tasmasimon chuvalchanglar (cestoda) va sestoda-simonlar (cestodaria) sinflari

ZIP 36 pages 1.5 MB Free download

36 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.5 MB

File type ZIP

Pages 36

Updated Jun 2026

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 36

[bookmark: _goback]tasmasimon chuvalchanglar (cestoda) va sestoda-simonlar (cestodaria) sinflari reja; 1. tasmasimonlar (pseudophyllidea) turkumi 2. qo'y miya qurti (multiceps muiticeps). 3. kalta, ya'ni pakana zanjirsimon chuvalchang tasmasimon chitvalchanglar sinf vakillarining morfologiyasi va biologiyasini o'rganishda shveysariyalik zoolog o. furman o'z ishlari bilan fanga (xx asrda) katta hissa qo'shgan. rossiyada parazit chuvalchangiar, shu jumladan, tasmasimon chuvalchangiar faunasi rus olimlari n.a. xolodkovskiy va v.a. kler tomonidan o'rganilgan. akademik k.i.skryabin rahbarligida yozilgan âsestodologiya asoslari" ko'p tomlik asarlari mdh mamlakatlarida sestodologiya fanini rivojlantirishda asosiy rol o'ynaydi. tasmasimon chuvalchangiar yoki sestodalar endoparazitlar bo'lib, jinsiy voyaga yetganlari ko'plab umurtqali hayvonlarda, shu jumladan, odamlar ichagida, kamdan-kam turlari esa boshqa organlarda parazitlik qilib yashaydi. ularning tanasi dorzoventral tomonga yassilangan. hozirgi vaqtda sestodalarning 3000 dan ortiq turi fanga ma'lum bo'lib, odam va chorva mollari uchun eng xavfli parazitiar hisoblanadi. tasmasimon chuvalchanglar gavdasining uzunligi 1 mm va undan ham kichik bo'lgan juda mayda turlari bilan bir qatorda juda ulkan turlari, masalan, qoramol …

2 / 36

tutib turadi. hamma jinsiy voyaga yetgan tasmasimon chuvalchangiar o'z xo'jayinining oshqozon va ichaklarida yashaydi. sestodalarning skolekslari va bo'g'imlari har xil shaklda tuzilgan (32-rasm). masalan, qoramol tasmasimon chuvalchangi skoleksida 4 ta muskulli so'rg'ichi bor, so'rg'ichlari yumaloq yoki tuxumsimon shaklda bo'lib, ilmoqlari bo'lmaydi. keng tasmasimon chuvalchangda esa yopishuvchi tirqishi yoki botridiy skoleksining ikki yonida joylashgan. botridiy kuchli muskulli, juda qattiq yopishadigan maxsus organ hisoblanadi. ilmoq va ilmoqchalari ham bar xil tuzilgan. ular ko'pincha skoleks markazida, so'rg'ichlar o'rtasidagi kichkina xartumchaga gultoj barglar singari joylashgan. cho'chqa tasmasimonida odatda to'rtta maxsus paypaslagichsimon xartumga o'rnashgan ilmoqchalari bo'ladi. bu xartumlar maxsus qinchaga kirishi mumkin. skoleksdan keyingi gavdaning kichik bo'limi-bo'yin bo'lib, u o'sish zonasi hisoblanadi, ya'ni u yerdan yosh bo'g'imlar shakllanadi. har xil sestodalar proglottidlarining soni turlicha bo'ladi. ba'zi turlarida proglottidlarining soni 4 mingdan ortiq bo'ladi, ammo ayrimlarida 3-4 ta proglottidlari bo'ladi. [image: ] 32-rasm. tasmasimon chuvalchanglar soârgâichlari va proglottidlari: a-choâchqa nasmasimoni, b-qoramol tasmasimoni. d-keng tasmasimon. tasmasimon chuvalchanglar …

