abu ali ibn sino

PDF 6 pages 249.1 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 249.1 KB

File type PDF

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

abu ali ibn sino (980-1037) abu ali ibn sino (980-1037) markaziy osiyo xalqlari madaniyatini o'rta asr sharoitida dunyo madaniyatining oldingi qatoriga olib chiqqan buyuk mutafakkirlardan biri — abu ali ibn sino bo'lib, u ovro'poda avitsenna nomi bilan mashhurdir. ibn sino (asl ismi husayn, otasining ismi abdulloh) buxoroning afshona qishlog'ida, hijriy 370 (980) yilning safar oyida, amaddor oilasida tug'ildi. 986 yilda ibn sino oilasi buxoroga ko'chib keladi va shu vaktdan boshlab yosh husayn boshlang'ich ma'lumot olishga, ilm-fanni o'rganishga kirishadi. uning yoshligi, yigitlik chog'lari somoniylar hukmronligining so'nggi yillariga, xususan, nuh ii ibn mansur somoniy xukmronligi davri (976-997) ga to'g'ri keladi. ibn sino iste'dodli, xotirasi kuchli, zehri o'tkir bo'lganligidan o'z davrida ma'lum bo'lgan ilmlarni tezdan egallay boshladi. 10 yoshidayoq qu'oni karimni boshdan-oyoq yod o'qir edi. 13 yoshlaridan boshlang'ich matematika, mantiq, fiqh, falsafa ilmlari bilan shug'ullana boshlaydi. ibn sino yosh bo'lishiga qaramay, abu abdulloh notiliy rahbarligida falsafani, hasan ibn nuh al-qumriydan tibbiyot ilmini har …

2 / 6

hmud g'aznaviyning ta'qibidan qochib, xorazmni tashlab ketishga va xuroson, eronning turli shaharlarida sarson-sargardonliqda yurishga majbur bo'ldi. abivard, tue, nishopur shaharlari orqali jurjon shahriga kelgan ibn sino hokim qobus ibn vashmgir saroyida mashhur tabib sifatida yashadi, bo'lajak shogirdi juzjoniy bilan tanishdi. 1019-21 yillarda hamadonda vazir lavozimida xizmat qilarkan, hokim bilan kelisha olmay, 4 oy qamoqda yotib chiqdi. 1023 yilda isfahonga qochdi va butun umrini ilmiy asarlar yozishga bag'ishladi. ibn sinoning «kitob al-qonun fit-tibb», «kitob un-najot», «kitob ul-insof» kabi mashhur asarlari, geometriya, astronomiya, o'simlik, hayvonot olami, mantiqqa oid risolalari, «hayy ibn yaqzon» falsafiy qissasi so'nggi yillarda yozilgan. u isfahonda rasadxona qurish bilan mashg'ul bo'ldi. umrining so'nggi yillarida feodal urushlar kuchayib ketganligi, ijtimoiy-siyosiy hayotda o'zi ham faol qatnashganligi tufayli u isfahon, ray, hamadon shaharlari orasida sarson-sargardonliqda yurib, 1037 yil 18 iyunda isfahon shahrida 57 yoshida qulunj kasalligidan vafot etdi. ibn sinoning hayot yo'li o'zi yozgan tarjimai holi va shogirdi juzjoniy tomonidan qoldirilgan manbalardan …

3 / 6

o asarlarining asosiy qismi yaqin va o'rta sharqning o'sha davr ilmiy tili hisoblangan arab tilida, ba'zilari fors tilida yozilgan. uning bizga ma'lum bo'lgan katta asari «kitob ush-shifo» («shifo kitobi») 22 jidpdan iborat bo'lib, 4 ta katta bo'limini mantiq, fizika, matematika, metafizikaga doyr masalalar egallagan. uning ayrim qismlari lotin tiliga, ovro'podagi boshqa tillarga, sharq tillariga, shuningdek, rus, o'zbek tillariga tarjima qilingan. 20 jilddan iborat bo'lgan «kitob ul-insof» («insof kitobi») bizgacha etib kelmagan, chunki isfahondagi yong'inda yo'qolgan. «kitob un-najot» («najot kitobi») 4 katta qismdan — mantiq, fizika, matematika, metafizikadan iborat, «kitob lison ul-arab» («arab tili kitobi») 10 jildni tashil etadi. «donishnoma» fors tilida yozilgan bo'lib, 4 qismni — mantiq, fizika, matematika, metafizikani o'z ichiga oladi (rus tiliga tarjima etilgan, bir qismi o'zbek tilida bosilgan). ibn sino asarlari o'rta asrlarda ovro'poda ilmiy til hisoblangan lotin tiliga, u orqali ovro'poning boshqa tillariga tarji¬ma etilgan. ibn sino ilmiy risolalardan tashqari, chuqur falsafiy mazmunli badiiy obrazlar …

