tafakkurning mantiqiy shakllari tushuncha, hukm. xulosa chiqarish

DOC 18 pages 172.5 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 172.5 KB

File type DOC

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

mavzu: tafakkurning mantiqiy shakllari : tushuncha, hukm. xulosa chiqarish reja: 1.tushuncha tafakkur shakli sifatida. 2.hukm tafakkur shakli sifatida. 3.hukm va uning turlari. 4.xulosa chiqarishning umumiy mantiqiy tavsifi. 5.xulosa chiqarishning turlari tayanch so‘z va iboralar: tushuncha, hukm va xulosa chiqarish, taqqoslash, mavhumlashtirish. tushunchaning mazmuni va hajmi, umumiy tushuncha, yakka tushuncha. ayiruvchi tushuncha, to‘plovchi tushuncha, abstrakt tushuncha, konkret tushuncha, nisbatsiz tushuncha, nisbatdosh tushuncha, ijobiy tushuncha, salbiy tushuncha, tushunchaning mantiqiy tavsifi, taqqoslanadigan tushunchalar, taqqoslanmaydigan tushunchalar, sig‘ishadigan tushunchalar va ular o‘rtasidagi munosabatlar, sig‘ishmaydigan tushunchalar va ular o‘rtasidagi munosabatlar, hukm, gap, sub’ekt, predikat, bog‘lovchi, oddiy hukm, murakkab hukm, xulosa chiqarish, deduktiv, induktiv, analogik, sillogizm, to‘liq induksiya, to‘liqsiz induksiya,ilmiy induksiya, ommabop induksiya, aylantirish, almashtirish. tushuncha tafakkur shakli sifatida.tushuncha predmet va xodisalarning umumiy, muhim belgilarini aks ettiruvchi tafakkur shaklidir. belgilar deb, predmetlarni bir-biridan farq kiluvchi hamda ularning bir-biriga o‘xshashligini ifoda kiluvchi tomonlarga, xususiyatlarga aytiladi. har bir predmet olamdagi boshqa predmetlar bilan (bevosita yoki bilvosita) aloqada bo‘lganligi uchun …

2 / 18

ual va umumiy belgilarning ba’zilari predmetning mavjud bo‘lishi uchun zarur bo‘lib, uning tabiatini, mohiyatini ifodalaydi. bunday belgilar predmetning muhim belgilari deyiladi. masalan, davlatning mavjud bo‘lishi uning o‘z maydoni, aholisi, hokimiyat organlariga ega bo‘lishini taqozo etadi. nomuhim belgilar predmetning mohiyatini tashkil kilmaydi. ularning yo‘qolishi bilan predmetning tabiati o‘zgarmaydi. masalan, qaysi irqda, millatga, jinsga taalluqli bo‘lishi individning inson sifatida mavjud bo‘lishi uchun muhim emas. shuni ham aytish lozimki, predmet belgisining muhim yoki nomuhim bo‘lishi, bizning predmetga amalda qanday munosabatda bo‘lishimizga qarab ham belgilanadi. xususan, bir munosabatda muhim bo‘lmagan belgilar, boshqa munosabatda muhim bo‘lishi mumkin. masalan, kishining layoqati uning qanday kasbni tanlashi uchun muhim bo‘lsa, inson sifatida mavjud bo‘lishi uchun muhim emas. bunday muhim belgilar predmetning ma’lum bir munosabatdagi muhim belgilari deyilib, ob’ektiv muhim belgilardan (predmetning mavjud bo‘lishi bilan zaruriy aloqada bo‘lgan belgalardan) farq qiladi. nihoyat, predmet to‘xtovsiz harakatda, taraqqiyotda bo‘lganligi uchun, vaqt o‘tishi bilan uning muhim bo‘lgan belgisi nomuhim bo‘lgan belgiga yoki, …

3 / 18

ni, masalan, o‘zimiz yozib o‘tirgan qalamni idrok qilishimiz yoki u to‘g‘risida tasavvurga ega bo‘lishimiz mumkin. «umuman kalamni idrok qilib bo‘lmaydi. chunki tushuncha predmetning yaqqol obrazi emas, balki abstrakt obrazidir. qalam tushunchasi o‘zida konkret qalamlarning barchasini qamrab olgani holda, ularning har biriga xos bo‘lgan individual belgilarni tashlab yuborib, umumiy, muhim belgilarini ifoda qiladi. ayni paytda bu belgilar qalamni boshqa predmetlardan, masalan, kitobdan farq qildirib turadigan spesifik beliglar bo‘lib ham xizmat qiladi. tushuncha predmetning nomuhim belgilaridan chetlashar ekan, demak uni to‘laligicha aks ettira olmaydi. bu ma’noda u hissiy bilish shakllariga nisbatan borliqdan uzoqroqda turadi. lekin, tushuncha predmetning muhim belgilarini in’ikos qilishi, mohiyatini aks ettirishi bilan hissiy bilish shakllariga nisbatan borliqni chuqurrok to‘laroq ifoda etadi. tushuncha, hissiy bilish shakllaridan farqli o‘larok, inson miyasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri aks etmaydi. u ma’lum bir mantiqiy usullardan foydalanilgan holda hosil qilinadi. bu usullar taqqoslash, analiz, sintez, abstraksiyalash, umumlashtirishlardan iborat. taqqoslash yordamida predmetlar o‘zaro solishtirilib, ularning o‘xshash, umumiy tomonlari va …

