4. gamma nurlanishining xususiyatlari. gamma nurlanishidan himoya qilish tamoyillari. referat + test 20 ta + glossariy + qisqartma so'zlar. 22 bet.

DOC 22 pages 150.0 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 150.0 KB

File type DOC

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

o‘zbekiston respublikasi sog‘liqni saqlash vazirligi toshkent tibbiyot akademiyasi biotibbiyot muhandisligi, informatika va biofizika kafedrasi tibbiy biologik ish yo’nalishi _____ - guruh talabasi _______________________________________________ ning “radiobiologiya” fanidan “gamma nurlanishining xususiyatlari. gamma nurlanishidan himoya qilish tamoyillari” mavzusidagi bajargan mustaqil ishi qabul qildi: _____________________________ toshkent - 2025 mundarija kirish ……………………………………………………………………… 3 asosiy qism ………………………………………………………………… 5 xulosa ……………………………………………………………………… 15 mavzu bo’yicha test savollari………………………………………………. 16 glossari……………………………………………………………………… 19 qisqartma so’zlar…………………………………………………………… 21 foydalanilgan adabiyotlar …………………………………………………. 22 mavzu: gamma nurlanishining xususiyatlari. gamma nurlanishidan himoya qilish tamoyillari. 1. kirish radiatsiya bilan bog‘liq fanlardan biri bo‘lgan radiobiologiya zamonaviy tibbiyotning ajralmas yo‘nalishiga aylangan. bu fandagi asosiy yo‘nalishlardan biri — gamma nurlanishining inson organizmiga ko‘rsatadigan ta’siri va undan himoyalanish tamoyillari hisoblanadi. radiatsiya, xususan gamma nurlari haqida bilimga ega bo‘lish — bugungi kundagi har bir shifokor, biolog, laborator mutaxassis, radiolog yoki onkolog uchun zaruriy shartdir. chunki zamonaviy diagnostika, terapiya va biotibbiyot texnologiyalarining aksariyati gamma nurlanishi asosiga qurilgan. gamma nurlanish — bu elektromagnit spektrning …

2 / 22

abiiy radioaktiv moddalardir. sun’iy manbalar esa kobalt-60, yod-131, texnetsiy-99m kabi izotoplar bo‘lib, ular tibbiyotda maqsadli ravishda ishlatiladi. ionlovchi nurlanishlar — bu modda bilan o‘zaro ta’sir qilib, undagi atomlar va molekulalardan elektronlarni uzib olib, ularni ion holatiga o‘tkazuvchi nurlardir. bunday nurlanishlarga alfa, beta, gamma va neytron nurlari kiradi. ushbu nurlar orasida gamma nurlanishi eng katta kirib borish kuchiga ega. masalan, alfa zarrachalar hatto qog‘oz qatlamidan o‘tolmaydi, beta zarrachalar esa teri orqali o‘ta olmaydi, ammo gamma nurlari esa bir necha santimetrga qadar inson tanasiga kirib boradi. hatto suyak to‘qimalarini ham qisman o‘zlashtirib o‘tadi. bu kirib borish xususiyati gamma nurlarini diagnostika va terapiya uchun yaroqli vosita sifatida ajratib turadi. shu bilan birga, aynan shu xususiyati ularni potentsial xavfli qiladi. organizmga bevosita yoki uzoq muddatli ta’siri natijasida hujayra ichki tuzilmalari, ayniqsa genetik material — dnk zararlanadi. bu esa hujayralarning mutatsiyasiga, saratonli o‘zgarishlar yoki irsiy kasalliklarga olib kelishi mumkin. bugungi zamonaviy tibbiyotda gamma nurlanishisiz ko‘plab …

3 / 22

i yo‘qoladi. zamonaviy qurilmalar yordamida gamma nurlanish faqat patologik to‘qimalarga ta’sir qiladigan tarzda yo‘naltiriladi, sog‘lom hujayralar esa maksimal darajada himoyalanadi. bundan tashqari, tibbiy asbob-uskunalarni sterilizatsiya qilishda ham gamma nurlanishi muhim rol o‘ynaydi. gamma nurlar bakteriyalar, viruslar va sporalarni yo‘q qilishda samarali hisoblanadi. bu usul, ayniqsa, sterilizatsiyalab bo‘lmaydigan, issiqqa chidamsiz yoki yopiq qadoqlangan mahsulotlarda qo‘llaniladi (masalan, bir martalik shpritslar, kateterlar, jarrohlik iplar). 2. asosiy qism: 2.1. gamma nurlanishining fizik xususiyatlari gamma nurlanishi — bu elektromagnit to‘lqinlar turiga kiruvchi yuqori energiyali ionlovchi nurlanish bo‘lib, u odatda radioaktiv elementlarning yadro parchalanishi yoki yadro reaksiyalari natijasida hosil bo‘ladi. gamma nurlari har qanday to‘qimadan o‘tish qobiliyatiga ega bo‘lgan kuchli ionlashtiruvchi xususiyatga ega va aynan shuning uchun ham tibbiyotda diagnostika va davolash maqsadida keng qo‘llaniladi. quyida uning asosiy fizik xususiyatlari haqida batafsil ma’lumot beriladi. 1. elektromagnit to‘lqinlar sifatida gamma nurlari. gamma nurlari — yorug‘lik, infraqizil va rentgen nurlari singari elektromagnit to‘lqinlar hisoblanadi, ammo ularning energiyasi juda …

