Back

parazitizm va parazitlar to’g’risida umumiy tushunchalar

ZIP 29 pages 40.9 KB Free download

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇
1 / 29
[bookmark: _goback]parazitizm va parazitlar to’g’risida umumiy tushunchalar reja: 1. parazitizmni turli xil ko’rinishlari. 2. parazitlarni xo’jayinlari bilan bog’lanish shakllari. 3. parazitizmni kelib chiqishi. 4. parazitlarni xo'jayin tanasiga kirish yo'llari. 5. parazitlarni xo’jayinlari bilan o’zaro bog’lanishi. 6. parazit-xo’jayin munosabatlari klassifikatsiyasi. 7. parazitlar keltirib chiqaradigan kasalliklar. 8. transmissiv yoki tabiiy o'choqli kasalliklar. 9. devastatsiya ta’limoti. 10. parazitlarni morfologik adaptatsiyalari. 11. parazitlarning sistematikasi. parazitizm (yunoncha parasites-tekinxo'r, hamtovoq) har xil turga mansub organizmlar o'rtasidagi o'zaro munosabatlarning bir ko’rinishidir. bunda organizmlardan biri (parazit) ikkinchisi (xo'jayin) dan yashash muhiti va ozuqa manbai sifatida foydalanib, unga zarar yetkazadi. parazitlik bilan hayot kechirish parazit turning o’ziga xos filogenetik belgisi bo’lib, shu turga kiruvchi barcha individlar uchun xosdir. parazitlar biologiyasi, ekologiyasi, tarqalishi, kelib chiqishi, qo’zg’atadigan kasalliklari va ularga qarshi kurash choralarini o’rganadigan fan – parazitologiyadir. fan rivojlanishiga qarab xvii asrdangina parazitlarni erkin yashaydigan organizmlar bilan umumiy o’rganila boshlangan. ungacha parazitlarga alohida guruh sifatida qaralib, ba’zida ularning kelib chiqishi ham …
2 / 29
diganlarga o’xshash turlar ham kiradi deydi. shunga ko’ra parazitni asosiy belgisi uni oziqlanish turida, barcha boshqa tirik organizmlar hisobiga yashovchi mavjudotlarni parazit organizmlar deb tushunadi. minchin (1912) har qanday organism boshqa bir organizmning tana bo’shlig’i va tana yuzasida yashashi bilan parazit bo’lib qolavermaydi, parazit xo’jayin bilan yashashi, uni hisobiga oziqlanishi bilan birga unga zarar keltiradi deydi. n.a.xolodkovskiy (1914) parazitizmda bir organism (parazit) ikkichi bir organism (xo’jayin) tanasidan oziqa manbai, yashash uchun makon sifatida foydalanib qolmasdan, xo’yin tanasi, yoki tana shirasi hisobiga oziqlanishi bilan birga, unga bevosita zarar keltiradi deydi. ta’rif bir tomonlama, tibbiy, veterinar xarakterga ega. parazitizmga yirik parazitolog olimlar qanday ta’rif berishgan ekan: akademik ye.n.pavlovskiy (1935) fikricha parazitizm davrida parazit o’z xo’jayinini to’qimalari, tana shirasi yoki uning hazm bo’layotgan oziqasi hisobiga oziqlanib, ulardan vaqtinchalik yoki doimiy yashash uchun makon sifatida ham foydalanadilar. lekin bu ta’rifga ko’ra ham ba’zi bir qon so’ruvchi ikki qanotlilar parazit bo’lmay qoladi. chunki ular xo’jayinlaridan …
3 / 29
’zini tashqi muhit bilan bo’ladigan o’zaro munosabatlarini boshqarish vazifasini ham o’z xo’jayinlariga yuklab qo’yadilar. bundan parazitni yashash muhitini ikki taraflama xo’jayin organizmi parazit uchun birlamchi, atrof muhit ikkilamchi muhit bo’lib hisoblanadi. shunday qilib xo’jayin organizmi parazit va atrof muhit o’rtasida vositachi bo’lib xizmat qiladi. parazitizm birga yashashning shunday shakliki, bunday birga yashashdan – bir tomon, parazit manfaatdor, xo’jayin esa zarar ko’radi. bu ta’rif parazitizmga juda keng ekologik ma’no beradi. bunda asosan parazitizmgina emas balki u bilan bog’liq bo’lgan boshqa masalalar ham qamrab olinadi. parazitizm bu ekologik masala bo’lib, parazitologiyani o’rganishda faqat parazit bilan xo’jayin o’rtasidagi munosabatlar emas balki parazitik hayot kechirish natijasida yuzaga keladigan oqibatlar ham o’rganiladi. parazitizm aslida parazit bo’lib yashagan organizmni birinchidan o’zini himoya qilishi va boshqa organism hisobiga oziqlanish uchun doimo intilishi natijasida yuzaga kelgan (chendler,1956). ayrim ma’lumotlarga ko’ra tabiatda erkin hayot kechiradigan organizmlar soniga nisbatan parazitlar ko’proqdir. tabiatda biror organism yoqki, uni o’ziga xos biron bir …
