yong’inni yuzaga kelish sabablari. o`zbekiston respublikasining 2009 yil 30 sentyabrdagi “yong’in xavfsizligi to`g’risida”gi qonunning mazmun-mohiyati

ZIP 18 pages 28.1 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 28.1 KB

File type ZIP

Pages 18

Updated Jun 2026

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

[bookmark: _goback]yongâinni yuzaga kelish sabablari. o`zbekiston respublikasining 2009 yil 30 sentyabrdagi âyongâin xavfsizligi to`gârisidaâgi qonunning mazmun-mohiyati reja: 1. yonishning fizik-kimyoviy asoslari 2. yonish fazalari va portlash chegaralari 3. o`zbekiston respublikasining âyongâin xavfsizligi to`gârisidaâgi qonuni. 4. yong`inga qarshi ishlarni tashkil qilish 1. yonishning fizik-kimyoviy asoslari yonish deb, yonuvchi modda bilan havodagi kislorodning o`zaro ta`siri natijasida juda tez kechuvchi va ko`p miqdorda issiqlik ajralib chiquvchi kimyoviy reaktsiyaga aytiladi. ko`p hollarda yonish yonuvchi modda zarrachalarining nurlanishi bilan birga kechadi. yonish hosil bo`lishi va u davom etishi uchun yonuvchi modda (qattiq, suyuq yoki gazsimon), oksidlovchi modda (oddiy sharoitda oksidlovchi modda vazifasini havoda kislorod o`tashi mumkin) va yondiruvchi manba (uchqun, ochiq alanga va cho`g`langan narsa) mavjud bo`lishi kerak. shuni aytish kerakki, havodagi kislorod miqdori 15% dan yuqori bo`lgandagina oksidlovchi vazifasini bajara oladi. undan past konsentratsiyada esa yonish mavjud bo`la olmaydi. bundan tashqari oksidlovchi modda vazifasini tegishli sharoitlarda xlor, brom, kaliy va boshqa moddalar ham o`tashi …

2 / 18

si va boshqalar, hamda yonuvchi moddalar bilan aralashganda o`zidan kislorod ajratib chiqaruvchi, kislota ta`sirida, qizdirilganda yoki mexaniq ta`sir ostida portlovchi birikmalar kiradi. masalan, paxta changi bilan selitra aralashganda shu hol ro`y berishi mumkin. shu bilan birga bunday narsalarga havoda tarqalgan holda portlovchi aralashmalar hosil qiluvchi changlar ham mansubdir. masalan, lub va kenaf tolalari changlari. yonish va portlash xavfi mavjud moddalarga o`zlari yonmaydigan, lekin suv bilan aralashganda parchalanib, gaz ajralib chiqaruvchi va bi gaz havo bilan birikkanda portlovchi birikma hosil qiluvchi moddalar ham kiradi (kaltsiy karbid). portlovchi narsa va moddalar havo bilan aralashib, portlovchi birikmalar (yonuvchi gaz, vodorod, atsetilen) hosil qiladilar. portlash xavfi mavjud moddalarga yonuvchi gazlar bilan aralashganda portlash xavfini vujudga keltiradigan yonmaydigan gazlar ham kiradi (kislorod yonuvchi gaz bilan aralashganda portlashga olib keladi). ayrim holda yonmaydigan va yonishni ta`minlay olmaydigan portlovchi gazlar ham bo`lishi mumkin. masalan, balonlarda siqilgan holda saqlanuvchi karbonat angidrid gazi. portlovchi moddalarga, shuningdek havo bilan aralashgan …

