institutsionalizm

ZIP 31 sahifa 269,1 KB Bepul yuklash

31 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 269,1 KB

Fayl turi ZIP

Sahifalar 31

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 31

1705052611.doc institutsionalizm reja: 1. institutsionalizmning umumiy tavsifi 2. urushdan keyingi institutsionalizm (40-70 y.) institutsionalizmning umumiy tavsifi xix asrning oxiri xx asrning boshida yuzaga kelgan konkret-tarixiy sharoit ta’sirida aqsh sotsial-iqtisodiy jihatdan dunyoda eng rivojlangan mamlakatga aylandi. aynan amerikada birinchi bo`lib erkin raqobatga asoslangan iqtisodiyotning monopolistik iqtisodiyotga o`tishi bilan bog`liq bo`lgan muammolar ancha keskin shaklda namoyon bo`la boshladi. bu aqshda ilk bor antimonopol chora-tadbirlarning ishlab chiqilishiga, ularning xix asrning oxirida mamlakatda qo`llanishilshiga asosiy sabablardan biri bo`ldi. keyinchalik dunyodagi barcha rivojlangan mamlakatlar bunday chora-tadbirlardan keng qo`llana boshladi. xx asrning boshida aqsh iqtisodchi-olimlari iqtisodiyotda kuchayib borayotgan monopolistik tendentsiyalarni tahlil qilgach va o`z mamlakatining «antitrest» siyosatiga ta’sir ko`rsatgach, iqtisoiyot ustidan sotsial nazorat qilish kontseptsiyasiga asos soldi. ularning nazariyasi hozirgi kunda iqtisodiy fanda sotsial institutsional yoki oddiy qilib aytganda institutsionalizm deb ataluvchi yangi yo`nalishni boshlab berdi «institutsionalizm» atamasi asosida «institut» tushunchasi yotadi, u institutsionalistlar tomonidan iqtisodiyotda va undan tashqaridagi rivojlanishda asosiy kuch sifatida ko`riladi. institutsionalizm tarafdorlari …

2 / 31

lar, institutsionalistlar esa moddiy omillar bilan birga iqtisodiyotning harakatlantiruvchi kuchi deb ruxiy, ma’naviy, huquqiy va boshq omillarni hisoblaydilar. boshqacha aytganda, institutsionalizm o`zi tahlil qiladigan predmet sifatida sotsial-iqtisodiy rivojlanishning ham iqtisodiy, ham noiqtisodiy muammolarni ilgari surdi. bunda tadqiqot ob’ekti institutlar-birlamchi yoki ikkilamchi turlarga ajratilmaydi va bir-birlariga qarshi qo`yilmaydi. t. veblen – institutsionalizm asoschisi institutsionalizmning vatani aqsh, uning asoschisi torsten veblen (1857-1929) hisoblanadi. zamonaviy institutsionalizm yo`nalishining dastlabki ko`rinishlari t. veblenning «bekorchilar sinfi nazariyasi» asarida izohlab berilgan. mazkur kitob muallifining fikriga ko`ra, iqtisodiy nazariyalar bilan iqtisodiy reallik o`rtasida juda katta uzilish mavjud. birinchisi, gormoniyaga (muvozanatga) asoslanadi, ikkinchisida uzluksiz evolyutsiya sodir bo`ladi, yashash uchun keskin kurish ketadi. buyumning foydaliligi va unga erishishning qiyin va mushkulligini doimo taqqoslab boruvchi «iqtisodiy odam» modeli shak-shubxasiz eskirdi. haqiqatda esa insonning hatti harakati juda ko`p omillarga bog`liq, ko`pincha ichki qarama-qarshiliklarga. taqlid qilishga va raqiblikka bo`lgan tug`ma moyillik bilan birga, uning hatti harakatiga an’ana, ahloq, urf-odat, shuningdek obro`ga bo`lgan intilish …

3 / 31

irkorlar qo`lida bo`ladi. oldin yagona bo`lgan bu sinf keyinchalik kapital egalariga va ishlab chiqarishni tashkil etuvchilarga bo`linadi. kapital egalarini faqat o`z kapitallariga keladigan foyda qiziqtiradi, ular o`z kapitallarini ishlab chiqarishga qo`ymaydilar, balki faqatgina kreditga beradilar. ularning daromad manbai real sektor emas, balki moliya sohasida aylanib turuvchi qimmatli qog`ozlar hisoblanadi. bu ma’noda kapital egalari bekorchilar sinfini tashkil etadi. ishchilar, shuningdek ishlab chiqarishni tashkil etuvchilar va texnik mutaxassislar unumli sinf hisoblanadilar, ular o`z kapitallariga ega emas va bekorchilar sinfi kreditga qo`ygan vositalardan foydalanib ish yuritadilar. bekorchilar sinfining xukumronlik mavqei barcha iqtisodiyotda kreditning rolini haddan tashqari oshirib yuboradi. kapitalning anchagina qismi chayqovchilik maqsadlarga foydalaniladi va ishlab chiqarishni rivojlantirishga yo`naltirilmaydi. kredit inflyatsiyasi vujudga keladi, uning orqasidan ssudani zudlik bilan qoplash talabi zarurligi kelib chiqadi. natijada ommaviy bankrotlik va turg`unlik yuzaga chiqadi, ular o`zining davom etishi muddati bo`yicha iqtisodiy yuksalish davridan ancha ortib ketadi. bekorchilar sinfi bilan unumli sinf o`rtasidagi antagonizmning echilishi hokimiyatning texnokratlar qo`ligi …