4 / 29
bilan bog’liq bo’lgan asosiy masalalar simbioz va sinoykiyadir. bu hodisalar jarayonida biz ikkita har xil turga mansub bo’lgan hayvonlarning o’zaro munosabatlarini ko’rib chiqamiz. yer yuzidagi barcha tirik organizmlar oziqlanishiga ko’ra ikkita guruhga bo’lib o’rganiladi: 1. avtotrof organizmlar. 2. geterotrof organizmlar. avtotrof organizmlar - anorganik moddalardan organik moddalarni sintez qiladi. bularga yashil o’simliklar kiradi. geterotrof organizmlar esa tayyor organik moddalar hisobiga oziqlanuvchilardir. o’z navbatida bularni o’simlikxo’r, hamaxo’r va hokazolarga bo’lish mumkin. hamaxo’rlar o’z navbatida parazit, yirtqich va saprofitlarga bo’linadi. parazitlarni esa odam, hayvon va o’simlik parazitlariga bo’lib o’rganiladi. barcha tirik organizmlar bir-biri bilan bevosita va bilvosita munosabatda bo’ladi. evolyutsion taraqqiyot jarayonida organizmlarning bunday bog’lanishi u yoki bu darajada murakkablashib borib, biologik jihatdan turli kategoriyalarga bo’linadi, ya’ni hayvonlar har xil guruhlarni tashkil etib, birgalikda hayot kechirish jarayonida betaraf (indifferent), do'stlik va antogonistik munosabatlarda yashaydi. i. indefferent – betaraf munosabatlar. ular bir xil sharoitda, bitta muhitda (hududa) yashaydi, bir-biriga zarar ham foyda ham …
5 / 29
g tanasida doimiy yoki vaqtincha yashab, uning hisobiga hayot kechiradi. iii. simbios – o’zaro foydali munosabatlar. simbiozning ma’nosi “sim”-birga, “bios”-hayot (tirik), birgalikda yashovchilarni ikkalasi ham bir-biridan ma’lum darajada foydalanadi. simbios juda murakkab bo’lib, bir nechta ko’rinishi mavjud. hatto biri ikkinchisisiz yashay olmaydi. boshida bunday birga yashash faqat birga yashovchilarning bittasi uchungina zarur bo’lib qoladi, chunki uni o’zi mustaqil ravishda tashqi muhit bilan aloqa bog’lay olmaydi. simbioz ikkita boshqa-boshqa turga mansub organizmlar o’rtasidagi juda murakkab bog’lanishlarni ifodalaydi. m: termitlarning ichagida xivchinlilardan –gipermastiginalar yashaydi. termitlar laboratoriya sharoitida xivchinlilardan tozalanganda parazitlar darhol o’lgan. parazitlari bor termitlar va parazitlardan tozalangan termitlar bir xil sharoitda kuzatilganda, oziqa yetarli, sharoit qulay bo’lganda parazitlari bor termitlar 1,5 yilgacha yashagan, parazitlardan tozalangan termitlar esa atigi 10-14 kungina yashab, keyin ular o’la boshlagan. tirik qolganlarini olib, suniy parazitlar bilan zararlantirilganda ular yashab ketgan. shu yo’l bilan termitlarni, xivchinlilar bilan tabiiy sharoitda simbioz holda yashashi isbotlangan, ya’ni termitlar yog’och mahsulotlari …
6 / 29
i sifatida yashaydi. bunday munosabat ko’rinishlarini umumiy termin bilan “ijara (kvartirant)” deb ifodalash mumkin. ijara yashashni bir nechta ko’rinishlari mavjud. 1. oddiy ijara – xo’jayin tanasida yoki uning ta’sir doirasida yashaydi. ijarada birga yashaganda bir organizm ikkinchisidan uy sifatida foydalanadi. masalan, gorchak balig'i o'z ikralarini ikki pallali mollyuskalardan-tishsizlarning mantiyasi ichiga qo'yib, dushmanlaridan himoya qiladi yoki juda kichik fierasfer baliqlari, biron bir xavf tug’ilganda meduzalarning soyabonlari ostiga yashirinadi. 2. epioykiya – ijaraga yashovchi xo’jayin tanasi ustiga o’tirib olib, undan transport vositasi sifatida foydalanadi. m: sirripeda avlodiga mansub qisqichbaqasimonlar kit va akulalarning tanasi ustiga yopishib olib ulardan transport sifatida foydalanadi, o’zlari esa planktonlar bilan oziqlanadi yoki yopishqoq baliq orqa suzgichi bilan akulaga yopishib passiv harakat qiladi va akulalardan qolgan oziqlar hisobiga yashaydi. bunda yopishqoq baliq akulalar hisobiga boshqa joylarga tarqaladi, bunga epioykiya deb ataladi. 3. entoykiya – xo’jayinga o’tirib olish bilan birga, uni hisobiga oziqlanishga o’tadi. m: ammotidae oilasiga mansub baliqlar goloturiyalarning …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "parazitizm va parazitlar to’g’risida umumiy tushunchalar"