3 / 18

`chib qolishining sababi, bu haroratda suyuqlikdan ajralib chiqayotgan gazlar alangani davom ettirish uchun etarli emasligidir. chaqnash harorati moddalarning yong`in jihatidan xavfliligini aniqlashda katta ahamiyatga molikdir. ayrim moddalardan ajralib chiquvchi bug` va gazlar ko`p miqdorda yig`ilishi natijasida ochiq alanga bilan birikib kuchli portlash paydo qilishi mumkin. 2. alangalanish. suyuq, yonuvchi moddalarni qizdirish chaqnash haroratidan yuqorida ham davom ettirilsa, uning bug`lanishi jadallashadi va shunday bir vaqt keladiki, unga alanga yaqinlashtirilsa chiqayotgan bug`lar chaqnaydi va yonishda davom etadi. suyuqlikning shu holatdagi harorati alangalanish harorati deb ataladi. 3. o`z-o`zidan alangalanish. agar yonuvchi suyuqlikni alangalanish haroratidan yuqori bo`lgan holatda ham qizdirish davom ettirilsa-yu, lekin ochiq alanga yaqinlashtirilmasa, ma`lum bir vaqtda, ajralib chiqayotgan bug`lar o`zidano`zi alangalanib ketadi. yonuvchi suyuqlikning ana shu holatdagi harorati o`zo`zidan alangalanish harorati deyiladi. 4. o`z-o`zidan yonib ketish. ayrim yonuvchi qattiq moddalarni saqlash noto`g`ri tashkil etilgan hollarda o`z-o`zidan yonib ketishi mumkin. masalan, nam holda g`aramlangan pohol, paxta, toshko`mir, moy artilgan latta va boshqalar. …

4 / 18

yonuvchi suyuq moddalarning chaqnash harorati 450âºs ga teng yoki undan kichik bo`lsa, bunday moddalar yengil yonuvchi suyuqliklar deyiladi. bularga benzin, serouglerod, spirtlar va boshqalar misol bo`la oladi. chaqnash harorati 450âºs dan yuqori bo`lganlari esa yonuvchi suyuqliklar deyiladi. qurilish me`yorlr keltirilishi bo`yicha yong`indan muhofaza qilish ilmiy tekshirish institutining tavtsiyasiga binoan yengil yonuvchi suyuqliklarga chaqnash harorati 610âºc ga teng va undan past bo`lganlari, yonuvchi suyuqliklarga esa 610âºc dan yuqorilarini kiritish belgilangan. gazlarda esa, gazning har bir molekulasi kislorodning molekulalari bilan bevosita kontaktda bo`lishi munkinligi va ular bir vaqtning o`zida oksidlanish jarayoniga tayyor bo`lganligi uchun, yonish jarayoni katta tezlikda kechadi. yonuvchi modda bo`ylab alanganing tarqalish tezligi sekundiga bir necha metrni tashkil etsa yonish, bir necha yuz metrni tashkil etsa portlash, bir necha kilometrni tashkil etsa detonatsiya deb ataladi. gaz va bug`larning havo bilan aralashmasining yonish va portlash xavfi, alanganing tarqalish haroratidan tashqari ularning havodagi kontsentratsiya chegarasi (bug`lar uchun) bilan xarakterlanadi. portlashning kontsentratsiya chegarasi …

5 / 18

ilayotgan gaz yoki bug`ning kontsentratsiyasi yana oshira borilsa, portlash kuchi orta beradi va biror maksimal qiymatga erishadi. kontsentratsiyaning yanada oshib borishi endi portlash kuchini oshirmay, balki pasaytiradi va sekin asta so`na boshlaydi va ma`lum kontsentratsiyada esa butunlay to`xtaydi. yopiq idish ichida yonuvchi gaz yoki bug`ning havo bilan aralashmasining, yondirilganda portlaydigan maksimal qiymati portlashning yuqori chegarasi deb ataladi. portlashning pastki va yuqori chegaralari orasidagi farq qancha katta bo`lsa, moddaning portlash xavfi shuncha yuqori bo`ladi. xar bir yonuvchi moddaning bug`lari va gazlari, hamda changlari o`zlarining pastki va yuqorigi portlash chegaralari qiymatlariga ega. yonuvchi changlar va tolalar, ularning pastki portlash chegarasi 65 g/mâ³ dan past bo`lsa, portlash xavfi mavjud hisoblanadi. agar ularning pastki portlash chegarasi 65 g/mâ³ dan yuqori bo`lsa, ular yong`in xavfi bo`lgan changlar hisoblanadi. suyuqliklar bug`lari uchun ham portlashning harorat chegaralari pastki va yuqorigi qiymatlarga egadir. portlashning pastki harorat chegarasi deb, yopiq idish ichidagi suyuqlikning to`yingan bug`larining tashqi manba ta`sirida alanga …

