qadimgi sharqdan asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlar

DOCX 11 pages 27.8 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 27.8 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

o’zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi _______________________________________________________universiteti __________________________________________________________fakulteti ______________________________________________guruh talabasining ,,qadimgi sharqdan asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlar” mavzusida mustaqil ishi bajardi: tekshirdi: _________________________2025 reja: kirish 1. qadimgi sharq sivilizatsiyalarining umumiy xususiyatlari. 2. asotiriy tafakkur va uning falsafaga o’tish jarayoni. 3. qadimgi sharq falsafasining shakllanishi va rivojlanish bosqichlari. foydalanilgan adabiyotlar kirish insoniyat tafakkuri va madaniy taraqqiyotining dastlabki bosqichlarida asotir (mif) va afsonalar inson ongining olamni anglashdagi birlamchi shakli bo’lgan. qadimgi sharq xalqlari — mesopotamiya, misr, hindiston, xitoy, eron va boshqa hududlarda yashagan xalqlarning diniy, ma’naviy, falsafiy qarashlari insoniyat tafakkurining poydevorini tashkil etadi. aynan shu hududlarda eng qadimiy yozma yodgorliklar, afsonaviy rivoyatlar, ilohiy matnlar, axloqiy qo’llanmalar va falsafiy fikrlar vujudga kelgan. qadimgi sharq falsafasining shakllanishi uzoq davom etgan tarixiy jarayon natijasi bo’lib, u dastlab asotiriy dunyoqarashdan, keyinchalik diniy-axloqiy tizimlar va tabiat hodisalariga ratsional yondashuv orqali rivoj topgan. ushbu jarayon insonning o’zini, tabiatni, jamiyatni anglashga intilishi bilan bog’liq bo’lib, falsafaning paydo …

2 / 11

adriyatlar tizimining o’ziga xosligi, boshqarish va iqtisodiy jarayonlarning muayyan tarzda namoyon bo’lishi bilan tavsiflanadi. ushbu madaniyat o’choqlari haqida maktab ta’limi jarayonida «yeng qadimgi tarix» darsliklari orqali ma’lumot berilgan. zukko talabalar o’sha davrlarda qanday siyosiy jarayonlar kechgani, qanday podsholik va imperiyalar bo’lganini yaxshi biladi. biz bugun o’sha davrlardagi falsafiy dunyoqarash, qadimgi ajdodlarimizning fikr-mulohazalari, o’ziga xos ta’limotlarning asosiy tamoyillari bilan yaqinroq tanishmoqchimiz. ko’xna sharq sivilizasiyasining beshiklaridan biri bo’lgan mirs, qadimgi zamonda ilk o’troq hayot va o’ziga xos dehqonchilik an’analari boshlangan nil daryosi bo’ylaridagi madaniyat dunyo olimlari diqqatini tortib keladi. falsafa jamiyatdagi quyidagi ehtiyojlar tufayli shakllana boshladi: a) taraqqiy etayotgan olamga, insonga, uning ongiga qarashlarga doir ta’limotlarni yaratish zaruriyati; b) olamning boshlag’ich asoslari va rivojlanish qonuniyatlarini ishlab chiqish kerakligi; c) olam haqidagi tafakkurning oqilona uslubiga mantiqiy fikrlashga va bilish nazariyasiga tug’ilgan ehtiyojlar paydo bo’lganligi; d) afsonaviy va diniy tasavvurlardagi xayoliy fikrlarga asoslangan odamlarning ilmiy bilishdagi falsafiy tafakkur qilishdagi ongsizlikka barham berish zaruriyati. 1. …

3 / 11

hhur “gilgamesh dostoni” insonning o’lmaslik orzusini, hayotning ma’nosi va adolat haqida falsafiy mulohazalarni aks ettiradi. shumer-bobil falsafasida quyosh, oy, yulduzlar ilohiy kuch sifatida e’tirof etilgan bo’lib, keyinchalik bu tushunchalar astronomiya, matematika va yozuv tizimining paydo bo’lishiga turtki bergan. qadimgi misrda dunyoqarash va falsafa misr sivilizatsiyasi nil daryosi bo’ylarida shakllangan. bu xalq hayotida “maat” — tartib, adolat, muvozanat tushunchasi asosiy o’rin tutgan. maat g’oyasi misr falsafasining poydevoridir. u tabiatdagi, jamiyatdagi va ilohiyotdagi uyg’unlikni ifoda etgan. misr mifologiyasida osiris, isis, horus, ra kabi xudolar hayot, o’lim va qayta tirilish ramzlari sifatida talqin qilingan. “o’liklar kitobi”da inson ruhi, uning bu dunyodagi amallari va oxiratdagi taqdiri haqida chuqur falsafiy qarashlar mavjud. bu asar axloqiy mas’uliyat, adolat va ilohiy tartib tushunchalarini rivojlantirgan. qadimgi eron sivilizatsiyasi va zardusht ta’limoti eron falsafasi zardusht (zarathustra) nomi bilan bog’liq. uning “avesto” asari qadimgi dunyo falsafasining muhim manbalaridan biridir. zardusht ta’limotiga ko’ra, olamda ikki qarama-qarshi kuch mavjud: ahuramazda (yaxshilik) va …

