nashriyot va tahririyatlarning imlo muammolari

DOC 12 pages 88.0 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 88.0 KB

File type DOC

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

nashriyot va tahririyatlarning imlo muammolari reja: 1. til bilan yozuvning o‘zaro munosabati. 2. yangi o‘zbek alifbosiga o‘tishning zarurati va muammolari. 3. nashriyotlarning lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosiga o`tish bosqichlari. 4. xulosa. til bilan yozuv chambarchas bog‘liq, lekin mustaqil hodisalardir. inson paydo bo‘lgandan beri til mavjud, ammo yozuv kishilik jamiyati taraqqiyotining so‘nngi bosqichlarida yuzaga kelgan. ijtimoiy hodisa sifatida til tabiiy yo‘sinda paydo bo‘lib, o‘z taraqqiyot qonunlari bilan rivojlanadi. til kishilarga o‘zoq davrlar yolg‘iz o‘zi hizmat qilgan, yozuv esa kishilarning ongli aralashuvi bilan ma’lum zaruriyat tufayli keyinchalik o‘ylab topilgan. fikr-ma’lumotni o‘zoq masofaga ehtiyoj saqlandi. yozuvning o‘zgarishini tilning o‘zgarishi, deb qaramaslik kerak. til o‘zicha, yozuv ham o‘zicha o‘zgaradi. tilni daraxtga o‘xshatsaq, yozuv uning soyasi deyish mumkin. daraxtning o‘sishi er, suv, havo, quyosh kabi omillarga bog‘liq, soyaning bo‘lishi esa quyoshga va soya berishi mumkin bo‘lgan narsaning borlig‘iga bog‘liq. daraxt soya berishi uchun quyosh nuri daraxtga tushib turishi shart.til bilan yozuvning munosabatini shunga o‘xshatish mumkin. …

2 / 12

shtirildi, lekin buning natijasida o‘zbek tilida sezilarli o‘zgarish yuz bergani yo‘q. nuksonli alifbogina tilning tovush jihatiga juz’iy ta’sir qilishi mumkin. agar alifbo to‘g‘ri tuzilsa, bunday juz’iy ta’sir ham bo‘lmaydi. har bir alifbo qaysi tilga mansub bo‘lsa, shu tildagi tovushlarni aks etirishga hizmat qiladi: a harfi lotin alifbosida ham, rus, o‘zbek alifbosida ham bor. bu harf barchasida bo‘lgani bilan o‘zbek alifbosida o‘zbek tovushini rus alifbosida esa rus tovushini bildiradi. ''rus alifbosini qabul qilish bilan o‘zbek tili ruslashib ketdi'' degan fikrda asos yo‘q. agar shunday bo‘lsa, unda o‘zbek tili arab istilosidan boshlab to lotin alifbosini olgunimizga etkazish, kelgusi avlodga qoldirish zaruriyati yozuvning paydo bo‘lishiga olib keldi. kishilik jamiyatining hozirgi taraqqiyot bosqichida ham radio, televizor kashf etilganiga qaramay, yozuv o‘z mavqeini yo‘qotmadi, yozuvga qadar arablashib ketgan bo‘lib chiqardi. arablashib yotgan tilimiz lotin alifbosiga o‘tish bilan birdan lotinlashib ketaveradimi? bunday fikr hodisani sayoz tushunish oqibatidagina tug‘ilishi mumkin. asli bir tilning ikkinchi tilga ta’siri so‘z …

3 / 12

lgani bilan emas, balki o‘z mazmuni bilan, o‘sha davr ilmining yuksaq cho‘qqilarini aks ettirgani bilan qadrlidir. rus alifbosidan kechish haqida gap boshlangandan keyin jamoatchilikka ikki nuqtai nazar havola qilindi. 1) rus alifbosini talab darajasida o‘zgaritirib saqlab qolish. 2) rus alifbosidan voz kechib, avvalgi alifboga qaytish. ko‘pchilik ikkinchi nuqtai nazarni yoqlab chiqdi, shekilli, arab alifbosini va lotin alifbosini targ‘ib etish avj oldi. ko‘pchilik turkiyzabon millatlar bilan bahamjihat lotin alifbosiga qayta o‘tish ma’qul topildi. bunday qaror ijtimoiy – siyosiy jihatdangina emas, madaniy – ma’rifiy jihatdan ham to‘g‘ri. noto‘g‘ri talqinlarning oldini olish uchun shuni aytish lozimki, har alifbo qaysi til uchun yaratilgan bo‘lsa, o‘sha til uchun muqaddas. bunday alifboni almashtirish haqida emas, balki takomillashtirish haqida qayg‘o‘rish lozim. ammo bizning oldimizda tamom boshqa masala—o‘zga tillar uchun yaratilgan alifbolardan tilimiz uchun yaroqlisini tanlash zaruriyati to‘rdi. bu masalani to‘g‘ri hal etish uchun har uch alifbodagi ijobiy hamda salbiy kirralarni aniqlashimiz va shularni hisob-kitob qilib, ma’qulini tanlashimz …

