chet tilida so‘zlarning leksiko semantik tahlili

DOCX 5 стр. 29,1 КБ Бесплатная загрузка

5 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 29,1 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 5

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 5

5.chet tilida so‘zlarning leksiko semantik tahlili chet tillarida leksikaning tizimli tuzilishini o‘rganish hozirgi leksikologiyaning eng muhim vazifalaridan biri hisoblanadi. shu munosabat bilan tilshunoslarning leksik ma’nolarning umumiyligi yoki o‘xshashligi bilan bog‘liq turli-tuman so‘zlarning guruhlariga murojaati dolzarb ko‘rinadi. ushbu tadqiqot tilga olingan yo‘nalish oqimida bajarilgan. mavjud muammo tanlovi quyidagi mulohazalar bilan o‘tkazilgan: birinchidan, tahlil qilinayotgan leksemalarning katta qismi – yuqori chastotali1 ma’nolari tarmoqlangan ko‘p ma’noli so‘zlardir. bu holat keyingilarning o‘zaro bog‘lanishining murakkab xarakterini, demak, ular o‘rtasidagi rang-barang semantik aloqalarini oldindan belgilab beradi. ikkinchidan, sifatlar bunday turdagi ish uchun boshqalardan farqli qiziqarli materialni namoyon qiladi, chunki “aynan mana shu sinf har bir tilning semantik tuzilishining o‘ziga xosligini, uning leksik-semantik tizimining farq qiluvchi o‘ziga xos xususiyatlarini tashkil qiladi”.2 uchinchidan, tadqiq qilinayotgan lsglarning asosida yotgan issiqlik va sovuqlik tushunchalari tilda mustahkamlanib qolgan eng muhimlarning qatoriga kiradi. to‘rtinchidan, leksikaning ko‘rsatilgan mikrouchastkasi fransuz tilida hali mustaqil tadqiqotga duchor qilinmagan. keltirilgan dalillar taklif qilinayotgan ishning dolzarbligini tasdiqlash uchun …

2 / 5

‘zda tutadi. shu bilan birga so‘zning ma’nosi deganda “unga qo‘shib yozilgan hamda unga ijtimoiy jihatdan biriktirib qo‘yilgan, qandaydir predmetning, predmetlar, hodisalar, vaziyatlar sinfining in’ikosi (kopiyasi, nusxasi, obrazi) hisoblangan tafakkurga oid mazmun”5 tushuniladi. fransuz tilida polisemantik leksemaning so‘z ichi chegaralanishini o‘tkazar ekanmiz, uning so‘z turkumi sifatidagi spesifikasini hisobga olish zarur, chunki “so‘zning hajmi ham, ma’nolarni birlashtirish usullari ham turli grammatik kategoriyalarda boshqa-boshqadir. misol uchun, fe’lning strukturasi otga qaraganda kengroq, uning ma’nolari doirasi ham siljiydiganroq. asliy sifatlarning ma’nolari yana ham ko‘proq elastikdir...”6 ma’nolarning bunday qorishiqligi leksik-semantik variantlarni (lsv) chegaralash protsedurasini ancha qiiyinlashtiradi hamda tadqiqotchidan ularni namoyish qilishning til vositalarining bir qator komplekslarini safarbar qilishni talab qiladi. chet tili birligining ko‘p ma’noliligi kontekst bilan bartaraf qilinishi hamda xilma-xil lsvlar aynan har xil kontekstlarda amalga oshganliklari sababli, lsvlarni ushbu birlikning ma’nosini tashkil qiluvchilarni aniqlash uchun ishonchli material, asos sifatida baholash mumkin. polisemantik so‘zni o‘rganishga bunday yondashuv har xil mualliflarda7 ko‘p ma’noli so‘zlarning ma’nolar tizimi …

3 / 5

ynaydi, bu aloqalar uning ma’noviy parchalanishining yetarli darajadagi ob’ektiv ko‘rsatkichi hisoblanadilar. ko‘p ma’noli so‘zning semantik strukturasini aniqlash haqidagi masala uning mustaqil ma’nolarini kontekst qo‘llanilishlardan chegaralash muammosi bilan chambarchas bog‘lanib ketadi. kontekstlarda ushbu so‘z qandaydir individual vaziyatda, unda alohida, odatda o‘zi uchun xarakterli bo‘lmagan ma’noni qo‘lga kiritib, ishlatiladi.9 bunday qo‘llanilishlar ko‘p ma’noli leksemaning semantik strukturasiga qo‘shilmaydilar. biroq, vaqt o‘tishi bilan ular ham mustaqil ma’no statusini qo‘lga kiritishlari mumkin. bunda boshlang‘ich mezon sifatida ularning har xil mualliflarda bir necha bor qo‘llanilish fakti qabul qilinadi. boshqa tomondan, polisemantik til belgisining so‘z ichi chegaralanishi unga biriktirilgan ma’nolar ierarxiyasini aniqlash bilan chambarchas bog‘langan. ma’nolarning mavjud tasniflari, ma’lumki, har xil asoslar bo‘yicha tuziladi.10 shunga qaramay, ularning hammasi ma’nolarning ma’lum tiplarini tahlilning davriy planiga bog‘liqligini hisobga oladilar. modomiki mazkur tadqiqot sinxron hisoblanar ekan va faqat so‘zlarning o‘zgaruvchan birikmalarining materialini ishlatar ekan, birlamchi va ikkilamchi, frazeologik jihatdan erkin bo‘lgan ma’nolarni ko‘rib chiqish zaruriyati bekor bo‘ladi. biz bu ma’nolarni …

