"ontoligiya" borliq falsafasi

PPTX 39 pages 4.7 MB Free download

39 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.7 MB

File type PPTX

Pages 39

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 39

1 2 borliq falsafasi (ontologiya) mavzu rejasi: olam va odam munosabatlari. borliq falsafaning predmeti. ontologiya borliq haqidagi ta'limot. falsafa tarixida borliq muammosi. dunyo manzarasida borliq va yo'qlik dialektikasi. borliq va uning mavjudlik shakllari tasnifi. olamning paydo bo'lishi va evolyutsiyasi. falsafa va fizikada substantsiya, substrat va materiyaning o'zaro aloqasi. materiya tushunchasi va uning tashkillashuv darajalari. harakat – borliqning mavjudlik sharti. harakat va harakatsizlikning o'zaro nisbati. harakat tiplari va shakllari. makon va vaqt – borliqning fundamental shakllari. makon va vaqtga substantsional va relyatsion yondashuvlar. ijtimoiy makon va ijtimoiy vaqt. tabiat tushunchasi. tabiat va jamiyat. geografik muhit tushunchasi va uning parametrlari. ijtimoiy rivojlanish va geografik muhit aloqadorligi. xx asrda tabiat voqeligi: ekologik tanglik. ekologiya va ekologik muammolarning falsafiy ma'nosi. 4 ontologiya atama falsafada faqat xvii asrdan beri ishlatiladi. ilk bor r.goklenius (1636 y.) va i.klauberg (1646 y.) tomonidan “falsafa lug'ati”da ilmiy muomalaga kiritilgan. x.volf tadqiqotlari tufayli bu atama keng tarqaldi va falsafaning borliq …

2 / 39

yatlar, real mavjud. substantsiya – o'z mavjudligi uchun o'zidan boshqa hech narsaga ehtiyoj sezmaydigan mustaqil borliq. substantsiya (lot.substantia – mohiyat, asos) – muayyan narsalar, voqealar, hodisalar va jarayonlar xilma-xilligining ichki birligida namoyon bo'luvchi asos, mohiyat demakdir. 6 olamning manzarasi (borliq) olamning (borliqning) umumiy manzarasi dunyoning mifologik manzarasi dunyoning tabiiy-ilmiy manzarasi dunyoning diniy manzarasi dunyoning falsafiy manzarasi 7 mifologiya va dinning bosh maqsadi falsafa va fanning bosh maqsadi borliqning yaratilganligi, ya'ni «borliqni kim yaratgani» haqida gapirib berish olamning paydo bo'lishi, ya'ni «borliqning nimaligi, u qaerdan paydo bo'lgani va qaerga yo'qolishi»ni oqilona tushuntirish borliqqa munosabatning xilma-xilligi 8 borliq va yo'qlik dialektikasi yo'qlik borliqni inkor etadi va narsa, jism, hodisa, ong o'zligini yo'qotgan holatda «yo'qlik» atamasi ishlatiladi. borliq falsafiy kategoriya sifatida dunyoni uning butun rang-barangligi va turli-tuman namoyon bo'lish shakllari bilan yaxlit aks ettirish imkonini beradi. borliq va yo'qlik o'rtasida dialektik o'zaro aloqa mavjud. o'tgan zamondagi borliq yo'qlikdir. borliq doim hozirgi zamonda mavjud …

3 / 39

enal borliq (“noumen” – so'zi, “o'z-o'zicha”) – uni tashqaridan kim kuzatayotganligi, anglashidan qat'iy nazar real mavjud borliq; fenomenal borliq (“fenomen” – so'zi, “tajriba orqali berilgan hodisa”) – zohiriy borliq, ya'ni biluvchi sub'ekt qanday ko'rishiga bog'liq. 11 falsafada substantsiyaga bog'liq asoslar materiya xudo ong substantsiya – muayyan narsalar, voqealar, hodisalar va jarayonlar xilma-xilligining ichki birligida namoyon bo'luvchi asos, mohiyat demakdir. borliqni shakllarga ajratishda uning asosida, mohiyatida namalar yotishiga e'tibor qaratiladi. falsafa tarixida o'zining mavjudligi uchun o'zidan boshqa hech narsaga muhtoj bo'lmagan shunday birinchi asosni ifodalash uchun «substantsiya» (lot. substantia – mohiyat, asos) kategoriyasi qo'llaniladi. ilk falsafiy yo'nalishlarning vakillari barcha narsalar asosini tashkil etuvchi moddani birinchi asos sifatida tushunganlar. substantsiya tushunchasining mohiyati. efir 12 substantsiya g'oyasidan turli falsafiy ta'limotlarda dunyoning birligi va uning kelib chiqishiga nisbatan turlicha yondashuvlar monizm - (yunon.monos – bitta, yagona) dunyoning narsalar va hodisalar rang-barangligi bir substantsiyadan iborat degan ta'limot. materialistik monizm - dunyo yagona va uzviy, u …