[bookmark: _goback]parazitizm va parazitlar to’g’risida umumiy tushunchalar reja: 1. parazitizmni turli xil ko’rinishlari. 2. parazitlarni xo’jayinlari bilan bog’lanish shakllari. 3. parazitizmni kelib chiqishi. 4. parazitlarni xo'jayin tanasiga kirish yo'llari. 5. parazitlarni xo’jayinlari bilan o’zaro bog’lanishi. 6. parazit-xo’jayin munosabatlari klassifikatsiyasi. 7. parazitlar keltirib chiqaradigan kasalliklar. 8. transmissiv yoki tabiiy o'choqli kasalliklar. 9. devastatsiya ta’limoti. 10. parazitlarni morfologik adaptatsiyalari. 11. parazitlarning sistematikasi. parazitizm (yunoncha parasites-tekinxo'r, hamtovoq) har xil turga mansub organizmlar o'rtasidagi o'zaro munosabatlarning bir ko’rinishidir. bunda organizmlardan biri (parazit) ikkinchisi (xo'jayin) dan y...

This file contains 29 pages in ZIP format (40.9 KB). To download "parazitizm va parazitlar to’g’risida umumiy tushunchalar", click the Telegram button on the left.

Tags: parazitizm va parazitlar to’g’r… ZIP 29 pages Free download Telegram

Similar files

You might also like these

Show all
parazitizm va parazitlar to‘g‘risida tushunchalar — PPTX PPTX
parazitizm va parazitlar to‘g‘risida tushunchalar
43 pages 2.0 MB
parazitizm va parazitlar to‘g‘risida tushunchalar. parazitizmni turli xil ko‘rinishlari — PPTX PPTX
parazitizm va parazitlar to‘g‘risida tushunchalar. parazitizmni turli xil ko‘rinishlari
— 2.8 MB
avtomatlashtirish to’g’risida umumiy tushunchalar — DOC DOC
avtomatlashtirish to’g’risida umumiy tushunchalar
— 531.0 KB
vaqtli qatorlar to’g’risida umumiy tushunchalar. — DOCX DOCX
vaqtli qatorlar to’g’risida umumiy tushunchalar.
10 pages 59.8 KB
vaqtli qatorlar to’g’risida umumiy tushunchalar — DOCX DOCX
vaqtli qatorlar to’g’risida umumiy tushunchalar
9 pages 137.8 KB
shartnoma to’g’risida umumiy qoidalar, tushunchalar va uning shartlari — DOC DOC
shartnoma to’g’risida umumiy qoidalar, tushunchalar va uning shartlari
— 67.0 KB
birikmalar va o’tqazishlar to’g’risida tushunchalar — PPTX PPTX
birikmalar va o’tqazishlar to’g’risida tushunchalar
— 1.7 MB
suyuqliklar to’g’risida asosiy tushunchalar — PPT PPT
suyuqliklar to’g’risida asosiy tushunchalar
32 pages 1.3 MB
texnologik tizimlar to’g’risida umumiy tushunchalar va ularga berilgan ta’riflar — DOC DOC
texnologik tizimlar to’g’risida umumiy tushunchalar va ularga berilgan ta’riflar
— 121.0 KB
texnologik tizimlar to’g’risida umumiy tushunchalar va ularga berilgan ta’riflar — PPTX PPTX
texnologik tizimlar to’g’risida umumiy tushunchalar va ularga berilgan ta’riflar
— 802.8 KB
mulk huquqi va boshqa ashyoviy huquqlar to’g’risida umumiy tushunchalar — PPTX PPTX
mulk huquqi va boshqa ashyoviy huquqlar to’g’risida umumiy tushunchalar
11 pages 3.5 MB
o’lchamlar, og’ishlar va joizliklar to’g’risida tushunchalar — DOCX DOCX
o’lchamlar, og’ishlar va joizliklar to’g’risida tushunchalar
14 pages 178.2 KB