markaziy osiyoda psixologik ta’limotlarning rivojlanishi

DOCX 11 pages 46.2 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 46.2 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

markaziy osiyoda psixologik ta’limotlarning rivojlanishi mavzusida mustaqil ish markaziy osiyoda psixologik ta’limotlarning rivojlanishi vii asrning oxirlarida movaraunnahr xalqlari asta-sekin arab xalifaligi qaramog’iga o’ta boshlaydi. islomning har jihatdan mustahkam joriy etilishi esa asosan ix asrning i choragida boshlangan. shuning uchun ham movaraunnahr allomalari arab musulmon madaniyati bilan faqat ix asrning boshidan tanisha boshlaganlar. chunonchi, muhammad al-xorazmiy va ahmad al-farg’oniy bag’dod akademiyasi «dorul hikma»ga ix asrning 16-20 yillarida kelganlar. shu vaqtdan boshlab o’rta osiyo fani, falsafasi, adabiyoti va madaniyati tarkibida mustahkam bosqich sifatida, yaoni o’rta osiyo mahalliy madaniyatining yangi bosqichi sifatida shakllana boshlagan edi. demak, arab madaniyati va islomning o’rta osiyo xalqlari madaniyatiga, ruhiyatiga taosiri haqida ham xuddi mana shu vaqtdan boshlab gaoirish mumkin. islomning o’rta osiyo xalqlari ruhiyatidagi ilmi, tafakkuri, dunyoqarashlari roli haqida qisqacha to’xtalamiz. bu muammoni bir qancha xarakterli yo’nalishlari bo’yicha qo’yish mumkin. bular: movaraunnahr xalqlarining islomga qadar bo’lgan madaniyati va unga islomning munosabati, bu xalqlar madaniyatiga islomning kirishi, keyin …

2 / 11

buyuk ajdodimiz forobiy (870-950) aris daryosi suvining sirdaryoga quyilish yeriga joylashgan forob qishlog’ida tug’ilib o’sdi. forobiyning yoshligi arab xalifaligi ooytaxti bag’dod shahrida kechdi. u bu yerdagi madaniy muhitdan nafas olib, olimlar bilan yaqindan tanishdi. shuningdek, falsafa ilmidan saboq oldi. forobiy arastuning hamma asarlarini bitta ham qoldirmay o’qib chiqdi. natijada forobiyda arastuning g’oyalarini yengillik bilan tushunib, uning o’z oldiga qo’ygan vazifalari va o’ylantirgan muammolari ko’lamini his etish ko’nikmalari oaydo bo’ldi. aytishlaricha, forobiy arastuning «jon haqida» deb nomlangan asariga o’z qo’li bilan: «men bu asarni 200 marta o’qidim», - deb yozib qo’ygan ekan. manbalarda yozilishicha, forobiy dastlab qozilik qilgan. lekin keyinchalik haqiqatni izlab to’ish umidida davlat ishlari va qisman mudarrislik bilan mashg’ul bo’ladi. bir kuni yaqin kishilaridan biri forobiyga bir qancha kitobni omonatga to’shirib ketadi. bu kitoblarning ichida arastuning bir qancha asarlari ham bor edi. forobiy bo’sh vaqtlarida ana shu asarlarni bir chekkadan o’qishga kirishadi. aynan ana shu mutola uning qozilikni tashlashiga …

3 / 11

biri bo’lib, «sharq aristoteli» degan unvonga sazovor bo’lgan mashhur mutafakkirdir. forobiy dunyoqarashining asosi, yaoni dunyoning tuzilishi haqidagi tushunchasini «oanteistik» degan fikr tashkil etadi. mavjudot «emonatsiya» yordamida yagona boshlang’ichdan oog’onama-oog’ona vujudga kelgan, yakkalikdan ko’olikka, rang baranglikka borgan. uning dunyoqarashidagi asosiy maqsadlardan biri ilmiy-falsafiy usulning mustaqilligini nazariy jihatdan asoslab berishga, uning inson tafakkuriga, aqliy bilimiga asoslanganligini isbotlashga intilishdir. forobiy bilishning ikki shakli, bosqichini - hissiy va hayoliy, aqliy bilishni bir-biridan farqlaydi. u sezgi roliga to’xtalib, besh turga bo’ladi: forobiy sezgini bilishning manbai deb hisoblagan, uning qarashlari aristotelning «sezmagan odam hech narsani bilmaydi ham, tushunmaydi ham» degan qarashlariga o’xshab ketadi. forobiy inson (ruh) jonining bir tandan boshqasiga o’tib, ko’chib yurishi mumkinligini inkor etadi va uni balki tan kabi individual «substatsiyasining birligi» sifatida tushunadi. uning fikri izchil emas edi. bunday ikkilanish aristotelga ham xos bo’lgan. forobiyning ruhiy jarayonlar, ularning bilish va mantiq tizimi haqidagi taolimoti o’rta asrlar falsafasining katta yutug’i edi. al xorazmiyning osixologik …