4 / 39

g ta'kidlashicha, materiya dastlabki va mavjud borliqdir; oob'ektiv-idealistik yondashuv – materiya barcha mavjudlikdan qat'iy nazar, dastlabki ideal (mutlaq) ruhning tug'ilishi (ob'ektivizatsiya) bo'yicha ob'ektiv mavjuddir; sub'ektiv-idealistik yondashuv – materiya mustaqil voqelik sifatida umuman mavjud emas, u faqat sub'ektiv (inson ongida) mavjud ruhning mevasi (fenomen – hayoliy voqelik «gallyutsinatsiya»); pozitiv yondashuv – materiya tushunchasi yolg'ondir, chunki uni tajribaviy-ilmiy tadqiqot yordamida to'liq o'rganish va isbotlash mumkin emas. jonsiz tabiat jonsiz ttuatdarajalari submikroelementar (kvarklar, glyuonlar, superstrunalar – materiyaning eng kichik birliklari, atomdan ham kichik); mikroelementar (adronlar, kvarklardan tashkil topgan elektronlar); yadro (atom yadrosi); atomar (atomlar); molekulyar (molekulalar); yagona jismlar darajasi; makrotana daraja; planetalar darajasi; planetalar tizimi darajasi; gallaktikalar darajasi; gallaktikalar tizimi darajasi; metagalaktikalar darajasi; butun cheksiz koinot (olam) darajasi. materiya (moddiy borliq): materiya – ob'ektiv reallikni ifodalovchi falsafiy kategoriya. materiyaning tuzilish darajalari: 14 materiyaning tashkillashuv darajalari 1. materiya, ya'ni moddiy olamning tashkiliy - struktura darajalari: anorganik dunyo (notirik tabiat) – fizikaviy va kimyoviy aloqadorliklar …

5 / 39

r, yulduzlar komplekslari, galaktikalar, megagalaktikalar). koinotning bir butun yaxlitligini gravitatsion o'zaro ta'sirlar saqlab turadi. mikroolam– atomlar va elementar zarralar dunyosi. bu dunyoning yaxlitligi- ni va turg'unligini yadroviy o'zaro ta'sirlar saqlaydi. makroolam- molekulyar tuzilishdan tortib to er sharining yaxlitligigacha tuzilishi (unga molekulalarning kristallashgan kom- plekslari, organizmlar, organizmlarning hamjamiyat- lari ham kiradi). bu dunyoning yaxlitligini elektromagnit o'zaro ta'sirlar saqlab turadi. 16 olamning chekliligi va cheksizligi. falsafada olamning chekliligi va cheksizligi bilan bog'liq masalalar muhim ahamiyat kasb etadi. bunda har bir konkret narsaning chekli ekanligi, umumiy olamning cheksiz va chegarasizligi e'tirof etiladi. cheksizlikni ifodalash uchun ichki (intensiv) va tashqi (ekstensiv) shakllar mavjudligi ko'plab falsafiy adabiyotlarda qayd etilgan. 17 ekstensiv cheksizlik ekstensiv cheksizlik tashqi cheksiz- likdir. u mazkur ob'ekt doirasi- dan tashqarida, «katta» dunyoda ku- zatiladi va ob'ektdan tashqari- dagi cheksizlikni ifodalaydi. bu erda ob'ekt xossalari va sifat- larining atrofdagi narsalar bi- lan o'zaro ta'sirlar tizimiga bog'- liqligi muammosi muhimroqdir. amalda cheksizlik mavjud bo'lib, …

Want to read more?

Download all 39 pages for free via Telegram.

Download full file

About ""ontoligiya" borliq falsafasi"

1 2 borliq falsafasi (ontologiya) mavzu rejasi: olam va odam munosabatlari. borliq falsafaning predmeti. ontologiya borliq haqidagi ta'limot. falsafa tarixida borliq muammosi. dunyo manzarasida borliq va yo'qlik dialektikasi. borliq va uning mavjudlik shakllari tasnifi. olamning paydo bo'lishi va evolyutsiyasi. falsafa va fizikada substantsiya, substrat va materiyaning o'zaro aloqasi. materiya tushunchasi va uning tashkillashuv darajalari. harakat – borliqning mavjudlik sharti. harakat va harakatsizlikning o'zaro nisbati. harakat tiplari va shakllari. makon va vaqt – borliqning fundamental shakllari. makon va vaqtga substantsional va relyatsion yondashuvlar. ijtimoiy makon va ijtimoiy vaqt. tabiat tushunchasi. tabiat va jamiyat. geografik muhit tushunchasi va uning parametrlari. ijtimoiy r...

This file contains 39 pages in PPTX format (4.7 MB). To download ""ontoligiya" borliq falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: "ontoligiya" borliq falsafasi PPTX 39 pages Free download Telegram