6 / 18

vflilik darajasi ularning alanga olish haroratiga va portlashning miqdoriy chegaralariga qarab baholanadi. gazlar barqaror yonayotganda harorati 1400âºc gacha, portlaganda esa 2000âºc gacha ko`tarilishi mumkin. yonuvchi gazlarning, shuningdek, suyuqlik bug`larning portlashiga qarshi kurash tadbirlarini to`g`ri tashkil qilish uchun ularning havo bo`yicha zichligini bilish zarur, chunki havo bo`yicha zichligi birdan kichik bo`lgan gazlar xonaning yuqori qismida, zichligi birdan katta bo`lgan gazlar esa xonaning pastki qismida, quduqlar, o`ralar, handaqlarda to`planadi. ishlab chiqarishdagi alanga olish manbalari. yonug`chi ashyolarning alanga olishiga va yonuvchi aralashmalarning portlashiga sabab bo`luvchi issiqlik manbalari o`zlarining issiqlik jamg`armalari va ularning yuzaga kelish sabablariga ko`ra turli tuman bo`lsa-da ammo ularning barchasi qandaydir energiya yoki kimyoviy reaktsiyalarda issiqlik chiqishi yoki ortishi yutilishining natijasidir. kimyoviy reaktsiyalarda issiqlik chiqishi yoki yutilishi. ochiq alanga, cho`g`langan yonish mahsulotlari, uchqunlar, issiqlik chiqaradigan kimyoviy reaktsiyalar alanga olish manbai bo`lishi mumkin. turli xil gorelkalar, kavsharlash lampalari, elektr yoylari, isitish pechlari, elektr tokida va gaz alangasida payvandlash jarayonlari, chekish uchun yoqilgan …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yong’inni yuzaga kelish sabablari. o`zbekiston respublikasining 2009 yil 30 sentyabrdagi “yong’in xavfsizligi to`g’risida”gi qonunning mazmun-mohiyati"

[bookmark: _goback]yongâinni yuzaga kelish sabablari. o`zbekiston respublikasining 2009 yil 30 sentyabrdagi âyongâin xavfsizligi to`gârisidaâgi qonunning mazmun-mohiyati reja: 1. yonishning fizik-kimyoviy asoslari 2. yonish fazalari va portlash chegaralari 3. o`zbekiston respublikasining âyongâin xavfsizligi to`gârisidaâgi qonuni. 4. yong`inga qarshi ishlarni tashkil qilish 1. yonishning fizik-kimyoviy asoslari yonish deb, yonuvchi modda bilan havodagi kislorodning o`zaro ta`siri natijasida juda tez kechuvchi va ko`p miqdorda issiqlik ajralib chiquvchi kimyoviy reaktsiyaga aytiladi. ko`p hollarda yonish yonuvchi modda zarrachalarining nurlanishi bilan birga kechadi. yonish hosil bo`lishi va u davom etishi uchun yonuvchi modda (qattiq, suyuq yoki gazsimon), oksidlovchi mod...

This file contains 18 pages in ZIP format (28.1 KB). To download "yong’inni yuzaga kelish sabablari. o`zbekiston respublikasining 2009 yil 30 sentyabrdagi “yong’in xavfsizligi to`g’risida”gi qonunning mazmun-mohiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: yong’inni yuzaga kelish sababla… ZIP 18 pages Free download Telegram

yong’inni yuzaga kelish sabablari. o`zbekiston respublikasining 2009 yil 30 sentyabrdagi “yong’in xavfsizligi to`g’risida”gi qonunning mazmun-mohiyati

Page preview (6 pages)

Want to read more?

About "yong’inni yuzaga kelish sabablari. o`zbekiston respublikasining 2009 yil 30 sentyabrdagi “yong’in xavfsizligi to`g’risida”gi qonunning mazmun-mohiyati"

Similar files