4 / 5

batan teng bo‘lmagan o‘rinni egallaydilar. ularning har birining polisemantik so‘z ma’nolaridagi o‘rni bunday holda uning funksional salmog‘i bilan oldindan ma’lum bo‘ladi. mavjud qator lingvistlarning guvohligi bo‘yicha13, asosiy va ikkinchi darajali ma’nolarni bir-biriga zid qo‘yish har doim ham yetarli darajada aniq kuzatib turilmaydi. ma’nolarning ko‘rsatilgan oppozitsiyasi doirasida ierarxiyani aniqlashning vositali usullari bo‘lib ularning so‘z yasash faolligi, chastotaligi, qo‘llanilish sohasining kengligi xizmat qilishlari mumkin. ikkinchi prinsipning hisobi leksik-semantik variantlarning o‘zaro munosabatini to‘g‘ri va ko‘chma ma’nolari doirasida tasvirlash imkonini beradi. shu bilan birga ko‘chma ma’nolar ushbu ishda obrazlilik tomondan tushuniladi. uchinchi prinsip asosida hamma yerda qo‘llaniladigan va maxsus (stilistik tus berilgan, terminologik) ma’nolarni taqqoslab ko‘rish shakllanadi. tahlilda aniqlangan lsvlarning joylashish usuliga kelsak, bu tadqiqotda faqat “semantik istiqbol” deb ataluvchini saqlab qolish manfaatini ko‘zlab ma’nolarni berishning tarixiy va sinxron prinsiplari o‘rtasida murosaga bormay, ularning kelishining aktual tartibini ko‘rsatish ancha o‘rinli tuyiladi14. bunday yondashuv til haqidagi ideal tasavvurni aks ettiradi, vaqtdan tashqari va til hayotining …

5 / 5

ining leksik-semantik variantlari quyidagi tarzda guruhlanadi: i lsv - 38%, ii lsv - 18,2%, iii lsv - 14%, iv lsv - 10,4%, v lsv - 7,2%, vi lsv - 5%, vii lsv - 2,7%, viii lsv - 2%, ix lsv - 1,4%, x lsv - 0,8%, xi lsv - 0,3% (batafsil jadvalga qarang). hozirda polisemantik so‘z tadqiqotining metodikasi bo‘yicha yuqorida qilingan mulohazalarni hisobga olib, fikrimizcha lsgning har bir bo‘laklari ma’nolarining tizimini quyidagi sxema bo‘yicha tahlilini o‘tkazish maqsadga muvofiqdir: 1) (lsv) sifatning ma’nosi; 2) ushbu lsvning matniy namunasi; 3) semantik (yoki leksik) valentlilikni aks ettiruvchi semantik razryadlar (yoki so‘zlarning ro‘yxatlari); 4) sintaktik valentlilikni aks ettiruvchi sintaktik konstruksiyalar; 5) kontekstga oid tobelikning darajasi; 6) ushbu so‘zning voshqa lsvlar bilan ierarxik aloqasining o‘ziga xos xususiyatlari. so‘zlarning sinflari darajasida sintaktik valentliligi formulalarini yozish uchun notatsiyaning (shartli belgilarning) quyidagi tizimi qabul qilinadi: n - ot, v - fe’l, a - sifat, adv - ravish, prep …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 5 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "chet tilida so‘zlarning leksiko semantik tahlili"

5.chet tilida so‘zlarning leksiko semantik tahlili chet tillarida leksikaning tizimli tuzilishini o‘rganish hozirgi leksikologiyaning eng muhim vazifalaridan biri hisoblanadi. shu munosabat bilan tilshunoslarning leksik ma’nolarning umumiyligi yoki o‘xshashligi bilan bog‘liq turli-tuman so‘zlarning guruhlariga murojaati dolzarb ko‘rinadi. ushbu tadqiqot tilga olingan yo‘nalish oqimida bajarilgan. mavjud muammo tanlovi quyidagi mulohazalar bilan o‘tkazilgan: birinchidan, tahlil qilinayotgan leksemalarning katta qismi – yuqori chastotali1 ma’nolari tarmoqlangan ko‘p ma’noli so‘zlardir. bu holat keyingilarning o‘zaro bog‘lanishining murakkab xarakterini, demak, ular o‘rtasidagi rang-barang semantik aloqalarini oldindan belgilab beradi. ikkinchidan, sifatlar bunday turdagi ish uchun boshqalard...

Этот файл содержит 5 стр. в формате DOCX (29,1 КБ). Чтобы скачать "chet tilida so‘zlarning leksiko semantik tahlili", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: chet tilida so‘zlarning leksiko… DOCX 5 стр. Бесплатная загрузка Telegram