4 / 22

a juda yuqori – 10¹⁹ hz dan 10²⁴ hz gacha bo‘lishi mumkin. aynan shuning uchun, gamma nurlari juda yuqori energiyaga ega bo‘lib, 1 mev (megaelektronvolt) va undan yuqori qiymatga yetadi. shu energiyaviy xususiyatlari tufayli gamma nurlari biologik to‘qimalar ichida chuqur kirib boradi, bu esa ularni ichki a’zolar kasalliklarini aniqlash va davolashda ishlatishga imkon beradi. 3. modda bilan o‘zaro ta’siri (fotonlarning yutilishi, tarqalishi). gamma fotonlar modda bilan uchta asosiy mexanizm orqali o‘zaro ta’sir qiladi: a) fotoeffekt: gamma foton atomdagi elektron bilan to‘qnashib, uning barcha energiyasini unga beradi. natijada elektron atomdan chiqib ketadi. bu hodisa odatda past energiyali gamma nurlarida kuzatiladi va suyak, tish kabi zich to‘qimalarda yaxshi yuzaga chiqadi. tibbiyotda rentgenografiyada shunga o‘xshash hodisalardan foydalaniladi. b) kompton sochilishi: o‘rta energiyali gamma nurlari elektron bilan to‘qnashib, uni chiqarib yuboradi va o‘zi esa pastroq energiya bilan boshqa yo‘nalishda harakatlanishda davom etadi. bu organizm ichida nurlanishning turli yo‘nalishda tarqalishiga sabab bo‘ladi. diagnostikada bu ba’zida …

5 / 22

tronlar) orqali moddadagi atomlarni ionlashtiradi. ionlashtirish darajasi gamma nurlari energiyasiga, to‘qimaning zichligiga va nurlanish ta’sirining davomiyligiga bog‘liq. tibbiy maqsadda ishlatiladigan gamma nurlari aynan shu ionlovchi xususiyat tufayli saraton hujayralarini nobud qilish, shishlarning o‘sishini to‘xtatish kabi davolovchi maqsadlarda ishlatiladi (radioterapiya). 2.2. gamma nurlanishining biologik ta’siri gamma nurlanishi elektromagnit tabiatga ega bo‘lib, yuqori energiyali fotonlar orqali tirik organizmlar to‘qimalaridan o‘tishda ulardagi atom va molekulalarning tuzilishini o‘zgartiradi. bu o‘zgarishlar biologik tizimlarga, ayniqsa hujayralarga, jiddiy zarar yetkazishi mumkin. aynan shu ionlovchi xususiyati tufayli gamma nurlari biologik ob’ektlar bilan o‘zaro ta’sirlashib, ularning faoliyatini izdan chiqaradi. quyida gamma nurlanishining asosiy biologik ta’sirlari bayon qilinadi. 1. gamma nurlari hujayra va dnkga qanday zarar yetkazadi? gamma nurlari to‘qimalar ichiga kirib borganda, ularning fotonlari hujayradagi molekulalar, ayniqsa suv molekulalari bilan o‘zaro ta’sirga kirishadi. bu natijada erkin radikallar (masalan, gidroksil radikali - oh•) hosil bo‘ladi. aynan shu radikallar hujayradagi dnk, oqsillar va boshqa muhim molekulalarni zararlaydi. gamma nurlari: - dnk …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "4. gamma nurlanishining xususiyatlari. gamma nurlanishidan himoya qilish tamoyillari. referat + test 20 ta + glossariy + qisqartma so'zlar. 22 bet."

o‘zbekiston respublikasi sog‘liqni saqlash vazirligi toshkent tibbiyot akademiyasi biotibbiyot muhandisligi, informatika va biofizika kafedrasi tibbiy biologik ish yo’nalishi _____ - guruh talabasi _______________________________________________ ning “radiobiologiya” fanidan “gamma nurlanishining xususiyatlari. gamma nurlanishidan himoya qilish tamoyillari” mavzusidagi bajargan mustaqil ishi qabul qildi: _____________________________ toshkent - 2025 mundarija kirish ……………………………………………………………………… 3 asosiy qism ………………………………………………………………… 5 xulosa ……………………………………………………………………… 15 mavzu bo’yicha test savollari………………………………………………. 16 glossari……………………………………………………………………… 19 qisqartma so’zlar…………………………………………………………… 21 foydalanilgan adabiyotlar …………………………………………………. 22 mavzu: gamma nurlanishining xususiya...

This file contains 22 pages in DOC format (150.0 KB). To download "4. gamma nurlanishining xususiyatlari. gamma nurlanishidan himoya qilish tamoyillari. referat + test 20 ta + glossariy + qisqartma so'zlar. 22 bet.", click the Telegram button on the left.

Tags: 4. gamma nurlanishining xususiy… DOC 22 pages Free download Telegram

4. gamma nurlanishining xususiyatlari. gamma nurlanishidan himoya qilish tamoyillari. referat + test 20 ta + glossariy + qisqartma so'zlar. 22 bet.

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "4. gamma nurlanishining xususiyatlari. gamma nurlanishidan himoya qilish tamoyillari. referat + test 20 ta + glossariy + qisqartma so'zlar. 22 bet."

Similar files