4 / 18

ratilishi, nomuhimlari chetlashtirilishi lozim. bu esa abstraksiyalash yordamida amalga oshiriladi. umumlashtirishda predmetlar ularning ayrim umumiy, muhim xususiyatlariga ko‘ra sinflarga birlashtiriladi va shu tariqa bitta tushunchada bir jinsli predmetlarning barchasini fikr qilish imkoniyati yaratiladi. tushunchaning shakllanishi so‘z bilan uzviy bog‘liq. ular o‘rtasidagi aloqadorlik tafakkur va til o‘rtasidagi bog‘lanishning konkret tarzda namoyon bo‘lishidir. tushunchalar so‘z va so‘z birikmalari yordamida ifoda qilinadi. masalan «talaba», «tarix fakulteti», «o‘zbekiston milliy universiteti» va shu kabilar so‘zlardan iborat. lekin bundan tushuncha va so‘z aynan bir xildir, degan xulosa kelib chikmasligi kerak. bitta tushuncha har xil tillarda, ba’zan bir tilda ham turli xil so‘zlar bilan ifoda qilinadi. tilimizdagi omonim va sinonim hodisalari so‘z va tushunchaning nisbiy mustaqil holda mavjudligidan dalolat beradi. shuni ham aytish lozimki, so‘zning ko‘p ma’noga ega bo‘lishi ba’zan fikr yuritish jarayonida tushunchalarni aralashtirib yuborishga olib keladi. shuning uchun ham fan va texnikada ko‘proq terminlardan foydalaniladi. termin katiy bitta tushunchani ifoda qiluvchi so‘z bo‘lib, muayyan ilmiy …

5 / 18

azmuni va hajmi uzviy bog‘liq bo‘lib, u tushunchaning mazmuni va hajmi o‘rtasidagi teskari nisbat qonuni yordamida ifodalanadi. bu qonunga muvofiq tushunchaning hajmi kengaytirilsa, mazmuni torayadi va aksincha hajmi toraytirilsa, mazmuni kengayadi. masalan, «fan» tushunchasining mazmuni «mantiqga oid bo‘lish» belgisini qo‘shish bilan hajm jihatidan undan torroq bo‘lgan «mantiq fani» tushunchasiga o‘tiladi. «fan» tushunchasining hajmini kengaytirish bilan mazmun jihatidan unga nisbatan torroq bo‘lgan «ijtimoiy ong shakli «tushunchasi hosil qilinadi. bunda faqat fanga xos bo‘lib, boshqa ijtimoiy ong shakllarida, masalan san’atda bo‘lmagan spesifik belgilar tushuncha mazmunidan chiqarib tashlanadi. bu qonun tushunchalar bilan olib boriladigan qator mantiqiy amallar asosida yotadi. mantiqda tushunchalar mazmuni va hajmi bo‘yicha bir qancha turlarga bo‘linadilar. xususan, hajmiga ko‘ra yakka vaumumiy tushunchalar farq qilinadi. yakka tushunchaning hajmida bitta predmet fikr qilinadi. masalan, «yer planetasi», “taqi asosiy kutubxonasi» va shu kabilar yakka tushunchalardir. umumiy tushunchalar predmetlar guruhini aks ettiradi. «planeta», «kutubxona» tushunchalari umumiy tushunchalar hisoblanadi. umumiy tushunchalar aks ettiruvchi predmetlarning miqdori …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tafakkurning mantiqiy shakllari tushuncha, hukm. xulosa chiqarish"

mavzu: tafakkurning mantiqiy shakllari : tushuncha, hukm. xulosa chiqarish reja: 1.tushuncha tafakkur shakli sifatida. 2.hukm tafakkur shakli sifatida. 3.hukm va uning turlari. 4.xulosa chiqarishning umumiy mantiqiy tavsifi. 5.xulosa chiqarishning turlari tayanch so‘z va iboralar: tushuncha, hukm va xulosa chiqarish, taqqoslash, mavhumlashtirish. tushunchaning mazmuni va hajmi, umumiy tushuncha, yakka tushuncha. ayiruvchi tushuncha, to‘plovchi tushuncha, abstrakt tushuncha, konkret tushuncha, nisbatsiz tushuncha, nisbatdosh tushuncha, ijobiy tushuncha, salbiy tushuncha, tushunchaning mantiqiy tavsifi, taqqoslanadigan tushunchalar, taqqoslanmaydigan tushunchalar, sig‘ishadigan tushunchalar va ular o‘rtasidagi munosabatlar, sig‘ishmaydigan tushunchalar va ular o‘rtasidagi munosabatlar, hukm,...

This file contains 18 pages in DOC format (172.5 KB). To download "tafakkurning mantiqiy shakllari tushuncha, hukm. xulosa chiqarish", click the Telegram button on the left.

Tags: tafakkurning mantiqiy shakllari… DOC 18 pages Free download Telegram