3 / 36

iqalar toâplangan ingichka ichak boâshligâida yashaydi va undagi bir qism oziqani butun tana yuzasi orqali osmos yoâl bilan shimib oladi. mikrotrixlarga ega bo'lgan tegument va chuvalchangning yasiiligi ham oziqni tanasining hamma qismiga o'tishiga yordam beradi. ayirish sistemasi protonefridiy tipidagi buyraklar tana bo'ylab o'tadigan ikkita ayirish naychalaridan iborat. naychalar tananing keyingi qismidan boshlanadi; oldingi bosh qismiga yaqinlashgach, yana orqaga burilib, tanasining keyingi qismiga ketadi va u yerda tashqariga ochiladi. tasmasimon chuvalchanglarda yon ayirish naylari o'zaro ko'ndalang naylar orqali qo'shilganidan ayirish sistemasi narvon ko'rinishga ega. tananing keyingi tomonida ayirish naylari birlashib kichikroq qovuqni hosil qiladi. tasmasimon chuvalchanglar tanasining keyingi yetilgan bo'g'imlari bilan birga qovuq ham uzilib tushadi; yangi qovuq hosil bo'lmasdan yon naylar to'g'ridan-to'g'ri tanadan tashqariga ochiladi. nerv sistemasi kuchsiz rivojlangan. markaziy nerv sistemasi bir juft miya gangliylari va ulardan tana bo'ylab orqaga ketadigan nerv tomirlardan iborat. nerv tomirlari ko'ndalang nervlar bilan o'zaro qo'shilib, ortogon sistemasini hosil qiladi. tananing ikki yonida joylashgan …

4 / 36

otalanib boâlgach, dastlab erkaklik jinsiy organlari asta-sekin yoâqola boshlaydi, ulardan soâng esa bachadondan tashqari boshqa urgâochilik jinsiy organlari ham yoâqolib ketadi. ularning barchasini oârnini bachadon egallaydi. shunday qilib tasmasimon chuvalchanglarning yetilgan soânggi boâgâinlarida jinsiy organlardan faqat otalangan tuxumlarga zich toâla bachadon qoladi. tasmasimon chuvalchanglarning bachadoni ochiq va yopiq holda tuzilgan. agarda bachadon jinsiy teshikka ega boâlsa, undagi tuxumlarning tashqariga ajralib chiqishiga imkon yaratilgan boâladi. bunday bachadonga ega boâlgan sestodalarda eskirgan boâgâinlarning bir nechtasi birdaniga tashqariga uzilib tushadi, ular oârniga yangilari yetilib kelaveradi. bachadoni ochiq sestodalardan tashqi muhitga yetilmagan, yaâni lichinkasiz boâlgan tuxumlar tushadi. ularning embrional taraqqiyoti odatda fastsiolalarniki singari suvda kechadi. bachadoni yopiq holda tuzilgan sestodalarda esa embrional taraqqiyot parazitning tanasida, yaâni bachadonida kechadi, ytilgan boâgâinlar esa tashqariga alohida-alohida boâlib, bittadan uzilib tushadi. har bir uzilib tushgan proglottidlar tashqarida siljib harakatlanadi va shu jarayonda bachadon yoriladi, ulardan yuqumli holga kelgan olti ilmoqchali onkosferaga (lichinkaga) ega boâlgan tuxumlar atrof-muhitga tarqaladi quyida …

5 / 36

bachadon bo'ladi. ayrim ma'lumotlarga qaraganda, har bir yetilgan bo'g'imda 175 mingtagacha tuxum bo'lishi mumkin. sestodalar biogelmintlar bo'lib, rivojianish siklida asosiy xo'jayindan tashqari, bir yoki ikkita oraliq xo'jayin ishtirok etadi. xo'jayin ichagidagi tasmasimon , chuvalchanglarning soniga qarab, ular turlicha urug'lanadi. agarda xo'jayin ichagida bitta chuvalchang bo'lsa, uning har bir proglottidalari o'zaro bir-birini urug'lantiradi. bitta proglottida bo'lsa, unda o'zini-o'zi urug'lantirishi ham mumkin. xo'jayin ichagida ikkita yoki bir necha chuvalchang bo'lsa, bunda har xil individ bir-birini urug'lantiradi. sestodalarning tuxumlari xo'jayini organizmidan axlatlari hamda proglottidalari bilan birga tashqi muhitga chiqadi. agarda odam cho'chqa yoki qoramol tasmasimoni bilan zararlansa, taxminan 75-91 kundan boshlab kuniga 6 tadan 11 tagacha yetilgan, ya'ni ichi tuxumlar bilan to'lgan bo'g'imlar tashqi muhitga chiqadi. sestoda tuxumining bundan keyingi rivojlanishi uchun uni albatta oraliq xo'jayini yutishi kerak. bunda cho'chqa tasmasimoni uchun oraliq xo'jayin - cho'chqa, qoramol tasmasimoni uchun esa oraliq xo'jayin - qoramol hisoblanadi. sestodalar tuxumlari ichida 6 ilmoqli embrion, ya'ni onkosfera …

