jamiyat falsafasining asosiy ontologik masalalaridan biri bo‘lgan jamiyatning mavjudligi haqidagi realist va nominalist qarashlar

PPTX 20 pages 3.0 MB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.0 MB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

prezentatsiya powerpoint mavzu: jamiyat falsafasining asosiy ontologik masalalaridan biri bo‘lgan jamiyatning mavjudligi haqidagi realist va nominalist qarashlar reja: jamiyat tushunchasining ontologik mohiyati realistlar qarashida jamiyatning mavjudligi masalasi nominalistlar qarashida jamiyatning mavjudligi masalasi realistik va nominalistik yondashuvlarning falsafiy tahlili 1 jamiyat falsafasi inson va ijtimoiy borliqning o‘zaro munosabatini o‘rganadigan falsafaning eng muhim yo‘nalishlaridan biridir. u inson mavjudligining asosiy shakllaridan biri bo‘lgan ijtimoiy hayotni tahlil qiladi, uning mohiyati, tarkibiy tuzilmasi, qonuniyatlari va rivojlanish dinamikasini o‘rganadi. falsafaning ontologiya sohasi borliqning umumiy tabiati va mavjudlik shakllarini o‘rganishga qaratilgan bo‘lib, jamiyatning mavjudligi masalasi ham ontologik muammolar doirasiga kiradi. chunki inson ijtimoiy mavjudot sifatida o‘z borlig‘ini jamiyat orqali anglaydi. jamiyatning borligi masalasi tarix davomida falsafa olamida ko‘plab munozaralarga sabab bo‘lgan. ayniqsa, bu borada realizm va nominalizm oqimlari o‘rtasida keskin farqli yondashuvlar mavjud bo‘lgan. 2 jamiyat tushunchasining ontologik mohiyatini tushunish uchun, eng avvalo “jamiyat nima?” degan savolga javob topish lozim. jamiyat — bu insonlarning o‘zaro munosabatlari, ularning …

2 / 20

kricha, ijtimoiy qonuniyatlar, madaniyat, siyosat, iqtisod va ijtimoiy tizim insonlardan mustaqil mavjud bo‘lib, ularni inson faqat anglaydi va ularga moslashadi. aristotel, platon, avgustin, foma akvinskiy, gegel kabi mutafakkirlar jamiyatni real, ob’ektiv mavjud tizim sifatida tahlil qilganlar. 4 5 aristotelning “inson ijtimoiy mavjudot — zoon politikon” degan fikri realizmning asosiy g‘oyaviy tayanchlaridan biridir. uning nazarida, jamiyat inson tabiatining ajralmas qismi bo‘lib, inson jamiyatdan tashqarida to‘liq mavjud bo‘la olmaydi. jamiyat insonlarning ijtimoiy ehtiyojlari asosida vujudga kelgan real tuzilma bo‘lib, unda axloq, qonun, mehnat va ta’lim tizimlari tabiiy zarurat sifatida mavjud. foma akvinskiy esa aristotel ta’sirida jamiyatni ilohiy tartibning ifodasi sifatida talqin etadi. uning fikricha, insonlar jamiyatda yashash orqali xudo tomonidan belgilangan tabiiy tartibga bo‘ysunadi. gegel jamiyatni “ob’ektiv ruh” tushunchasi orqali izohlaydi. uning nazariyasiga ko‘ra, jamiyat tarixiy taraqqiyot orqali o‘zini anglaydigan aqlning shaklidir. bu yondashuvda jamiyat insonlar faoliyatining natijasi emas, balki ularning ustida turgan, ularni boshqaruvchi tarixiy zarurat sifatida talqin qilinadi. realistlar nazarida, …

3 / 20

larni belgilovchi tushuncha, nom, so‘zdir. nominalistlar jamiyatni mustaqil mavjudot sifatida emas, balki inson faoliyatining hosilasi, o‘zaro kelishuv natijasi deb biladilar. 7 nominalizmga ko‘ra, insonlar jamiyatni yaratadi, uni o‘zgartiradi, va uni yo‘q qilishi ham mumkin. demak, jamiyat inson ongidan tashqarida emas, balki ong ichida, til va tushuncha shaklida mavjud. bu yondashuvda jamiyatning mavjudligi “nom” orqali belgilanadi, ya’ni jamiyat real mavjudot emas, balki inson tafakkurining mahsuli. shu bois nominalizm insonni jamiyat markaziga qo‘yadi, uning erkinligini, shaxsiy fikrini, individuallikni ustun qo‘yadi. bunday qarash ijtimoiy konstruktivizmga asos solgan bo‘lib, zamonaviy sotsiologiyada ham o‘z ifodasini topgan. 8 realizm va nominalizm o‘rtasidagi farq nafaqat jamiyatning mohiyatini, balki insonning jamiyatdagi o‘rnini tushunishda ham asosiy mezon bo‘lib xizmat qiladi. realizm jamiyatni ob’ektiv tizim sifatida tahlil qilsa, nominalizm uni sub’ektiv ijtimoiy kelishuv sifatida ko‘radi. realizm jamiyatni yaxlit, tuzilmaviy birlik sifatida o‘rganishga imkon beradi. bu yondashuv sotsiologik qonuniyatlarni, ijtimoiy tizimlar o‘rtasidagi bog‘liqlikni, ijtimoiy rivojlanish jarayonlarini chuqur tahlil etadi. nominalizm esa …

