir bo'ladi. spin tarmoqlari: nazariya matematik apparati "spin tarmoqlari" deb ataluvchi …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kvant gravitatsiyasi 3"

1 o’zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulug’bek nomidagi o’zbekston milliy universiteti fizika fakulteti f-2203 guruh talabasi xasanova muattarning atom fizikasi fanidan mustaqil ishi mavzu: kvant gravitatsiyasi tayyorladi: xasanova muattar qabul qildi: xoshimjonov. x. toshkent – 2024 2 mavzu: kvant gravitatsiyasi reja: 1. kvant gravitatsiyasi konseptsiyasi. 2. nazariyaning istiqbollari va amalga oshirilayotgan tadqiqotlar. 3. nazariyani yaratishdagi to’siqlar. kvant gravitatsiyasi nazariyasini ishlab chiqish masalasi zamonaviy fizika fani qarshisida turgan dolzarb masalalardan biridir. “barcha narsa nazariyasi” yoki “umumiy nazariya” deb nom olishi rejalashtirilgan, lekin hozirgacha hech qanday tayinli ko’rinishga keltirishning iloji bo’lmayotgan xay...

This file contains 11 pages in PDF format (435.4 KB). To download "kvant gravitatsiyasi 3", click the Telegram button on the left.

Tags: kvant gravitatsiyasi 3 PDF 11 pages Free download Telegram