real gazlar. real gazlar. van-der-vaals tenglamasi. van-der-vaals izotermalari. metastabil holatlar. uchlangan nuqta. ikkinchi tur fazaviy o‘tishlar.

PDF 7 pages 461.3 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 461.3 KB

File type PDF

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

1 15-mavzu. real gazlar. real gazlar. van-der-vaals tenglamasi. van-der-vaals izotermalari. metastabil holatlar. uchlangan nuqta. ikkinchi tur fazaviy o‘tishlar. gazning bosimi yetarli darajada kamaysa, molekulalarning erkin yugurish yo‘li uzunligi idish o‘lchamiga teng yoki undan katta bo‘lib qoladi va bunday sharoitda gazning holati vakuum deb ataladi. tabiatdagi gazlarni real gazlar deb yuritiladi (“real”–haqiqiy degan ma’noni anglatadi). real gaz zichligi ortgan sari uning xossalari ideal gaz xossalaridan keskinroq farq qila boshlaydi. xususan, 6–rasmda tasvirlangan real gaz izotermasi (uzluksiz chiziq) va ideal gaz izotermasini (punktir chiziq) solishtiraylik. zichliklarning anchagina kichik qiymatlariga mos keluvchi 2 vv  sohada ikkala egri chiziq ustma-ust tushyapti. lekin o‘rtacha zichliklarga mos bo‘lgan 21 vvv  sohada real gazning bosimi ideal gaz qonuni asosida ega bo‘lishi lozim bo‘lgan qiymatdan kichikroq bo‘ladi. zichliklarning katta qiymatlariga mos keladigan 1 vv  sohada esa real gaz bosimining qiymatlari boyl-mariott qonuni asosida kutilgan qiymatlardan kattaroq. real gazlar uchun bir necha soddalashtirishlar kiritamiz. 6–rasm. p …

2 / 7

, ideal gaz misolida gaz solingan idishning hajmi – gaz molekulalarining har biri harakatlanishi mumkin bo‘lgan hajmdir, chunki ideal gaz molekulalari– o‘lchamsiz nuqtalar edi. real gaz misolida esa idish hajmining barcha qismi molekulalar ixtiyorida emas, chunki hajmning bir qismini molekulalarning o‘zlari band qilganlar. binobarin, bu holda «idish hajmi» bilan «har bir molekula harakatlanishi mumkin bo‘lgan hajm» orasida farq mavjud va bu farq molekulalar zichligiga mos ravishda namoyon bo‘ladi. 7– rasm. 3 ikkinchi soddalashtirish– molekulalar orasida o‘zaro ta’sir yo‘q, deb faraz qilishdan iboratdir. lekin real gaz molekulalari orasida o‘zaro ta’sir kuchlari mavjud. siyrak gazlarning xossalari ideal gaz xossalariga yaqinligi o‘zaro ta’sir kuchlarining molekulalar orasidagi masofaga nihoyat kuchli bog‘liqligidan dalolat beradi. bu kuchlar tabiatini kvant mexanikasi asosida tushuntirish mumkin. lekin shuni qayd qilish kerakki, molekulalar orasidagi o‘zaro ta’sir kuchlari molekulalar tarkibidagi zaryadlar elektr ta’sirlashishining natijasi sifatida vujudga keladi. ikki molekula orasida o‘zaro itarishadigan 1 f kuch va o‘zaro tortishadigan 2 f kuch …

3 / 7

ta’sir kuchlari mavjud emas, deb qilingan farazlar yotadi. ammo real gazlar uchun bu farazlar to‘g‘ri emas. binobarin, mendeleev – klapeyron tenglamasiga tegishli tuzatmalar kiritib real gaz holatini aks ettiradigan ifodani hosil qilish mumkin. bu vazifani 1873 yilda van-der-vaals bajardi. u molekulalarning chekli o‘lchamlari va molekulalar orasidagi o‘zaro ta’sir kuchlarini e’tiborga olish uchun quyidagicha fikr yuritdi. 4 birinchidan, real gazning ikki molekulasi bir-biriga o‘zaro itarishish kuchlari keskin namoyon bo‘ladigan eff d masofagacha yaqinlasha oladilar. boshqacha aytganda, radiusi eff d bo‘lgan shar hajmi ( effd 3 3 4  ) o‘zaro ta’sirlashayotgan bu ikki molekula markazlari uchun «taqiqlangan hajm» bo‘ladi. har bir molekulaga mos keluvchi «taqiqlangan hajm» esa ikki marta kichik, ya’ni effd 3 3 2  ga teng bo‘ladi. bu hajm molekulaning xususiy hajmi 23' ) 2 ( 3 4 3 4 eff d rv   dan 4 martta kattadir. shuning uchun, 1 mol real gazning barcha molekulalari uchun «taqiqlangan …

