muhamad aminxo’ja muqumiy

DOC 72,0 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1662844147.doc muhamad aminxo’ja muqumiy ( 1850 – 1903) shoirning xayoti va faoliyati: muhammad aminxo’ja mirzaxo’ja o’g’li muqumiy 1850 yilda qo’qonda novvoy oilasida tug’ildi. otasi mirzaxo’ja asli toshkentlik, onasi bibioysha xo’jandlik bo’lgan. ular to’rt qiz va bir o’g’il ko’rganlar. qizlarning ismlari tojinisa, ulug’bibi, saydniso xamda mexriniso edi. muhammad aminxo’janing onasi bibioysha adabiyot va san’atni sevuvchi, so’zga usta ayollardan bo’lgan. uni yaqindan bilgan o’rtoqlari “xumorbibi”der ekanlar yosh muxammad aminxo’janing she’rga xavas qo’yishida onasining xizmatlari katta bo’lgan. bo’lajak shoir eski maktabda xat-savod chiqargach, 1864 yildan qo’qon madrasalaridan birida o’qiydi. 1867 yilda onasi vafot etadi. biroz vaqt o’tgach, mirzaxo’ja ziyodabibi ismli ayolga uylanadi. muhammad aminxo’ja 1872 – 1873 yillarda qo’qon madrasasini bitirib, buxoroga yo’l oladi. 1876 yilgacha buxoro madrasasida o’qiydi. shu yillari uni sanambibi ismli qizga uylantirib qo’yadilar. 1877 yilda muxammad aminxo’ja qo’qondagi yer qurilishi maxkamasiga mirzalik vazifasiga ishga kiradi. shoir ayrim yer o’lchovchi amaldorlarning turli xiyla- nayranglarini ko’radi. “tanobchilar” xajviyasini yozadi. so’ng sirdaryo …

b, qo’qonga qaytadi. ijodga berildi. “muqumiy” taxallusida yozgan she’rlari bilan dovruq qozonadi. ammo shoirning shaxsiy xayoti yurishmaydi. u sanambibi muqumiydan ajraldi, o’gli akbarxo’jani onasi ziyodabibiga qoldirib, boshqaga turmushga chiqib ketadi. ko’p o’tmay, mirzaxo’ja xam vafot etadi. muqumiy 1887–1888 yillarda toshkentga keladi, ota qarindoshlari bilan uchrashadi. amaiy, nodim namangoniy bilan tanishadi, ular bilan yaqindan aloqa bog’laydi. shoir shu yillari og’ir iqtisodiy tanglikda yashagan. 1890 yilda otadan qolgan xovlini sotib, madrasa xujrasiga ko’chib o’tishga majbur bo’lgan. xatotlik xunari jonga oro kirgan. kishilar uchun xat yozib, kitob ko’chiqib, shundan keladigan daromad xisobiga kun o’tkazgan. adabiyot va san’atni yaxshi ko’rgan davlatmand kishilar shoirga moddiy yordam berganlar. shularning yordamida 1892–1899 yillarda ikki marotaba toshkentga kelib ketgani ma’lum. 90–yillarning o’rtalarida muqumiy taqdirning bir g’aroyiboti tufayli moskvada lazerov nomli jonli sharq tillari institutida o’qib turgan jiyani ro’zimuxammad do’stmatov (otasi xaj safarida o’lib qolganida yaxshi odamlar uchrab, tarbiya qiladilar va o’qishga yo’laydilar) bilan topishadi va ular orasida yozishmalar …

da xizmat qildi. muqumiy xayotining so’ngi yillari kasallikda kechdi. quloq og’rig’i, so’ng “yaraqon” (jigar xastaligi) shoirni qiynab qo’yadi. 1902 yilning 16 dekabrida andijonda daxshatli zilzila yuz beradi. shaxar laxzada vayronaga aylanib, 4652 kishi halok bo’ladi. shoir bundan qattiq laxzaga tushadi. shaxarga borib, ofat oqibatlarini o’z ko’zi bilan ko’radi va iztirob to’la tarix-marsiya bitadi. shoir fojia manzaralarini ro’yi-rost tasvir etar ekan, uning sabablarini, o’z aqidasiga ko’ra, jamiyat axloqi bilan bog’laydi, ayrim odamlarning buzilishidan ko’radi. she’r shoir o’limidan biro y oldin “turkiston viloyatining gazeti”da bosiladi. shoirning ijodiy me’rosi. muqimiyning bizga yetib kelgan ijodiy merosini 10 ming misra atrofida taxmin qiladilar. ular asosan lirika va xajviyotdan iborat. muqumiy asarlari (“devonai muqumiy”) birinchi marta 1907 yilda toshkentda bosildi. uni n. ostroumov nashrga tayorlagan va so’ngso’z bilan e’lon qilgan. 1910-1912 yillarda uning yoniga shoir xajviyoti qo’shilib, “devonai muqumiy maa xajviyoti” nomi bilan ikkinchi marta chop etildi. sho’ro davrida, 1960 yilda muqumiy asarlarining ikki jildagi bosildi. …

