dirijorlik san’atining pydo bo’lishi

DOC 13 стр. 89,0 КБ Бесплатная загрузка

13 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 89,0 КБ

Тип файла DOC

Страницы 13

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 13

dirijorlik san’atining pydo bo’lishi reja: 1. dirijorlik san’ati 2. dirijorlik san’atini kasb sifatida sakllanishi 3. dirijorlik san’atini evolyutsiyasi bu san’at uzoq tarixga ega. odamlar birgalikda kuylay boshlaganlaridan beri ularda umumiy ritm va sur’atga rioya qilish zaruriyati paydo bo‘lgan. ibtidoiy xalqlarning raqs va qo‘shiqlarida ritmni qarsak chalib berib turganlar, shuningdek, do‘pirlatib yoki do‘mbira chertib urib turganlar. qadimgi gretsiyada xor rahbarlari bo‘lib, ular oyoqlarini do‘pirlatib, ritm belgilab berganlar. yana shu ham ma’lumki, rim qo‘shiq maktabida xorni boshqarib turish uchun ma’lum qo‘l harakatlaridan foydalanishgan. dirijorlikning mazkur ikki usuli orkestr boshqaruviga asos soldi, birgalikdagi aniq ijroni yo‘lga qo‘yish uchun dirijor taktni oyog‘i bilan urib, tayoqcha bilan pult yoki polni taqillatib, yana shuningdek, karnay qilib o‘ralgan nota daftari bilan pultni urib ko‘rsatib turardi. xullas, taktni oyoq bilan urib ko‘rsatish uzoq vaqt davom etdi. shu bois bu narsani ko‘pchilik g‘ashi kelib eslaydi. xususan, nemis bastakori matteson (1731 y) kinoya bilan shunday degan edi «ba’zilar taktni oyoq …

2 / 13

ham allaqachon nihoyatda chuqur ildiz otib ketgan bu an’anaga soya solmadi. bir so‘z bilan aytganda, xvii va xviii asrlarda dirijorlik vazifasini asosan klavesin, organ kabilarni chaluvchi kompozitorlar, ba’zida esa bugun biz orkestr konsertmeysteri deb atab kelayotgan asosiy skripkachi bajarardi. ular asosan o‘zlarining, ba’zida esa o‘zgalarning asarlarini orkestr jo‘rligida ijro etishardi. musiqa san’ati jadallik bilan rivojlana boshlagan davrlarga kelib, ilk bor ahamiyatga molik bo‘lgan operalar paydo bo‘lgan. kompozitorlar turli ansambl hamda ovozlar uchun musiqa yoza boshladilar. ana shunday guruhlar ijrosidagi sur’atning yagona bo‘lishiga erishish uchun bularni boshqarishga ehtiyoj tug‘ildi. yaratgan musiqiy asarlar murakkablashgani sari, qo‘shiqchilarni va orkestrni boshqarishga bo‘lgan ehtiyoj yanada kuchaya bordi. ijroda yakdillik va sur’atga rioya qilish zaruriyati bu muhim vazifani eng mas’ul va malakali musiqachilar zimmalariga yuklashni talab etar edi. bundaylar esa orkestrning birinchi skripkachisi yoki orkestrda uyg‘unlikni ta’minlovchi chembalo partiyasini ijro etuvchi sozandalar bo‘lgan. ba’zan bu vazifani ularning har ikkalasi birgalashib bajarganlar. ya’ni chembalachi yakkaxonlar va xorni …

3 / 13

shunarli bo‘lgani uchun ham saqlanib turgan edi. musiqiy san’atning rivojlangani sayin asarlar tarkibi va musiqiy til ham murakkablashib bordi. bir vaqtning o‘zida orkestrda ishlab, ham uni boshqarish murakkab, keyinchalik esa mutlaqo bajarib bo‘lmaydigan ishga aylandi. musiqiy asar tarkibi, tili, fakturasi murakkablashib ketib, musiqaning jamoaviy ijrosini boshqarish mumkin bo‘lmay qolganda, ijroni boshqarish vazifasini ayni vaqtda orkestrda band bo‘lmagan shaxs o‘z zimmasiga oldi. ana shu davrni dirijorlikning vujudga kelishi, ya’ni zamonaviy tushunchamizdagi dirijorlikning boshlanishi deyish mumkin. dirijor, orkestrni ichkaridan turib emas, balki tashqaridan qarab boshqarish lozim ekanligi uchun undan ajralib chiqdi. 2. dirijorlik san’atini kasb sifatida shakllanishi bu vaziyat ijroni boshqarish imkoniyatlarini ancha ko‘paytirib, dirijorning boshqa musiqachilarga ta’sir kuchini oshirdi. endilikda dirijor musiqiy asarni talqin etuvchi yagona shaxsga aylandi. dirijorlik texnikasining rivojlanishi va mukammallashuvi jarayoni boshlanib ketdiki, busiz murakkablashgan, turli ijro vositalaridan kelib chiqib musiqani talqin etuvchi ulkan ijrochilar jamoasini boshqarish mumkin emasdi. birinchilardan bo‘lib bu kasbni ma’lum dirijorlik qobiliyatiga ega bo‘lgan …

