lyuksmetr yordamida yoritilganlikni o’lchash

PPT 13 pages 2.7 MB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.7 MB

File type PPT

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

слайд 1 lyuksmetr yordamida yoritilganlikni o’lchash mashg’ulotning maqsadi: lyuksmetr yordamida yoritilganlikni o’lchashni o’rganish reja: 1.yorug’likning qishloq xo’jalik ekinlariga ta’siri. 2.yu–16 markali lyuksmetrning tuzilishi va ishlash prinsipi. 3.lyuksmetr yordamida yoritilganlikni o’lchash. 1. yorug’likning qishloq xo’jalik ekinlariga ta’siri. ma’lumki, to’g’ri va sochilgan quyosh radiatsiyasilari birgalikda yer yuzidagi tabiiy yoritilganlikni vujudga keltiradi. kunduzgi yoritilganlikni quyosh radiatsiyasining to’lqin uzunliklari orasidagi qismi hosil qiladi. quyosh radiatsiyasi yerga tushayotgan quyosh nurlanishini energetik jihatdan, yoritilganlik esa quyosh nurlanishini fotometrik jihatdan tavsiflaydi. quyosh radiatsiyasining energetik yoritilganligi hozirgi vaqtda vt/m2birligida o’lchanadi. biror yuzaning yoritilganligi esa (lyuks) birligida o’lchanadi. yer yuzining yoritilganligi, unga tushuvchi quyosh radiatsiyasiga to’g’ri mutanosib. biror joyda kunduzgi quyosh radiatsiyasi va yer yuzining yoritilganligi o’zaro to’g’ri mutanosib ravishda o’zgarib boradi, ya’ni bir joyda tushki paytgacha ularning qiymatlari oshib borsa, kunning ikkinchi yarmida esa kamaya boradi. shuning uchun ularni o’zaro bog’lab turadigan yangi kattalikni kiritish lozim yoki aktinometrik ma’lumotlar asosida yoritilganlikni va aksincha, yoritilganlik qiymatlariga binoan quyosh radiatsiyasining …

2 / 13

keltirilgan. 3.1. jadvaldan ko’rinadiki, quyosh balanligi 400 dan oshgandan keyin yorug’lik ekvivalenti qiymatlari kam o’zgaradi. bulutlik 0-6 ball bo’lganda quyoshning barcha balanliklari uchun sochilgan radiatsiyaning yorug’lik ekvivalentini 117 klk m2/kvt, bulutlik 7-10 ball bo’lganda esa 103 klk m2/vt qiymatlarini olish kerak. 3.1.jadval to’g’ri va yig’indi quyosh radiatsiyalarining yorug’lik ekvivalentlari (klk.m2/kvt larda, l.d.matveev ma’lumoti) quyosh balandligi radiatsiya to’g’ri yig’indi 10-200 75 92 21-300 85 96 31-400 92 98 41-500 96 100 51-750 100 102 quyosh radiatsiyasi yorug’lik ekvivalentining bu qiymatlari odatda gorizontal sirtlarning yoritilganligini hisoblashdagina qo’llaniladi. toshkent shahri hududi uchun tabiiy yoritilganlikning maksimal qiymati iyun oyiga (bu davrda, uning maksimal qiymati 105 lk ga yaqinlashadi), minimal qiymati esa dekabr oyiga to’g’ri keladi. quyosh yorug’ligi–o’simlik va hayvonot dunyosi uchun asosiy hayot omillaridan biridir. tirik organizmlar (xususan o’simliklar) quyosh radiatsiyasining intensivligi, spektral tarkibi o’zgarishiga va yorug’lik kuni uzunligiga juda ta’sirchan bo’ladi. yorug’lik intensivligining ta’siriga ba’zi misollar keltiramiz: tajribalar yorug’lik ta’sirida turli ekinlar bargida …

3 / 13

timal yorug’lik rejimini yaratishga ham alohida e’tibor berish kerak. qishloq xo’jaligi ishlab chiqarishida tabiiy yoritilganlikdan tashqari, yorug’likning turli xil sun’iy manbalaridan ham keng ko’lamda foydalaniladi. masalan, mamlakatimizning shimoliy rayonlari issiqxonalarida pomidor yoki bodring ko’chatlarining o’sishi va rivojlanishini tezlashtirish hamda tabiiy yoritilganlik kamaygan oylarda, uning o’rnini qoplash uchun, ekinlar qo’shimcha ravishda sun’iy yorug’lik manbalari bilan nurlantiriladi. shu maqsadda quvvati har xil cho’g’lanma, lyuminessent lampalardan keng foydalanilmoqda. nihoyat kishilarning yashash va ishlash joylaridagi yoritilganlik ham normal bo’lishi kerakligini qayd qilib o’tamiz. binobarin, yoritilganlikni o’lchash va boshqarish ilmiy va amaliy jihatdan ahamiyati katta. yoritilganlikni o’lchash uchun ishlatiladigan asboblar lyuksmetrlar deb yuritiladi. biz bu laboratoriya ishida yu-16 tipdagi lyuksmetrdan tabiiy yoritilganlikni, cho’g’lanma va lyuminessent lampalar nurlanishidan hosil bo’ladigan yoritilganlikni o’lchash usullari bilan tanishamiz. 2. yu-16 markali lyuksmetrning tuzilishi va ishlash prinsipi. yu-16 tipidagi lyuksmetr fotoelement, o’lchagich, ushlash simlari va yorug’lik yutgichlardan tashkil topgan. lyuksmetrning yorug’likni yutuvchi qismi to’g’ri burchak shaklidagi selenli fotoelementdan iborat. ishlovchi …

