modellashtirish

PDF 60 pages 3.7 MB Free download

60 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.7 MB

File type PDF

Pages 60

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 60

1 1.modellashtirish qanday turlarga bo’linadi? model (lot. “modulus” – o'lchov, me'yor) – biror ob'ekt yoki ob'ektlar tizimining obrazi yoki namunasidir. masalan, erning modeli–globus, osmon va undagi yulduzlar modeli– planetariy ekrani, pasportdagi suratni shu pasport egasining modeli deyish mumkin. modellashtirish – bilish ob'ektlarini ularning modellari yordamida tadqiq qilish, mavjud predmet va hodisalarning modellarini yasash va o'rganishdir. modellashtirish uslublaridan hozirgi zamon fanlarida keng foydalanilmoqda. modelni tanlash vositalariga qarab umumiy uch guruhga ajratish mumkin: abstrakt, fizik va biologik modellar. modellarning to'laroq mazmuni bilan quyida tanishtirib o'tiladi: abstrakt modellar qatoriga matematik, matematik-mantiqiy va shu kabi modellar kiradi. fizik modellar qatoriga kichiklashtirilgan maketlar, turli asbob va qurilmalar, trenajyorlar va shu kabilar kiritiladi. fizik model. tekshirilayotgan jarayonning tabiati va geometrik tuzilishi asl nusxadagidek, ammo undan miqdor (o'lchami, tezligi, ko'lami) jihatidan farq qiladigan modellar, masalan, samolyot, kema, avtomobil, poezd, ges va boshqalarning modellari fizik modelga misol bo'la oladi. fizik-kimyoviy modellar biologik tuzilish, funktsiya yoki jarayonlarni fizik yoki …

2 / 60

siya va jarayonlarni modellashda qo'llaniladi. biologiyada, asosan biologik, fizik va matematik modellardan foydalaniladi 2.matematik model tushunchasi. matematik model deb o'rganilayotgan ob'ektni matematik formula yoki algoritm ko'rinishida ifodalangan xarakteristikalari orasidagi funktsional bog'lanishga aytiladi. matematik modellar ob'ektlar va jarayonlar sistemasining tirik organizmlarning tuzilishi, o'zaro aloqasi, vazifasiga oid qonuniyatlarning matematik va mantiqiy-matematik tavsifidan iborat bo'lib, tajriba ma'lumotlariga ko'ra yoki mantiqiy asosda tuziladi, so'ngra tajriba yo'li bilan tekshirib ko'riladi. masalan, biologik hodisalarning matematik modellarini kompyuterda o'rganish tekshirilayotgan biologik jarayonning o'zgarish xarakterini oldindan bilish 2 imkonini beradi. shuni ta'kidlash kerakki, bunday jarayonlarni tajriba yo'li bilan tashkil qilish va o'tkazish ba'zan juda qiyin kechadi. matematik va matematik-mantiqiy modelning yaratilishi, takomillashishi va ulardan foydalanish matematik hamda nazariy biologiyaning rivojlanishiga qulay sharoit tug'diradi. matematik model tashqi dunyoning matematik belgilar bilan ifodalangan qandaydir hodisalar sinfining taqribiy tavsifidir. matematik model tashqi dunyoni bilish, shuningdek, oldindan aytib berish va boshqarishning kuchli uslubi hisoblanadi. 3.matematik modellashtirish bosqichlari matematik modellashtirish bosqichlari. matematik modelni …

3 / 60

modellashtirishning eng qiyin va muhim bosqichlaridan biri hisoblanadi. ikkinchi bosqich. matematik masalani echish. bu bosqichda qurilgan matematik model keltirib chiqargan matematik masalalar (chiziqli tenglama, tenglamalar sistemasi, differentsial yoki integral tenglamalar, rekurrent tenglamalar va h.k.) echiladi. bunda asosan masalani kompyuterda echishga yordam beruvchi algoritmlar va sonli usullarni ishlab chiqishga katta e'tibor beriladi. uchinchi bosqich. natijalarni interpretatsiyalash. bu bosqichda matematik modeldan kelib chiqqan natijalar masala qaralayotgan soha tilida interpretatsiya qilinadi (o'tkaziladi). to'rtinchi bosqich. model adekvatligini tekshirish. bu bosqichda modelning qabul qilingan amaliyot mezonlarini qanoatlantirishi aniqlanadi. boshqacha aytganda, modeldan olingan nazariy natijalar bilan olingan ob'ektni kuzatish natijalari mos kelishi masalasi qaraladi. beshinchi bosqich. modelni modifikatsiyalash. o'rganilayotgan hodisa haqidagi ma'lumotlarni jamlash orqali modelning navbatdagi tahlilini o'tkazish va uni rivojlantirish, aniqlashtirish. bunda model haqiqatga mos kelishi uchun murakkablashtirilishi yoki amaliy jihatdan qo'llashga qulay ko'rinishga keltirish uchun soddalashtirilishi mumkin. 4.fizik modelga misol keltiring fizik modellar qatoriga kichiklashtirilgan maketlar, turli asbob va qurilmalar, trenajyorlar va shu kabilar …

