raqobat va monopoliya

PDF 28 pages 2.5 MB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.5 MB

File type PDF

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

o`zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta`lim vazirligi farg`ona politexnika instituti energetika fakulteti “iqtisodiyot nazariyasi” fanidan bajardi:39-12gr.muxidinov.m qabul qildi: axunova.m mavzu: raqobat va monopoliya reja: 1. raqobatning mohiyati, shakllari va usullari 2. monopoliyalarning iqtisodiy asoslari va ularning turlari 3. o’zbekistonda raqobatchilik muhitining vujudga kelishi va monopoliyaga qarshi qonunchilik raqobat va monopoliya bozor mexanizmining asosiy tarkibiy qismlaridan biri raqobat hisoblanadi. bozor iqtisodiyoti o’zining yetuklik darajasi va rivojlanish xususiyatlaridan qat’iy nazar raqobatning mavjud bo’lishini taqozo etadi. shu bilan birga, bozor iqtisodiyoti rivojlanib borishi bilan raqobatchilik munosabatlari ham takomillashib, o’z shakllarini o’zgartirib boradi. mamlakatimiz prezidenti i.a.karimov raqobatning bozor iqtisodiyotidagi ahamiyatini ko’rsatib, «raqobat bo’lmasa, bozor iqtisodiyotini barpo etib bo’lmaydi. raqobat – bozorning asosiy sharti, aytish mumkinki, uning qonunidir», deb ta’kidlaydi 1 . bu muhim amaliy ahamiyatga ega bo’lgan jihatlarni yoritib berish mazkur bobning asosiy vazifasi hisoblanadi. shuningdek, monopoliyalarning iqtisodiy asosi, turlari va mamlakatimizda monopoliyaga qarshi qonunchilikning rivojlantirilishi bayon etiladi. raqobatning mohiyati, shakllari va usullari …

2 / 28

ga jalb etish uchun kurashni ham anglatadi. resurslarni yetkazib beruvchilar o’zlarining iqtisodiy resurslarini (kapital, tabiiy resurslar, ishchi kuchi) yuqori narxlarda sotish uchun raqobatlashadilar. ishlab 1 karimov i.a. «o’zbekiston xxi asrga intilmoqda». t.: o’zbekiston, 1999, 34-bet. chiqaruvchilar va resurslarni yetkazib beruvchilar o’rtasidagi raqobat bozor munosabatlari rivojlangan, iqtisodiyot to’liq erkinlashgan sharoitda yorqin namoyon bo’ladi. raqobat iste’molchilar o’rtasida ham yuz beradi: ular tovarlarni qulay va arzon narxlarda sotib olishga harakat qiladilar, ya’ni xaridor har bir sarflangan pul birligi evaziga ko’proq naflilikka ega bo’lishga harakat qiladilar. arzon va sifatli tovarni sotib olish uchun kurashadilar. shunday qilib, raqobat ko’p qirrali iqtisodiy hodisa bo’lib, u bozorning barcha sub’ektlari o’rtasidagi murakkab munosabatlarni ifodalaydi. raqobat – bozor sub’ektlari iqtisodiy manfaatlarining to’qnashuvidan iborat bo’lib, ular o’rtasidagi yuqori foyda va ko’proq naflilikka ega bo’lish uchun kurashni anglatadi. bu munosabatlarni qiymatning mehnat va naflilik nazariyalarini sintez qilish usulini davom ettirgan holda quyidagi ko’rinishda ifodalash mumkin (8.1-chizma). 8.1-chizma raqobat ishtirokchilarining asosiy maqsadlari …

3 / 28

chunki har bir mulk egasining o’z manfaati bo’lib, ular shu manfaatga erishish uchun intiladi. mulk egasining tovar ishlab chiqarish va barcha boshqa sohalardagi faoliyati shu manfaatga bo’ysundirilgan bo’ladi. bu jihatdan qaraganda raqobat erkin iqtisodiy faoliyat qiluvchi sub’ektlar manfaatlarining to’qnashuvidan iborat bo’lishini aniq tavsiflaydi. raqobat iste’molchi va xaridorlar o’rtasida ishlab chiqaruvchi va sotuvchilar o’rtasida raqobat ko’proq naflilikka erishish ko’proq foyda olish asosiy maqsadlari mavjud bo’lishining boshqa sharti tovar-pul munosabatlarining ma’lum darajada rivojlangan bozor tizimida amal qilishidir. raqobatning mazmuni uning vazifalarini ko’rib chiqish orqali yanada kengroq namoyon bo’ladi. hozirgi bozor iqtisodiyotida raqobatning quyidagi asosiy vazifalarini ajratib ko’rsatish mumkin: 1) tartibga solish vazifasi; 2) resurslarni joylashtirish vazifasi; 3) innovatsion vazifa; 4) moslashtirish vazifasi; 5) taqsimlash vazifasi; 6) nazorat qilish vazifasi. raqobatning tartibga solish vazifasi ishlab chiqarishni talab (iste’mol)ga muvofiqlashtirish maqsadida taklifga ta’sir o’tkazishdan iborat. aynan shu vazifa yordamida iqtisodiyotda taklifning talab orqali, ishlab chiqarish tarkibi va hajmining yakka tartibdagi va ijtimoiy ehtiyojlar orqali …

