статистик кўрсаткичлар

DOCX 28 стр. 1,9 МБ Бесплатная загрузка

28 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,9 МБ

Тип файла DOCX

Страницы 28

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 28

5-mavzu. statistik ko’rsatkichlar reja: 5.1. statistik ko’rsatkichlar mohiyati va ahamiyati. 5.2. mutloq miqdorlar va ularning turlari. 5.3. nisbiy miqdorlar va ularning turlari. 5.4. nisbiy miqdorlarning ayrim turlari o’rtasidagi o’zaro bog’liqlik. 5.1. statistik ko’rsatkichlarning mazmuni va ahamiyati ko’rsatkich so’zi quyidagi lug’aviy ma’nolarga ega: 1) ko’rsatish uchun xizmat qiluvchi yozuv, ishora; 2) biror narsaning rivoji, darajasi, ishning borishi, bajarilishi va shu kabilarni bildiruvchi belgi yoki narsa. falsafiy jihatdan statistik ko’rsatkich o’rganilayotgan hodisa va jarayonning (yoki xossalarning) me’yoridir. hodisaning sifati bilan miqdorining o’zaro bog’liqligi, ajralmas birligi uning me’yori deb ataladi. «me’yor - deb izohlaydi buyuk faylasuf olim gegel - sifat aniqligiga ega bo’lgan miqdor..., u ma’lum miqdorki, u bilan biror muayyan narsa bog’langan». statistik ko’rsatkichlar me’yor ekanligiga ishora qilib, gegel yozgan edi: «statistikada qo’llanadigan sonlar faqat o’zlarining sifat natijalari bilangina qiziqarlidir. quruq raqamlar bilan ishlash ... oddiy qiziquvchanlik predmeti hisoblanadi va u na nazariy, na amaliy jihatdan diqqatga sazavor emas».[footnoteref:1][5] [1: [5] гегель. …

2 / 28

qsiz statistik ko’rsatkichlar mavjud, ularning turlari ham ko’p. o’z-o’zidan ravshanki, ularni birma-bir qarab chiqib bo’lmaydi. shu sababli statistik ko’rsatkichlarni umumlashtirish, ma’lum tartibga solish, muhim tomonlariga qarab tasniflash zaruriyati tug’iladi. 3.2-tarhda bunday tasniflash keltirilgan. 5.2. mutloq miqdorlar vaularning turlari mutloq ko’rsatkichlar o’rganilayotgan hodisalar va ularning belgilarini bir xilligini, monandligini, o’xshashligini ifodalaydi. ular hodisalar va ularning belgilarining ko’lami, soni, hajmi, darajasi makon va zamonda taqsimlanish shaklida namoyon bo’ladi. mutloq miqdorlar hodisalar to’plami yoki bir butun qismini ta’riflashiga qarab makro va mikro ko’rsatkichlarga, olish usuliga asosan oqim va zahiraviy ko’rsatkichlarga bo’linadi. oqim ko’rsatkichlari ma’lum davr davomida sodir bo’lgan hodisalarning absolyut miqdorini ta’riflaydi, zahiraviy ko’rsatkichlar esa ularning muayyan holatini, ayni fursatda mavjud bo’lgan miqdorini aniqlaydi. absolyut miqdorlar natura va shartli natura birliklarida va pulda ifodalanadi. mutloq miqdorlar o’rganilayotgan voqyelik qanday tezlikda rivojlanayotganligini, uning takrorlanish intensivligini aniqlamaydi. buning uchun nisbiy miqdorlar qo’llanadi. ular qiyosiy tahlilni chuqurlashtirish va tafakkurimizni boyitish uchun xizmat qiladi. taqqoslash statistik ko’rsatkichlarni …

3 / 28

klidagi (3.1) taqqoslash natijasi () nomli ko’rsatkich bo’lib, u o’rganilayotgan hodisa miqdorlari o’lchov birligida ifodalanadi. u bir hodisa ikkinchisiga nisbatan mutloq o’lchamda qanchaga katta-kichikligini belgilaydi. nisbiy (3.2) taqqoslash natijasi (t) nomsiz (abstrakt mavhum) ko’rsatkich bo’lib, hodisanig sifat mohiyatini nazardan soqit qiladi. u jarayon tezligini, intensivligini aks ettiradi. bunday tartibdagi (3.2) taqqoslash natijalari nisbiy statistik ko’rsatkichlar deb ataladi. bu holda taqqoslanuvchi (bo’linuvchi) ko’rsatkich (k1) joriy miqdor, taqqoslovchi (bo’luvchi) ko’rsatkich (k0) esa zaminiy miqdor deb nomlanadi. nisbiy ko’rsatkichlar har xil shakllarda ifodalanadi. nisbiy ko’rsatkichlarni turli tartibda taqqoslash yo’li bilan olish mumkin. birinchi tartibli taqqoslashlarda bevosita hodisalar, ularning belgi qiymatlari taqqoslangan bo’lsa, ikkinchi tartibli statistik taqqoslashlar birinchi tartibli taqqoslash natijalariga asoslanadi, ya’ni bu holda ular bir-biri bilan solishtiriladi. ikkinchi tartibli taqqoslashlar natijasida vujudga keladigan nisbiy ko’rsatkichlar ommaviy hodisa rivojlanish jarayonlarining yangi qirralarini ochish, tahlilni chuqurlashtirib voqyelikning ich-ichidagi munosobatlarni o’rganish uchun xizmat qiladi. 5.3. nisbiy miqdorlar va ularning turlari nisbiy miqdorlarning mazmuni, ya’ni voqyelikning …

