yarim o‘tkazgichlar

PPTX 12 pages 485.7 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 485.7 KB

File type PPTX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

слайд 1 6 - mavzu. yarim o’tkazgichlar reja 1. yarim o’tkazgichlarni tuzilish va xossalari. 2. yarim o’tkazgichli diodlarni tuzilishi. 3. yarim o’tkazgichli triodlarni tuzilishi. 4. kontakt-tranzistor rele-rostlagichlarning ishlash printsipi 1. yarim o’tkazgichlarni tuzilish va xossalari. yarim o’tkazgichli asboblar avtomobillarni elektr jihozlarida keng qo’llaniladi. yarim o’tkazgichlar elektr toki o’tkazish jihatidan o’tkazgichlar va izolyatorlar orasidagi o’rinni egalaydi. ularning solishtirma qarshiligi temperatura, tashqi arlashmalarning borligi va boshqa omillarga qarab o’zgaradi. yarim o’tkazgichlarga ba’zi metallar, ularning oksidlari, ba’zi metallar qotishmasi va sulьfatli birikmalar kiradi. yarim o’tkazgichli asboblarni tayyorlashda germaniy va kremniydan keng foydalaniladi. germaniy mo’rt kumushsimon kul rang metall bo’lib, u mendeleev davriy tizimning to’rtinchi gruppasiga kiradi. demak, bu element atomining tashqi elektron qobig’ida to’rt valentli elektron bor. bu elektron qo’shni to’rtta atom elektronlari bilan birga qo’sh elektrik bog’lanishdeb ataluvchi bog’lanish hosil qiladi (1-rasm). bu bog’lanish elementning kristall panjarasidagi atomlarni ushlab turadi. kristaldagi germaniyning har bir atomi to’rtta qo’shni atom bilan bog’liq bo’lib qoladi. …

2 / 12

g erkin elektronlar harakati hisobiga o’tkazuvchanligi elektron o’tkazuvchanlik yoki n tipidagi o’tkazuvchanlik (negative-manfiy) deb ataladi. tashqi orbitadan bir yoki bir necha elektron yo’qotgan yarim o’tkazgich atomi musbat ion bo’ladi, yarim o’tkazgichlardagi bunday atom teshikdeb nomlangan. bunda bu atomda bitta elektron yetishmasligini ta’kidlab o’tish kerak. hosil bo’lgan teshikni qo’shni atom elektroni to’ldirishi mumkin, bunda qo’shni bog’lanishda xuddi yuqoridagidek elektron bilan to’ldirish mumkin bo’lgan yangi teshik hosil bo’ladi va hokazo. yarim o’tkazgichda teshikning tartibsiz harakati sodir bo’ladi, ya’ni u elektron harakat yo’nalishiga qarama-qarshi tomonga siljiydi. avvalgidek zaryadlarni elektronlar tashisa ham, biroq ularning o’tishi yagona musbat zaryadlarning qarama-qarshi tomonga siljishiga sabab bo’ladi. teshiklarning harakati tufayli o’tkazuvchanlik teshikli o’tkazuvchanlik yoki p tipidagi (positive-musbat) o’tkazuvchanlik deb ataladi. sof yarim o’tkazgichda teshiklar soni erkin elektronlar soniga teng. o’tkazuvchanlik ikki xil ishorali bir xil sonli zaryadlarning harakati bilan hosil qilinadi. erkin elektronlar kristallda siljib, teshikka kirib qoladi va shunday qilib buzilgan bog’lanishlar tiklanadi. bu jarayon rekombinatsiya deb …

3 / 12

qilinadi. (bu elektron yoki teshiklardan qaysi birining ko’pligiga bog’liq). aralashmalar yarim o’tkazgich o’tkazuvchanligiga qanday ta’sir etishi bilan tanishib chiqamiz. 1a - rasmda elektron o’tkazuvchanlikning hosil bo’lishi sxemasi keltirilgan. donorli aralashma atomi besh valentli elektronga, yarim o’tkazgich (masalan, germaniy) atomi esa faqat to’rt valentli elektronga ega. aralashma atomining to’rtta elektroni va yarim o’tkazgich atomining to’rtta elektroni ishonchli elektron bog’lanishni hosil qiladi, biroq beshinchi elektron ortiqcha deb tuyuladi. uni hatto yarim o’tkazgichni xona temperaturasigacha isitib, atomdan ajratib olish oson. bu elektronlarga elektr maydoni ta’sir etganda elektr toki hosil bo’ladi ya’ni elektron o’tkazuvchanlik hosil bo’ladi. 1b - rasmda teshikli o’tkazuvchanlikning hosil bo’lish sxemasi ko’rsatilgan. aktseptorli aralashma atomi faqat uch valentli elektronga ega. bu holda aralashma atomlari va yarim o’tkazgichning qo’shni atomlari orasida faqat uchta to’ldirilgan bog’lanish hosil bo’ladi. to’rtinchi elektron bog’lanish to’lmay qoladi, ya’ni teshik hosil bo’ladi. uni elektron bilan to’ldirish mumkin, lekin qo’shni atomda elektron “ketishi” bilan yana teshik hosil bo’ladi. shunday …