6 / 36

yerda onkosfera ilmoqlarini yo'qotib, o'sadi va ikkinchi pufaksimon lichinkalik davriga, ya'ni finnaga aylanadi. finna boshqachasiga larvotsista deb ham ataladi. bu esa parazitning yuqumli holati hisoblanadi. sestodalarning finnalari besh tipda bo'lib, ular sistitserk, senur, exinokokk, sistitserkoid va plerotserkoid deb ataladi(33-rasm). yuqorida aytib o'tilgan har xil tipdagi lichinkalarni asosiy xo'jayinlar yutib yuborsa, ularning ichagida pufakli lichinkalarning skoleksi tashqariga chiqadi va ichak devorlariga yopishib oladi. pufak bujmayib yo'qolib ketadi, bo'yin qismidan esa asta-sekin yosh proglottidalar ajrala boshlaydi. strobilatsiya, ya'ni bo'g'imlarga bo'linish jarayoni sestodalarning butun hayoti davomida davom etadi. bo'yin bo'g'imida yosh bo'g'imlar hosil bo'ladi va bu bo'g'imlar rivojlangan sari, oldingi tomondan yana ham yosh bo'g'imlar hosil bo'ladi. yetilgan bo'g'imlar esa orqaga surila borib, oxirgi bo'g'imlar strobiladan uzilib, hayvon axlati bilan tashqariga chiqariladi. tasmasimon chuvalchanglar sinfi 9 turkumga ega. ulardan eng muhimlari tasmasimonlar(pseudophyllidea) va zanjirsimonlar (cyclophyllidea) turkumlarining vakillari boâlib, ular odam va chorva mollarining xavfli parazitlari hisoblanadi. tasmasimonlar (pseudophyllidea) turkumi vakillari birmuncha tuban darajada …

Want to read more?

Download all 36 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tasmasimon chuvalchanglar (cestoda) va sestoda-simonlar (cestodaria) sinflari"

[bookmark: _goback]tasmasimon chuvalchanglar (cestoda) va sestoda-simonlar (cestodaria) sinflari reja; 1. tasmasimonlar (pseudophyllidea) turkumi 2. qo'y miya qurti (multiceps muiticeps). 3. kalta, ya'ni pakana zanjirsimon chuvalchang tasmasimon chitvalchanglar sinf vakillarining morfologiyasi va biologiyasini o'rganishda shveysariyalik zoolog o. furman o'z ishlari bilan fanga (xx asrda) katta hissa qo'shgan. rossiyada parazit chuvalchangiar, shu jumladan, tasmasimon chuvalchangiar faunasi rus olimlari n.a. xolodkovskiy va v.a. kler tomonidan o'rganilgan. akademik k.i.skryabin rahbarligida yozilgan âsestodologiya asoslari" ko'p tomlik asarlari mdh mamlakatlarida sestodologiya fanini rivojlantirishda asosiy rol o'ynaydi. tasmasimon chuvalchangiar yoki sestodalar endoparazitlar bo'lib, jin...

This file contains 36 pages in ZIP format (1.5 MB). To download "tasmasimon chuvalchanglar (cestoda) va sestoda-simonlar (cestodaria) sinflari", click the Telegram button on the left.

Tags: tasmasimon chuvalchanglar (cest… ZIP 36 pages Free download Telegram