4 / 7

gaz bosimining kamayishi 2n ga, ya’ni 2 1 m v ga (chunki m a v n n  ) proporsional bo‘lishi kerak, degan xulosaga kelamiz. 5 shuning uchun real gazning holat tenglamasi quyidagi ko‘rinishga keladi: 2 mm v a bv rt p    yoki rtbv v a p m m        )( 2 (65.1) yuqoridagi munosabat van-der-vaals tenglamasi deb ataladi. a va b esa muayyan gaz molekulalarini ifodalashlovchi doimiylar bo‘lib, ularni van-der-vaals tuzatmalari deb ham ataladi. van-der-vaals tenglamasi mendeleev–klapeyron tenglamasiga nisbatan real gaz xossalarini aniqroq aks ettiradi. lekin juda katta bosimlarda tajriba natijalaridan uzoqlashishlar sezila boshlaydi. xususan, bosim 1000 atmosfera bosimiga teng bo‘lgan hollarda mendeleev–klapeyron tenglamasining chetga chiqishlari 100 % ortiq, van-der-vaals tenglamasiniki esa 2 % atrofida bo‘ladi. van-der-vaals tenglamasini tahlil qilish maqsadida uning ko‘rinishini o‘zgartiraylik. buning uchun (65.1) tenglamadagi qavslarni ochaylik: rt v ab pb v a pv mm m  …

5 / 7

p ning har bir qiymatiga m v ning ham bitta qiymati mos keladi va izoterma grafigi giperbolasimon chiziqdan iborat . past temperaturalarda van-der-vaals tenglamasining uchala ildizi haqiqiy, lekin turli qiymatlarga ega bo‘ladi. mazkur hol 1 t , 2 t , 3 t temperaturalardagi 8 – rasm. 7 izotermalarda aks etgan. 8–rasmdagi k nuqta kritik temperatura deb, unga mos bo‘lgan izotermani esa kritik izoterma deb ataladi.

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "real gazlar. real gazlar. van-der-vaals tenglamasi. van-der-vaals izotermalari. metastabil holatlar. uchlangan nuqta. ikkinchi tur fazaviy o‘tishlar."

1 15-mavzu. real gazlar. real gazlar. van-der-vaals tenglamasi. van-der-vaals izotermalari. metastabil holatlar. uchlangan nuqta. ikkinchi tur fazaviy o‘tishlar. gazning bosimi yetarli darajada kamaysa, molekulalarning erkin yugurish yo‘li uzunligi idish o‘lchamiga teng yoki undan katta bo‘lib qoladi va bunday sharoitda gazning holati vakuum deb ataladi. tabiatdagi gazlarni real gazlar deb yuritiladi (“real”–haqiqiy degan ma’noni anglatadi). real gaz zichligi ortgan sari uning xossalari ideal gaz xossalaridan keskinroq farq qila boshlaydi. xususan, 6–rasmda tasvirlangan real gaz izotermasi (uzluksiz chiziq) va ideal gaz izotermasini (punktir chiziq) solishtiraylik. zichliklarning anchagina kichik qiymatlariga mos keluvchi 2 vv  sohada ikkala egri chiziq ustma-ust tushyapti. lekin o‘rtacha...

This file contains 7 pages in PDF format (461.3 KB). To download "real gazlar. real gazlar. van-der-vaals tenglamasi. van-der-vaals izotermalari. metastabil holatlar. uchlangan nuqta. ikkinchi tur fazaviy o‘tishlar.", click the Telegram button on the left.

Tags: real gazlar. real gazlar. van-d… PDF 7 pages Free download Telegram

real gazlar. real gazlar. van-der-vaals tenglamasi. van-der-vaals izotermalari. metastabil holatlar. uchlangan nuqta. ikkinchi tur fazaviy o‘tishlar.

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "real gazlar. real gazlar. van-der-vaals tenglamasi. van-der-vaals izotermalari. metastabil holatlar. uchlangan nuqta. ikkinchi tur fazaviy o‘tishlar."

Similar files