4 / 11

iy tizimlarga o’tgan. shu bois mifologiya falsafaning ona suti, ya’ni manbai hisoblanadi. mifologik tafakkurdan ratsional fikrlashga o’tish qadimgi sharq xalqlarida yozuv, ilm, astronomiya, dehqonchilik, shahar madaniyati rivojlanishi bilan birga inson tafakkuri ham murakkablashgan. tabiiy hodisalarga ilmiy yondashuv paydo bo’la boshlagan. shu jarayonda mifologik obrazlar o’zining ilohiy ma’nosidan ayrilib, falsafiy tushunchalarga aylangan. masalan, zardushtiylikda yaxshilik va yovuzlik qarama-qarshiligi endi faqat xudolar o’rtasidagi kurash emas, balki inson qalbidagi ichki kurash sifatida talqin qilingan. bu esa axloqiy falsafaning tug’ilishiga olib kelgan. falsafaning shakllanishi: diniy va ijtimoiy omillar qadimgi sharqda falsafiy tafakkur diniy dunyoqarash bilan uzviy bog’liq bo’lgan. diniy e’tiqodlar, axloqiy qadriyatlar va siyosiy tuzumlar falsafaning rivojlanishiga asos yaratgan. masalan, hindistonda “upanishadlar” ta’limoti ruhiy ozodlik va karma qonuni orqali borliqni tushuntirgan bo’lsa, xitoyda konfutsiy va lao-szi ta’limotlari inson va jamiyat uyg’unligi, axloqiy mukammallik g’oyalarini ilgari surgan. 3. qadimgi sharq falsafasining asosiy g’oyalari va ularning ta’siri qadimgi hind falsafasi hind falsafasi “veda”, “upanishad”, “bhagavad gita” …

5 / 11

bilan uyg’unlikda yashash, “dao” — tabiat yo’li bilan harakat qilish g’oyasiga asoslangan. bu ta’limot keyinchalik sharq tafakkurining muvozanat va uyg’unlik haqidagi falsafasini shakllantirgan. qadimgi sharq falsafasining keyingi davrlarga ta’siri qadimgi sharq falsafasi keyinchalik yunon, islom va yevropa falsafasiga chuqur ta’sir ko’rsatgan. misol uchun, zardushtiylikdagi dualizm g’oyasi platon va aristotel asarlarida ham aks etgan. hind va xitoy falsafasi esa keyinchalik buddizm, sufiylik, hatto zamonaviy ekzistensializmda ham o’z aksini topgan. xulosa qadimgi sharq — insoniyat tafakkuri tarixining beshigidir. aynan shu hududlarda insonning borliqni, hayotni va o’z “men”ini anglashga bo’lgan dastlabki urinishlari yuzaga kelgan. asotiriy tasavvurlar orqali tabiat kuchlari tushuntirilgan, keyinchalik bu qarashlar diniy va falsafiy tizimlarga aylangan. mesopotamiya, misr, eron, hindiston va xitoy sivilizatsiyalarining falsafiy merosi insoniyat tafakkurining asosini tashkil etadi. ularning g’oyalari — adolat, yaxshilik, axloq, muvozanat, ruhiy poklanish kabi tushunchalar — bugungi kunda ham o’z ahamiyatini yo’qotmagan. demak, qadimgi sharq falsafasi nafaqat tarixiy meros, balki insoniyat madaniy rivojining uzluksiz zanjiri …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi sharqdan asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlar"

o’zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi _______________________________________________________universiteti __________________________________________________________fakulteti ______________________________________________guruh talabasining ,,qadimgi sharqdan asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlar” mavzusida mustaqil ishi bajardi: tekshirdi: _________________________2025 reja: kirish 1. qadimgi sharq sivilizatsiyalarining umumiy xususiyatlari. 2. asotiriy tafakkur va uning falsafaga o’tish jarayoni. 3. qadimgi sharq falsafasining shakllanishi va rivojlanish bosqichlari. foydalanilgan adabiyotlar kirish insoniyat tafakkuri va madaniy taraqqiyotining dastlabki bosqichlarida asotir (mif) va afsonalar inson ongining olamni anglashdagi birlamchi shakli bo’lgan. ...

This file contains 11 pages in DOCX format (27.8 KB). To download "qadimgi sharqdan asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlar", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi sharqdan asotiriy tasav… DOCX 11 pages Free download Telegram