4 / 6

lan boyidi va yangi bosqichga ko'tarildi. bulardan tashqari, kimyo, mineralogiya, astronomiya, ma-tematika, o'simlik dunyosi, geologik jarayonlarni o'rganish sohasida ham u yangi-yangi fikrlarni olg'a sura oldi. ibn sinoning tibbiyot sohasidagi asarlaridan «kitob al-qonun fit-tibb» («tib qonunlari»), «kitob ul-qulanj» («ichak sanchiqlari»), «kitob un-nabz» («tomir ko'rish haqida kitob»), «fuj ul-tibbiya joria fi majlisih» («tib haqida hikmatli so'zlar»), «tadbir ul-manzil» («turar joyning tuzilishi»), «fil-hindubo» («sachratqi o'simligi haqida»), «risola fi-dastur it-tibbiy» («tibbiy ko'rsatmalar haqida») kabi asarlari mavjud. uning tibbiyotga oid qomusiy asari «kitob al-qonun fit-tibb» 5 mustaqil katta asardan tarkib topgan: ularning har biri ma'lum sohani izchil, har tomonlama yoritib beradi. birinchi kitobda tibbiyotning nazariy asoslari, uning predmeta, vazifalari, bo'lim va metodlari, kasallikning kelib chiqish sabablari, belgilari, sog'liqni saqlash yo'llari, kishi anatomiyasi haqida mazmundor, aniqligi bilan kishini taajjubda qoldiruvchi qisqacha ocherk, sog'liqni qanday saqlash kerakligi haqidagi ta'limot (keyinchalik 2 / 6 abu ali ibn sino (980-1037) gigiena deb nomlangan) bayon etiladi. «qonun»ning bu kitobini hozirgi …

5 / 6

liklariga bag'ishlangan. unda isitmalar, o'smalar, ularning sababi, xirurgik kasalliklar (suyak sinishi, chiqishi, jarohatlanish) va ular¬ni davolash usullari, har xil dorilardan zaharlanish va bunda ko'riladigan choralar to'g'risida ma'lumot beriladi. chechak, kizamiq, moxov, toun, vabo va boshqa yuqumli kasalliklar tafsir etiladi. «qonun»ning beshinchi kitobida murakkab dorilarning organizmga ta'siri, ularni tayyorlash, iste'mol qilish usullari bayon qilingan. bu kitob dorishunoslik ilmiga — farmakologiyaga bag'ishlangan. tibbiyotning asosiy vazifasi, uning ta'biricha, «inson sog'lig'ini saqlash, agar kasallik paydo bo'lgan bo'lsa, bu kasallikni keltirib chiqargan sabablarni aniqlash va ularni yo'qotish orqali sog'liqni tiklashdan iborat». ibn sino fikricha, tib ilmida nazariy bilimlar va amaliyot o'zaro bog'liq bo'lishi, bir-biriga asoslanmog'i zarur, aks holda u rivoj tomaydi, o'z maqsadiga erisha olmaydi. «tib ilmi avvalo ikki qismga — nazariy va amaliy qismlarga bo'linadi... nazariya deb ataluvchi qismi tabiblarning fikrlarini ifoda qilib, maxsus amaliya deb ataladigan qismi tadbir va amalning qanday bo'lishi kerakligini o'rgatadi. tibning amaliy qismi ikkiga bo'linadi. birinchi qismi sog'lom tanlarning …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "abu ali ibn sino"

abu ali ibn sino (980-1037) abu ali ibn sino (980-1037) markaziy osiyo xalqlari madaniyatini o'rta asr sharoitida dunyo madaniyatining oldingi qatoriga olib chiqqan buyuk mutafakkirlardan biri — abu ali ibn sino bo'lib, u ovro'poda avitsenna nomi bilan mashhurdir. ibn sino (asl ismi husayn, otasining ismi abdulloh) buxoroning afshona qishlog'ida, hijriy 370 (980) yilning safar oyida, amaddor oilasida tug'ildi. 986 yilda ibn sino oilasi buxoroga ko'chib keladi va shu vaktdan boshlab yosh husayn boshlang'ich ma'lumot olishga, ilm-fanni o'rganishga kirishadi. uning yoshligi, yigitlik chog'lari somoniylar hukmronligining so'nggi yillariga, xususan, nuh ii ibn mansur somoniy xukmronligi davri (976-997) ga to'g'ri keladi. ibn sino iste'dodli, xotirasi kuchli, zehri o'tkir bo'lganligidan o'z davr...

This file contains 6 pages in PDF format (249.1 KB). To download "abu ali ibn sino", click the Telegram button on the left.

Tags: abu ali ibn sino PDF 6 pages Free download Telegram