4 / 28

k faoliyati sohalarining ekspansiyasi (kengayishi)ga o’tishini bildiradi. raqobatning taqsimlash vazifasi ishlab chiqarilgan ne’matlar yalpi hajmi (yalpi ichki mahsulot)ning iste’molchilar o’rtasida taqsimlanishiga bevosita va bilvosita ta’sir o’tkazadi. nihoyat, raqobatning nazorat qilish vazifasi bozordagi ba’zi ishtirokchilarning boshqa bir ishtirokchilar ustidan monopolistik hukmronlik o’rnatishiga yo’l qo’ymaslikka yo’naltiriladi. raqobat kurashining mazmuni to’g’risida to’laroq tushunchaga ega bo’lish uchun uning asosiy shakllari va belgilarini ko’rib chiqish zarur. o’z miqyosiga ko’ra raqobat ikki turga – tarmoq ichidagi va tarmoqlararo raqobatga bo’linadi. tarmoq ichidagi raqobat tovar ishlab chiqarish va sotishning qulayroq sharoitiga ega bo’lish, qo’shimcha foyda olish uchun bir tarmoq korxonalari o’rtasida boradi. har bir tarmoqdagi mavjud korxonalarning texnika bilan ta’minlanish va mehnat unumdorligi darajalari turlicha bo’lganligi sababli, ushbu korxonalarda ishlab chiqarilgan tovarlarning individual (alohida) qiymati bir xil bo’lmaydi. tarmoq ichidagi raqobat tovarlarning ijtimoiy qiymatini, boshqacha aytganda, bozor qiymatini aniqlaydi va belgilaydi. bu qiymat, odatda, o’rtacha sharoitda ishlab chiqarilgan va muayyan tarmoq tovarlarining ahamiyatli qismini tashkil etadigan tovarlarning …

5 / 28

hu asosda, narxlar pasaya boshlaydi. shuningdek, foyda normasi ham pasayadi. kam foyda keltiruvchi tarmoqlardan kapitalning chiqib ketishi teskari natijaga olib keladi: bu yerda ishlab chiqarish hajmi o’zgaradi, tovarlarga bo’lgan talab ular taklif qilishidan oshib ketadi, buning oqibatida narxlar ko’tariladi, shu bilan birga foyda normasi oshadi. natijada tarmoqlararo raqobat ob’ektiv ravishda qandaydir dinamik muvozanatni keltirib chiqaradi. bu muvozanat kapital qaerga sarflanganligidan qat’iy nazar, teng kapital uchun teng foyda olinishiga intilishni ta’minlaydi. demak, tarmoqlararo raqobat kapital qaysi tarmoqqa kiritilmasin, xuddi shu tarmoq foyda normalarini o’rtacha foyda normasiga «baravarlashtiradi». iqtisodiy adabiyotlarda bir tarmoq ichidagi raqobatning to’rtta shakli alohida ajratib ko’rsatiladi. bular sof raqobat, sof monopoliya, monopolistik raqobat va oligopoliyadir. sof raqobat sharoitida bir xil mahsulot ishlab chiqaruvchi tarmoqda juda ko’p sonli korxonalar mavjud bo’ladi. yuqori darajada tashkil qilingan bozorda ko’plab sotuvchilar o’zlarining mahsulotlarini taklif qiladilar. ayni paytda, ushbu mahsulot xaridor va iste’molchilarining soni ham juda ko’p bo’ladi. sof raqobatli bozorda alohida korxonalar mahsulot …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "raqobat va monopoliya"

o`zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta`lim vazirligi farg`ona politexnika instituti energetika fakulteti “iqtisodiyot nazariyasi” fanidan bajardi:39-12gr.muxidinov.m qabul qildi: axunova.m mavzu: raqobat va monopoliya reja: 1. raqobatning mohiyati, shakllari va usullari 2. monopoliyalarning iqtisodiy asoslari va ularning turlari 3. o’zbekistonda raqobatchilik muhitining vujudga kelishi va monopoliyaga qarshi qonunchilik raqobat va monopoliya bozor mexanizmining asosiy tarkibiy qismlaridan biri raqobat hisoblanadi. bozor iqtisodiyoti o’zining yetuklik darajasi va rivojlanish xususiyatlaridan qat’iy nazar raqobatning mavjud bo’lishini taqozo etadi. shu bilan birga, bozor iqtisodiyoti rivojlanib borishi bilan raqobatchilik munosabatlari ham takomillashib, o’z shakllarini o’zgartirib...

This file contains 28 pages in PDF format (2.5 MB). To download "raqobat va monopoliya", click the Telegram button on the left.

Tags: raqobat va monopoliya PDF 28 pages Free download Telegram