4 / 20

va nominalizm g‘oyalari o‘zaro uyg‘unlashadi. jamiyat falsafasidagi bu masala nafaqat nazariy, balki amaliy jihatdan ham ahamiyatlidir. chunki jamiyatning mavjudligi haqidagi tushuncha siyosiy tizimlar, davlat boshqaruvi, madaniyat siyosati va ijtimoiy rivojlanish strategiyasiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. agar jamiyat ob’ektiv tizim sifatida qaralsa, u holda inson unga moslashishi kerak bo‘ladi. ammo jamiyatni inson ongining mahsuli deb bilsak, inson jamiyatni o‘zgartirishga qodir ijodkor kuch sifatida namoyon bo‘ladi. 11 12 realist qarashlar qadimgi yunon falsafasidan boshlangan. platon jamiyatni g‘oyalar olamidagi mukammal tartibning yer yuzidagi aks-sadosi sifatida talqin qilgan. uning fikricha, davlat va jamiyat “adolat g‘oyasi”ning modda shaklidagi ifodasidir. shu bois, jamiyat mustaqil mavjudot, u insonlardan mustaqil yashovchi tizim sifatida namoyon bo‘ladi. aristotel esa bu masalaga biroz boshqacha yondashgan — u jamiyatni “insonning tabiiy hayot shakli” deb atagan. aristotel nazarida inson jamiyatdan tashqarida yashay olmaydi, shuning uchun jamiyatning mavjudligi tabiiy, zaruriy va ob’ektiv hodisadir. demak, realistlar uchun jamiyat — bu insondan ustun, ob’ektiv mavjud bo‘lgan ijtimoiy …

5 / 20

adi. realistik yondashuv jamiyatni ob’ektiv tizim sifatida ko‘rganligi uchun davlatning rolini kuchaytiradi, jamiyat a’zolari esa shu tizimning bir bo‘lagi deb talqin qilinadi. nominalistik qarash esa, aksincha, shaxsning erkinligini, uning ijtimoiy hayotdagi sub’ektiv rolini birlamchi o‘ringa qo‘yadi. bu ikki yondashuvning muvozanati zamonaviy jamiyat falsafasida asosiy tahlil nuqtasiga aylangan. 15 yevropa falsafasida bu ikki qarashning o‘zaro munosabati asrlar davomida rivojlanib bordi. o‘rta asr skolastikasi davrida nominalizm va realizm o‘rtasidagi bahs falsafiy asosiy muammolardan biri bo‘lgan. masalan, uilyam okham nominalistlar tarafida turib, “universal tushunchalar” real mavjudot emas, balki inson tafakkurining belgilaridir, degan g‘oyani ilgari surgan. demak, jamiyat ham shunday — u real mavjud emas, balki odamlarning o‘zaro kelishuvi, fikriy umumlashmasi sifatida mavjud. shu bilan birga, realizm tarafdorlari jamiyatni g‘oyaviy va ruhiy birlik sifatida ko‘rganlar, bu birlikni insonlar ongidan tashqarida mavjud deb bilganlar. zamonaviy davrda bu masalaga sotsiologik yondashuvlar ham qo‘shildi. masalan, emil dyurkgeym jamiyatni individual ongdan tashqaridagi “ijtimoiy ong” sifatida talqin qilgan. unga …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jamiyat falsafasining asosiy ontologik masalalaridan biri bo‘lgan jamiyatning mavjudligi haqidagi realist va nominalist qarashlar"

prezentatsiya powerpoint mavzu: jamiyat falsafasining asosiy ontologik masalalaridan biri bo‘lgan jamiyatning mavjudligi haqidagi realist va nominalist qarashlar reja: jamiyat tushunchasining ontologik mohiyati realistlar qarashida jamiyatning mavjudligi masalasi nominalistlar qarashida jamiyatning mavjudligi masalasi realistik va nominalistik yondashuvlarning falsafiy tahlili 1 jamiyat falsafasi inson va ijtimoiy borliqning o‘zaro munosabatini o‘rganadigan falsafaning eng muhim yo‘nalishlaridan biridir. u inson mavjudligining asosiy shakllaridan biri bo‘lgan ijtimoiy hayotni tahlil qiladi, uning mohiyati, tarkibiy tuzilmasi, qonuniyatlari va rivojlanish dinamikasini o‘rganadi. falsafaning ontologiya sohasi borliqning umumiy tabiati va mavjudlik shakllarini o‘rganishga qaratilgan bo‘lib, j...

This file contains 20 pages in PPTX format (3.0 MB). To download "jamiyat falsafasining asosiy ontologik masalalaridan biri bo‘lgan jamiyatning mavjudligi haqidagi realist va nominalist qarashlar", click the Telegram button on the left.

Tags: jamiyat falsafasining asosiy on… PPTX 20 pages Free download Telegram