4 / 12

shimiz o‘zbeklarning g‘arb tillarini o‘rganishini engillashtiradi. bugungi kunda o‘zbek tadbirkorlari, o‘zbek va rus tillaridan tashqari, albatta g‘arb tilini (birinchi galda ingliz tilini) bilishi shart bo‘lib qoldi, aks holda samarali faoliyat ko‘rsata olmaydi. uchinchidan, lotin alifbosiga o‘tish masalasini birgina o‘zbeklar ko‘tarib chiqqani yo‘q, balki ko‘pchilik turkiyzabon millatlarga qarab ish tutish lozimligi ham lotin alifbosini tanlashimizni o‘z-o‘zidan hal etib qo‘ydi. shu erda yana bir holatni ta’kidlash o‘rinli. avvallari alifboni almashtirish yuqoridan berilgan ko‘rsatma bilan amalga oshirilgan bo‘lsa, bu gal dastlab ziyolilarimizning o‘zi tashabbus ko‘rsatdi va bu tashabbusni xukumatimiz qo‘llab – quvvatladi. hozirgi imlo muammolari fanining maqsadi talabalarga joriy etilayotgan o‘zbek lotin alifbosini hozirgacha amalda bo‘lgan kirill alifbosi bilan qiyosan tasvirlab o‘rgatishdir. ushbu qiyosiy tasvirdan ko‘zlangan maqsadlardan biri ikki alifbo orasida o‘xshash nuqtalar juda ko‘p ekanini, yangi o‘zbek lotin alifbosini o‘zlashtirish katta kiyinchiliklar tug‘dirmasligini namoyish qilishdir. dunyodagi birorta ham alifbo mukammal alifbo oldiga qo‘yiladigan talablarga to‘liq javob bermaydi, ularda to‘rlicha nuqsonlar mavjud. joriy …

5 / 12

amaldagi imlo qoidalari qayta ishlanib, takomillashtirildi va amaliyotga joriy qilindi. ushbu qo‘llanmada hozir joriy etilgan imlo qoidalari hozirgacha amalda bo‘lgan imlo qoidalariga qismma – qism qiyoslab sharhlandi. demak, ushbu qo‘llanmadan foydalanishda har ikki imlo qoidalari to‘plamiga ega bo‘lish zarur. harflar imlosi: bu qism 32 paragrafdan iborat bo‘lib, ''unlilar imlosi'' (1-7-paragraflar)va ''undoshlar imlosi'' (8-32-paragraflar) deb ikkiga ajratildi. unlilar imlosi. unlilar imlosi bo‘limida tovushlar amaldagi qoidalarda berilgan asosda joylandi,faqat oldin keng unlilar, oxirida o‘rta keng unlilar berildi. shunday joylashda unli tovushlarning o‘zaro yaqinligi va bir – biriga o‘tishi hisobga olindi. bu bo‘limdagi 2 – 5 – 6 – paragraflarda sof grafik qoida (harf – tovush munosabati) berildi, kolgan to‘rt paragrafda esa, grafik qoida bilan bir katorda, orfografik qoida ham berildi. harflar imlosi bo‘limidagi grafik qoidalar alifboni o‘rganish jarayonida aytilishini hisobga olib, bu erda asosan orfografik qoidalar buyicha mulohaza yuritildi. 1- §. a a harfi. amaldagi qoidalarda bu harf 6 – paragraf sifatida …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nashriyot va tahririyatlarning imlo muammolari"

nashriyot va tahririyatlarning imlo muammolari reja: 1. til bilan yozuvning o‘zaro munosabati. 2. yangi o‘zbek alifbosiga o‘tishning zarurati va muammolari. 3. nashriyotlarning lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosiga o`tish bosqichlari. 4. xulosa. til bilan yozuv chambarchas bog‘liq, lekin mustaqil hodisalardir. inson paydo bo‘lgandan beri til mavjud, ammo yozuv kishilik jamiyati taraqqiyotining so‘nngi bosqichlarida yuzaga kelgan. ijtimoiy hodisa sifatida til tabiiy yo‘sinda paydo bo‘lib, o‘z taraqqiyot qonunlari bilan rivojlanadi. til kishilarga o‘zoq davrlar yolg‘iz o‘zi hizmat qilgan, yozuv esa kishilarning ongli aralashuvi bilan ma’lum zaruriyat tufayli keyinchalik o‘ylab topilgan. fikr-ma’lumotni o‘zoq masofaga ehtiyoj saqlandi. yozuvning o‘zgarishini tilning o‘zgarishi, deb qara...

This file contains 12 pages in DOC format (88.0 KB). To download "nashriyot va tahririyatlarning imlo muammolari", click the Telegram button on the left.

Tags: nashriyot va tahririyatlarning … DOC 12 pages Free download Telegram