q u kasalmandligi tufayli surgunga yuborilmay, qamoq muxlatini shu yerda o’taydi. 1897 yilning 3 fevralida vafot etadi. tarix-marsiyasida shoirning rus siyosatiga qarshi bosh ko’targach qaxramonga mehr-muxabbati ochiq ifodalanadi. “garchi xibsda g’urbatdan qon yig’lasa-da, oqibat shaxid bo’ldi. uning vafoti kuni aziz-avom, katta-kichik – butun xo’qand xalqi motam tutdi”, deyiladi marsiyada. muqumiy in’omxoja mashaqatlariga o’zini xamdard tutadi. shoir fikricha, in’omxo’ja o’lgan emas, uni o’ldirdilar. u shaxiddir. u xayotga shunchaki kelib-ketgan emas, juda katta ish qilgan. shu sababli u el-yurtning mexriga, muxabatiga musharraf bo’lgan. shuning uchun xam uning o’lmiga butun xo’qand aza tutdi. afsuski, muqumiy 1898 yilgi dukchi eshon boshchiligidagi xalq ozodlik xarakatini mana shunday teran anglay olmadi. rus xukumatining rasmiy talqini izidan borib, xajviyalar bitdi. muqumiy lirikasi. muqumiyning juda ko’p g’azallari uning tiriklikdayoq qo’shiq qilib kuylagan. uning she’rlari xonandalar orqali tez yoyilar, zamondoshlaridan juda ko’p san’atkorlar muqumiy bilan yaqin aloqa o’rnatgan edilar. shoir sh’erlarida mamajon makay, nizomxon, farzincha (farzinaxon) ismoil naychi ismlari …

nadi. ichki qofiyalarning ajoyib na’munalarini yaratadi. tiyg’ing mening qonimdadur, zulfing giribonimdadur, yuz ming alam jonimdadur, man mubtalo qayga boray?! ishqiy, an’anaviy she’rlar zamonga moslanib bordi. masalan, muqimiy va uning zamonasida “surating” radifli she’rlar paydo bo’ldi. bu, birinchi navbatda, fotografiyaning xayotga kirib kelishi bilan izohlanadi. muqimiy lirik janrlar murabaga aloxida e’tibor berdi. ma’lumki, murabba boshqa janrlar avvalo vazim va qofiyasiga ko’ra farqlanadi. ruboiy faqat hazach bahridagina yozilsa, murabba uchun bunday cheklanish yo’q. ruboiy to’rtlikdir, murabbada esa bir necha to’rtliklar qo’shilishidan yaxlit asar bo’ladi va ular a a a a, b b b a, v v v a shaklida qofiyalanadi. so’ngi bandda taxallus bo’ladi. muqimiyning murabalari yigirmadan ortiq, deyarli xamasi ishqiy mavzuda. oxangdor ravon. vazinga ko’ra aruzdan barmoqqa yaqin turadi. xalq qo’shiqlarini eslatadi. masalan: endi sendek jono, jonon qaydadur, ko’rib gul yuzingni bog’da bandadur, saqlay ishqing toki jonim tandadur, o’zim xar joydaman, ko’nglim sandadur. mexring o’ti nogoh tushdi jonlarga, parvoyim yo’q zarra …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"muhamad aminxo’ja muqumiy" haqida

1662844147.doc muhamad aminxo’ja muqumiy ( 1850 – 1903) shoirning xayoti va faoliyati: muhammad aminxo’ja mirzaxo’ja o’g’li muqumiy 1850 yilda qo’qonda novvoy oilasida tug’ildi. otasi mirzaxo’ja asli toshkentlik, onasi bibioysha xo’jandlik bo’lgan. ular to’rt qiz va bir o’g’il ko’rganlar. qizlarning ismlari tojinisa, ulug’bibi, saydniso xamda mexriniso edi. muhammad aminxo’janing onasi bibioysha adabiyot va san’atni sevuvchi, so’zga usta ayollardan bo’lgan. uni yaqindan bilgan o’rtoqlari “xumorbibi”der ekanlar yosh muxammad aminxo’janing she’rga xavas qo’yishida onasining xizmatlari katta bo’lgan. bo’lajak shoir eski maktabda xat-savod chiqargach, 1864 yildan qo’qon madrasalaridan birida o’qiydi. 1867 yilda onasi vafot etadi. biroz vaqt o’tgach, mirzaxo’ja ziyodabibi ismli ayolga uylanadi....

DOC format, 72,0 KB. "muhamad aminxo’ja muqumiy"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: muhamad aminxo’ja muqumiy DOC Bepul yuklash Telegram