4 / 28

yrim unsur (qism)larning bir-biriga nisbatini ta’riflaydi, ya’ni: ki qni / ni-1 = si / si-1 ki - koordinasiya nisbiy miqdorlari (bir unsurni ikkinchisiga nisbati); b) to’plam tuzilishining murakkablik darajasini, hissalarning notekislik darajasini ta’riflovchi o’rtacha absolyut va o’rtacha kvadratik tafovut ko’rsatkichlari hamda ularning nisbiy ko’rsatkichlari, ya’ni: di =(si - si )/ n; σs =(si - si )2 / n; dds = ds / s0 ; vds q ds / s ; bu yerda: ds - hissalarning o’rtacha absolyut tafovuti. σs = hissalarning o’rtacha kvadratik tafovutlari. vds = o’rtacha absolyut tafovutning nisbiy ko’rsatkichi. vgs= o’rtacha kvadratik tafovutning nisbiy ko’rsatkichi. - o’rtacha hissa darajasi, ya’ni = si / n n - to’plam hajmi, ya’ni n =ni ; v) ikki to’plam tuzilishidagi farqlarni umumlashtirib ta’riflovchi ko’rsatkichlar, masalan sa-sb = (sia - sib )2 / (s2ia = s2ib ) ; bu yerda: sia - a to’plamdagi ayrim unsur(bo’lak)lar hissasi; sib - b to’plamdagi ayrim unsur(bo’lak)lar …

5 / 28

kichini -ui-1 deb belgilasak, u holda zanjirsimon o’sish sur’ati(tzan) tzan=ui*100/ ui-1 zaminiy o’sish sur’ati (tzam) esa tzam=ui*100/u0 o’rganilayotgan hodisalar dinamikasini ta’riflovchi nisbiy ko’rsatkichlar guruhiga o’sish sur’atlaridan tashqari yana qo’shimcha o’sish sur’atlari, trend tenglamalarining ko’rsatkichlari (ozod hadlar va regressiya va korrelyasiya koeffisiyentlari), dinamikada tebranuvchanlik va barqarorlik ko’rsatkichlari, dinamik indekslar va h.k. kiradi. nisbiy ko’rsatkichlarni boshqa guruhi bir obyekt (hodisa) ga tegishli turli belgilarning o’zaro nisbatlarini ta’riflaydi. odatda ular intensivlik nisbiy ko’rsatkichlari deb yuritiladi va o’rganilayotgan obyektlarning ikkilamchi belgilarini umumlashtiradi. ayrim hollarda bu belgilarni sifat belgilari deb ham atashadi. mehnat unumdorligi darajasi, iqtisodiy o’sish darajasi, aholi zichligi, moddiy va tabiiy resurslardan foydalanish samaradorligi (mahsuldorligi) va hokazo sifat belgilarini o’lchash uchun to’g’ri va teskari ko’rsatkichlardan foydalanamiz. va nihoyat, nisbiy ko’rsatkichlarning alohida guruhini buyurtma va boshqa shartnomalarni, rejalarni, normalarni bajarish darajasini ta’riflovchi ko’rsatkichlar tashkil etadi. ular haqiqatda ishlab chiqarilgan yoki yetkazib berilgan mahsulot (ish, xizmat) hajmini shartnomada, rejada, normada ko’zlangan miqdori bilan taqqoslab aniqlanadi. …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 28 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "статистик кўрсаткичлар"

5-mavzu. statistik ko’rsatkichlar reja: 5.1. statistik ko’rsatkichlar mohiyati va ahamiyati. 5.2. mutloq miqdorlar va ularning turlari. 5.3. nisbiy miqdorlar va ularning turlari. 5.4. nisbiy miqdorlarning ayrim turlari o’rtasidagi o’zaro bog’liqlik. 5.1. statistik ko’rsatkichlarning mazmuni va ahamiyati ko’rsatkich so’zi quyidagi lug’aviy ma’nolarga ega: 1) ko’rsatish uchun xizmat qiluvchi yozuv, ishora; 2) biror narsaning rivoji, darajasi, ishning borishi, bajarilishi va shu kabilarni bildiruvchi belgi yoki narsa. falsafiy jihatdan statistik ko’rsatkich o’rganilayotgan hodisa va jarayonning (yoki xossalarning) me’yoridir. hodisaning sifati bilan miqdorining o’zaro bog’liqligi, ajralmas birligi uning me’yori deb ataladi. «me’yor - deb izohlaydi buyuk faylasuf olim gegel - sifat aniqligiga ...

Этот файл содержит 28 стр. в формате DOCX (1,9 МБ). Чтобы скачать "статистик кўрсаткичлар", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: статистик кўрсаткичлар DOCX 28 стр. Бесплатная загрузка Telegram