4 / 13

yuqori qismida esa o’lchash chegaralari pereklyuchateli, o’zgaruvchi dastak va fotoelementga ulash uchun qisqichlar bor. chap tomondagi qisqich minus (-) ishorasi bilan belgilangan. lyuksmetrning ishlash prinsipi fotoelektr effektga asoslangan. fotoelement sirti yoritilganda fotoelement va magnitoelektrik o’lchagichdan iborat berk zanjirda hosil bo’lgan tok o’lchagichning harakatchan qismini og’diradi. tok miqdori, demak o’lchagich strelkasining og’ishi fotoelement ishlovchi yuzining yoritilganligiga to’g’ri proporsional bo’ladi. 3.1.rasm. lyuksmetr yu-16: 1.fotoelement; 2.yorug’lik yutgich; 3.ulash simlari; 4.o’lchagich; 5.shkala; 6.qisqichlar; 7.o’zgaruvchi dastak; 8.korrektor. 3.1.rasm. 3. lyuksmetr yordamida yoritilganlikni o’lchash. 1) o’lchashlarni boshlashdan avval: a) o’lchagich va fotoelement gorizontal holatda joylashtiriladi; b) o’lchagich strelkasining ko’rsatishi tekshiriladi. agar strelkashkalaning nolinchi bo’limini ko’rsatmasa, korrektor yordamida nolinchi bo’limga keltiriladi; v) shundan so’ng fotoelement, qisqichlarda ko’rsatilgan qutbiylikka rioya qilib, o’lchagichga simlar (fotoelementga biriktirilgan) bilan ulanadi. 2) binoning ichidagi yoritilganlikni o’lchash pereklyuchatelning “500 lk” gacha chegaraga qo’yilgan holatidan boshlanadi. bunda strelka 10 tadan kam bo’limga og’sa, pereklyuchatelni “100 lk” chegaragacha, 10 ta bo’limdan kamni ko’rsatsa, uni “25 …

5 / 13

yoritilganlikni aniqlash uchun strelkaning shkaladan ko’rsatgan bo’limlari sonini, 1 ta bo’lim qiymati va tuzatma koeffitsientga ko’paytirish kerak. ba’zi yorug’lik manbalari uchun tuzatma koeffitsientlar quyidagicha bo’ladi: har xil yorug’lik manbalari uchun tuzatma koeffitsientlar tabiiy yorug’lik------------ 0,8 cho’g’lama lampalar------ 1,0 ld markali lampalar-------0,88 lb markali lampalar-------1,15 drl markali lampalar-----1,20 1 ta bo’lim qiymati, pereklyuchatel’ ko’rsatayotgan o’lchash chegarasining asbob shkalasidagi bo’limlar soni nisbatiga teng. fotoelementga yutgich qoplab o’tkazilgan o’lchashlarda esa dastlabki ko’paytirishlardan chiqqan natijani yana 100 ga ko’paytirish kerak. masalan, fotoelementli yutgich bilan qoplab tabiiy yoritilganlikni o’lchashda o’lchagich strelkasi 0 dan 100 lk gacha chegarali shkaladan 40-bo’limni ko’rsatsin. bu holda yoritilganlik. 5) o’lchashlarni agrometeorologiya laboratoriyasi xonasida, koridorda, tashqarida (yoki ochiq deraza oldida) o’tkazish tavsiya qilinadi. lyuksmetr bilan o’lchash fotoelement va yutgichlar toza qilib artilgandan keyin bajarilishi lozim. asbobni lyuksmetr o’lchagichida ko’rsatilgan chegaradan oshiq yoritilganlikda ko’proq vaqt tutib turish qat’iyan man qilinadi. savollar 1. quyosh radiatsiyasining yorug’lik ekvivalenti deb nimaga aytiladi? 2. fizika kursida …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "lyuksmetr yordamida yoritilganlikni o’lchash"

слайд 1 lyuksmetr yordamida yoritilganlikni o’lchash mashg’ulotning maqsadi: lyuksmetr yordamida yoritilganlikni o’lchashni o’rganish reja: 1.yorug’likning qishloq xo’jalik ekinlariga ta’siri. 2.yu–16 markali lyuksmetrning tuzilishi va ishlash prinsipi. 3.lyuksmetr yordamida yoritilganlikni o’lchash. 1. yorug’likning qishloq xo’jalik ekinlariga ta’siri. ma’lumki, to’g’ri va sochilgan quyosh radiatsiyasilari birgalikda yer yuzidagi tabiiy yoritilganlikni vujudga keltiradi. kunduzgi yoritilganlikni quyosh radiatsiyasining to’lqin uzunliklari orasidagi qismi hosil qiladi. quyosh radiatsiyasi yerga tushayotgan quyosh nurlanishini energetik jihatdan, yoritilganlik esa quyosh nurlanishini fotometrik jihatdan tavsiflaydi. quyosh radiatsiyasining energetik yoritilganligi hozirgi vaqtda vt/m2birlig...

This file contains 13 pages in PPT format (2.7 MB). To download "lyuksmetr yordamida yoritilganlikni o’lchash", click the Telegram button on the left.

Tags: lyuksmetr yordamida yoritilganl… PPT 13 pages Free download Telegram