4 / 31

iluvchi ahamiyatga ega. uningcha, bitim (ya’ni huquqiy akt) iqtisodiy tizimning bosh bo`g`ini hisoblanadi. bitim ishtirokchilari sifatida ko`proq individlar emas, balki kasaba uyushmalari va tadbirkorlar ittifoqlari qatnashadilar. bitim o`z tabiatiga ko`ra uning ishtirokchilari manfaatlari ixtilofli bo`lishini taqozo etadi. bunda xakamlik vazifasini davlat o`z zimmasiga oladi. u vujudga keladigan qarama-qarshiliklarni echib beradigan huquqiy mexanizmni ishlab chiqishi lozim. masalan, yollanma ishchilar bilan tadbirkorlar o`rtasida kelib chiqishi mumkin bo`lgan qarama-qarshiliklar kasaba uyushmalari va tadbirkorlarning maqsadga muvofiq o`zaro ta’siri, samarali mehnat huquqi va maxsus hukumat hay’ati faoliyati tufayli echilishi mumkin. j. kommons o`zining ijtimoiy hayotga bo`lgan qarashlarini tajribada realizatsiya qilish maqsadida amerika mehnat federatsiyasi bilan faol hamkorlikda ish yuritdi. 1935 yili uning ta’siri asosida aqshda pensiya ta’minotiga asos solgan «sotsial himoya to`g`risida akt» qabul qilindi. u. mitchell fikriga ko`ra kishilar faoliyatida asosiy harakatlantiruvchi kuch pul hisoblanadi. aynan moliyaviy institutlar inson hatti harakatining xarakterini aniqlab beradi. u. mitchell o`z asarlarida axborotlarni ishlashda statistik tahlil vositalaridan va …

5 / 31

n’yukturaga erishish vositasi bo`lishi kerak. bunda rejalashtirish majburiy xarakterda emas, balki tavsiyali xarakterda bo`lib, u real, erishish mumkin bo`lgan pirovard maqsadlar ko`zda tutilgan ilmiy prognozlashtirishga asoslangan. u. mitchellni aqshda iqtisodiy tadqiqodlar milliy byurosi asoschisi va iqtisodiyotdagi tsiklli hodisalarni birinchilardan bo`lib tadqiqot qilgan iqtisodchi deb tan olinishi unga katta shuhrat keltirdi. u psixologik tahlilni hisobga olgan holda, sotsial-madaniy muammolar bilan birgalikda pul, moliya va kredit omillari sohasidagi iqtisodiyotga davlatning ta’sir ko`rsatishi mumkin va zarur deb hisobladi. urushdan keyingi institutsionalizm (40-70 y.) institutsionalistlar asta-sekin boshqa iqtisodiy maktablar talqin qila boshlagan iqtisodiy muammolarni tahlil qila boshladilar. lekin bunda ular o`z tahlilini har xil siyosiy va sotsial madaniy institutlarni hisobga olgan holda olib bordilar. asosiy e’tibor ijtimoiy samaradorlik va ijtimoiy xarajatlar tushunchasiga berila boshladi. j.k. gelbreyt: «yangi industrial jamiyat kontseptsiyasi» ikkinchi jahon urushidan keyin sof institutsionalizm bir oz susaydi, ammo jon kennet gelbreyt (1909 yil tug`ilgan) asarlarida bir muncha o`zgargan shaklda qaytadan tiklandi. uning …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 31 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"institutsionalizm" haqida

1705052611.doc institutsionalizm reja: 1. institutsionalizmning umumiy tavsifi 2. urushdan keyingi institutsionalizm (40-70 y.) institutsionalizmning umumiy tavsifi xix asrning oxiri xx asrning boshida yuzaga kelgan konkret-tarixiy sharoit ta’sirida aqsh sotsial-iqtisodiy jihatdan dunyoda eng rivojlangan mamlakatga aylandi. aynan amerikada birinchi bo`lib erkin raqobatga asoslangan iqtisodiyotning monopolistik iqtisodiyotga o`tishi bilan bog`liq bo`lgan muammolar ancha keskin shaklda namoyon bo`la boshladi. bu aqshda ilk bor antimonopol chora-tadbirlarning ishlab chiqilishiga, ularning xix asrning oxirida mamlakatda qo`llanishilshiga asosiy sabablardan biri bo`ldi. keyinchalik dunyodagi barcha rivojlangan mamlakatlar bunday chora-tadbirlardan keng qo`llana boshladi. xx asrning boshida aqsh...

Bu fayl ZIP formatida 31 sahifadan iborat (269,1 KB). "institutsionalizm"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: institutsionalizm ZIP 31 sahifa Bepul yuklash Telegram