4 / 13

bo‘lganlar. ular kompozitorlik ma’lumotini qo‘lga kiritganlar va ayni paytda pianinochi ham bo‘lganlar. nikish — altchi va kompozitor, arturo toskanini — violonchelist, bruno valter va otto klemperer-pianinochi, oskar frid — valtornachi bo‘lgan va xokazo. musiqiy san’atning keyingi rivojlanishi dirijorlik kasbi bilan shug‘ullanuvchi musiqachilardan boshqa mashg‘ulotlardan voz kechib, o‘zlarini aynan shu kasbga bag‘ishlashlarini taqozo etdi. xix asrda dirijorlik san’ati ayniqsa germaniya va avstro-vengriyada alohida rivoj topdi. tarix taqozosi bilan, germaniya ko‘plab mahalliy davlatlarga bo‘linib ketgan edi. bu «davlatchalar»ning har biri o‘z poytaxtiga ega bo‘lib, ularda o‘z opera teatri va konsert faoliyati bilan shug‘ullanuvchi orkestrlari bor edi. bunday ahvol dirijorlarga bo‘lgan ehtiyojni kuchaytirdi, bu esa o‘z navbatida dirijorlik san’atining yuksalishuviga turtki bo‘ldi. xix asrning ikkinchi yarmida o‘z musiqasiga dirijorlik qilgan kompozitorlar o‘rniga yangi tipdagi — boshqa mualliflar asarlariga dirijorlik qiluvchi dirijorlar keldi. bundaylardan birinchi sifatida gans fon byulovning nomini tilga olish joiz. «taniqli dirijor bo‘lishi bilan birga buyuk kompozitor ham bo‘lgan, mana shu …

5 / 13

r frid, gerberd fon karayan, sharl myunsh va boshqalar. xix asr oxiri xx asr boshlarida rossiyada m. a. balakirev, aka-uka anton va nikolay rubinshteynlar, e. f. napravnik, s. raxmaninov, v. i. safonov va boshqalar dirijor sifatida faoliyat ko‘rsatdilar. o‘z faoliyatlarini davlat to‘ntarilishidan so‘ng (1917 yil) boshlagan keksa avlod ustalari butun mas’uliyatni o‘z zimmalariga oldilar. ular orasida — a. glazunov, m. ippolitov–ivanov, s. vasilenko, i. pribik, xessin, u. avranek, v. suk, n. malko, a. pazovskiy, n. golovanov, a. gauk, s. samosud va boshqalar bor edi. 1938 yilda moskvada bo‘lib o‘tgan butunittifoq dirijorlar tanlovi laureat va diplomantlarni kashf qildi: ye. mravinskiy, a. melik–pashayev, n. raxlin, k. ivanov, m. paverman, k. eliasberg va boshqalar shular jumlasidandir. ii jahon urushidan keyingi (1941-45) 10 yillik dirijorlik san’atining gullab yashnagan davri bo‘ldi. bu davrda b. xaykin, ye. svetlanov, k. simeonov, n. niyazi, g. rojdestvenskiy, o. dmitriadi, n. anosov, l. ginzburg, i. musin, m. kanershteyn, n. rabinovich, …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 13 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "dirijorlik san’atining pydo bo’lishi"

dirijorlik san’atining pydo bo’lishi reja: 1. dirijorlik san’ati 2. dirijorlik san’atini kasb sifatida sakllanishi 3. dirijorlik san’atini evolyutsiyasi bu san’at uzoq tarixga ega. odamlar birgalikda kuylay boshlaganlaridan beri ularda umumiy ritm va sur’atga rioya qilish zaruriyati paydo bo‘lgan. ibtidoiy xalqlarning raqs va qo‘shiqlarida ritmni qarsak chalib berib turganlar, shuningdek, do‘pirlatib yoki do‘mbira chertib urib turganlar. qadimgi gretsiyada xor rahbarlari bo‘lib, ular oyoqlarini do‘pirlatib, ritm belgilab berganlar. yana shu ham ma’lumki, rim qo‘shiq maktabida xorni boshqarib turish uchun ma’lum qo‘l harakatlaridan foydalanishgan. dirijorlikning mazkur ikki usuli orkestr boshqaruviga asos soldi, birgalikdagi aniq ijroni yo‘lga qo‘yish uchun dirijor taktni oyog‘i bilan urib,...

Этот файл содержит 13 стр. в формате DOC (89,0 КБ). Чтобы скачать "dirijorlik san’atining pydo bo’lishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: dirijorlik san’atining pydo bo’… DOC 13 стр. Бесплатная загрузка Telegram