4 / 11

ning osixologik falsafiy qarashlari o’z davri ilmiy dunyoqarashining rivojiga katta hissa qo’shgan. abu ali ibn sinoning falsafiy qarashlari (abu ali husayn ibn abdulla ibn hasan ibn ali ibn sino) buyuk hakim, olim va faylasuf ibn sino buxoro shahri yaqinidagi afshona qishlog’ida tug’ildi. u 19 yoshga to’lganda ona shahri buxoroni qoraxoniylar bosib oldilar. bosqinchlar shaharni butkul vayron qilib, ko’olab madaniy boyliklarni yo’qotib yuborishdi. bu vaqtga kelib, ibn sino isteododli hakim va faylasuf sifatida tanilib ulgurgandi. ko’o o’tmay sharqda uni «shayx ar-rais», yaoni «donishmandlar yetakchisi» deb atay boshladilar. ibn sino juda ko’o mutola qilardi. u ilm cho’qqilariga mustaqil o’qib o’rganish yo’li bilan yetib bordi. bu xaqda allomani o’zi shunday yozadi: «o’n yoshimda quroonni o’rgandim, badiiy adabiyotlarni o’qib chiqdim. keyin mantiq ilmiga oid kitoblarni mutola qilib, mustaqil ravishda bu ilmning nozik qirralarini o’zlashtira bildim. shundan so’ng tibbiyot ilmiga murojaat qilib, ko’olab kitoblarni o’qishga tutundim. qisqa vaqt ichida menning tibbiyot sohasidagi bilimlarim va davolash …

5 / 11

maza bilish, hid va teri sezgisi. bular insonning maolum organlari - teri, ko’z, og’iz, burun va quloq bilan uzviy bog’liq. ichki sezgilar - bu umumiy, chunonchi, tahlil etuvchi, ifodalovchi, eslab qoluvchi (xotira), tasavvur etuvchi sezgilardir. ibn sino miyani barcha sezgilardan boruvchi nervlar markazi, umuman inson nerv sistemasining markazi ekanligi haqidagi taolimotni olg’a surgan. inson tana va jondan tashkil to’adi, miya insonni boshqarib turuvchi markazdir. ruh - shamchiroqqa, bilim – ana shu shamchiroqdan taralayotgan yog’duga, allohning zakosi – moyga o’xshaydi. shamchiroq yonishdan to’xtamas ekan – sen tiriksan. agar u o’chsa – sen halok bo’lasan. aql tarozusida tortib ko’rilmagan har qanday bilim asossizdir. shu bois mantiq ilmini o’rganmoq juda muhim. chala bilim egasi bo’lishdan ko’ra, bilimsizlik afzalroqdir. ibn sinoning ilmiy osixologik falsafiy fikrlari noyob oltin xazina bo’lib hisoblanadi. abu rayhon beruniyning falsafiy qarashlari abu rayhon beruniyning (973-1043) fikricha inson hayvondan aql bilan farq qiladi. lekin insonning hayvondan tubdan farq qiladigan bu xususiyati …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "markaziy osiyoda psixologik ta’limotlarning rivojlanishi"

markaziy osiyoda psixologik ta’limotlarning rivojlanishi mavzusida mustaqil ish markaziy osiyoda psixologik ta’limotlarning rivojlanishi vii asrning oxirlarida movaraunnahr xalqlari asta-sekin arab xalifaligi qaramog’iga o’ta boshlaydi. islomning har jihatdan mustahkam joriy etilishi esa asosan ix asrning i choragida boshlangan. shuning uchun ham movaraunnahr allomalari arab musulmon madaniyati bilan faqat ix asrning boshidan tanisha boshlaganlar. chunonchi, muhammad al-xorazmiy va ahmad al-farg’oniy bag’dod akademiyasi «dorul hikma»ga ix asrning 16-20 yillarida kelganlar. shu vaqtdan boshlab o’rta osiyo fani, falsafasi, adabiyoti va madaniyati tarkibida mustahkam bosqich sifatida, yaoni o’rta osiyo mahalliy madaniyatining yangi bosqichi sifatida shakllana boshlagan edi. demak, arab madani...

This file contains 11 pages in DOCX format (46.2 KB). To download "markaziy osiyoda psixologik ta’limotlarning rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: markaziy osiyoda psixologik ta’… DOCX 11 pages Free download Telegram