4 / 12

uchlanish stabilizatorlari (stabilitronlar) sifatida foydalaniladi. diodning tuzilishi murakkab emas. odatda germaniy monokristal plastinkasiga aralashma indiy tomchisi, kremniy plastinkasiga alyuminiy tomchisi suyuqlantirib yopishtiriladi (5.3 - rasm). bu moddalarni biriktirishda boshqa usul-diffuziyadan ham foydalaniladi. bunday xollarda suyuq yoki gazsimon aralashma yuqori bosim ostida va yuqori temperaturada yarim o’tkazgich plastinasiga singiydi. ko’rsatilgan birikmalar natijasida sohalar chegarasida n - p - o’tish hosil bo’ladi. indiy elektrodidan germaniydan iborat yarim o’tkazgich plastinasi tomon yo’nalish tokning to’g’ri yo’nalishi bo’ladi. bu yerda aralashma elementi anod, yarim o’tkazgich plastinasi esa katod vazifasini bajaradi. 2-rasm. yarim o’tkazgichli diod. a-tuzilish sxemasi; b-ulash sxemasi; v-stabilitronni ulash sxemasi; 1-elektron o’tkazuvchanlikli germaniy; 2-teshikli o’tkazuvchanlikli germaniy; 3-indiy. kuchlanish stabillashganda o’tishning teshilishi sodir bo’ladi va tok keskin ko’payadi. bunda kuchlanish qaytadan taqsimlanadi va uning ortiqchasi so’ndiruvchi rezistor rs yordamida yutiladi. natijada kuchlanishning oshishi to’xtaydi va nagruzka ri da u nominal qiymatga ega bo’ladi. 3. yarim o’tkazgichli triodlar yarim o’tkazgichli triodlar yoki tranzistorlar ikkita yarim o’tkazgichli …

5 / 12

kazgichning trioddagi plastinasi baza yoki asos (v) deb, aralashmadan bir tomchisi emitter (e) (kiruvchi yoki injektsiyalovchi zaryadlar), ikkinchi tomchi kollektor (s) (zaryadlarni to’plovchi) deb nomlangan. baza 10 - 12 mkm qalinlikda yasaladi. emitter, kollektor va baza ta’minlash manbaiga ulangan o’z chiqishlariga ega. p - n - p tipidagi triod emitter ta’minlash manbai plyusiga, kollektor esa minusiga ulangan, n - p - p tipidagi triod emitteri manba minusiga, kollektor esa plyusga ulangan. natijada ikkita elektron-teshikli o’tish hosil bo’lib, ulardan biri, ya’ni emitter bilan baza orasidagi emitterli o’tish, ikkinchisi, ya’ni baza bilan kollektor orasidagisi kollektorli o’tish deb ataladi. tranzistorda emitterdan bazaga boruvchi baza toki it va emitterdan kollektorga boruvchi kollektor toki is bo’ladi. baza toki ibboshqarish toki, kollektor toki is esa asosiy tokdeb ataladi. tranzistor ishida baza toki ib muhimahamiyatga ega. u juda oz miqdorda bo’lishi lozim, shuning uchun, odatda, rezistor rv ni ulab u cheklanadi. agar baza toki bo’lmasa, triod qarshiligi …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yarim o‘tkazgichlar"

слайд 1 6 - mavzu. yarim o’tkazgichlar reja 1. yarim o’tkazgichlarni tuzilish va xossalari. 2. yarim o’tkazgichli diodlarni tuzilishi. 3. yarim o’tkazgichli triodlarni tuzilishi. 4. kontakt-tranzistor rele-rostlagichlarning ishlash printsipi 1. yarim o’tkazgichlarni tuzilish va xossalari. yarim o’tkazgichli asboblar avtomobillarni elektr jihozlarida keng qo’llaniladi. yarim o’tkazgichlar elektr toki o’tkazish jihatidan o’tkazgichlar va izolyatorlar orasidagi o’rinni egalaydi. ularning solishtirma qarshiligi temperatura, tashqi arlashmalarning borligi va boshqa omillarga qarab o’zgaradi. yarim o’tkazgichlarga ba’zi metallar, ularning oksidlari, ba’zi metallar qotishmasi va sulьfatli birikmalar kiradi. yarim o’tkazgichli asboblarni tayyorlashda germaniy va kremniydan keng foydalaniladi. germ...

This file contains 12 pages in PPTX format (485.7 KB). To download "yarim o‘tkazgichlar", click the Telegram button on the left.

Tags: yarim o‘tkazgichlar PPTX 12 pages Free download Telegram