4 / 60

lgan yig'indi ikkilantirilsin. 4. natijaga joriy yil soni qo'shilsin. olib boruvchi biroz vaqtdan so'ng talaba o'ylagan sonni topishi mumkiligini ta'kidlaydi. ravshanki, talaba o'ylagan son matematik fokusga mos model yordamida aniqlanadi. masalani rasmiylashtiramiz: x -o'quvchi o'ylagan son, y -hisoblash natijasi, n -sana, m -joriy yil. demak, olib boruvchining ko'rsatmalari: y = (x  5 + n) 2 + m formula orqali ifodalanadi. ushbu formula masalaning (matematik fokusning) matematik modeli bo'lib xizmat qiladi va x o'zgaruvchiga nisbatan chiziqli tenglamani ifodalaydi. tenglamani echamiz: x = ( y − (m + 2n))/10 . ushbu formula o'ylangan sonni topish algoritmini ko'rsatadi. 6.matematik modelning o’rganilayotgan obyektga mosligi. amaliyot kriteriysini izohlang. matematik model tashqi dunyoning matematik belgilar bilan ifodalangan qandaydir hodisalar sinfining taqribiy tavsifidir. matematik model tashqi dunyoni bilish, shuningdek, oldindan aytib berish va boshqarishning kuchli uslubi hisoblanadi. 7.nyutonning sovish qonuni nyutonning sovutish qonuni ob'ektning harorat o'zgarishi tezligining matematik modelini beradi, chunki u atrofdagi issiqlikni yo'qotadi. qonunda …

5 / 60

ng vaqtdagi boshlang'ich harorati t = 0 ga bog'liq. ushbu differensial tenglamaning umumiy yechimi quyidagicha ifodalanadi: qayerda: - t0 - ob'ektning boshlang'ich harorati. - e natural logarifmning asosi (taxminan 2,71828). bu formula ob'ekt haroratini sovutish boshlangandan keyin istalgan vaqtda t beradi. ushbu matematik model sovutish jarayonlarini tahlil qilish va vaqt o'tishi bilan harorat o'zgarishini bashorat qilish uchun fizika, muhandislik va atrof-muhit fanlari kabi turli sohalarda keng qo'llaniladi. 8.iqtisodiy modelga misol keltiring? ijtimoiy-iqtisodiy modellar taxminan, 18-asrdan qo'llanila boshlandi. f. kenening “iqtisodiy jadvallar”ida birinchi marta butun ijtimoiy takror ishlab chiqarish jarayonining shakllanishini ko'rsatishiga harakat qilingan. iqtisodiy tizimlarning turli faoliyat yo'nalishlarini o'rganish uchun har xil modellardan foydalaniladi. iqtisodiy taraqqiyotning eng umumiy qonuniyatlari xalq xo'jaligi modellari yordamida tekshiriladi. turli murakkab ko'rsatkichlar, jumladan, milliy daromad, ish bilan bandlik, iste'mol, jamg'armalar, investitsiya ko'rsatkichlarining dinamikasi va nisbatini tahlil qilish, uni oldindan aytib berish uchun katta iqtisodiy modellar qo'llaniladi. aniq xo'jalik vaziyatlarini tekshirishda kichik iqtisodiy tizimlardan, murakkab iqtisodiy …

Want to read more?

Download all 60 pages for free via Telegram.

Download full file

About "modellashtirish"

1 1.modellashtirish qanday turlarga bo’linadi? model (lot. “modulus” – o'lchov, me'yor) – biror ob'ekt yoki ob'ektlar tizimining obrazi yoki namunasidir. masalan, erning modeli–globus, osmon va undagi yulduzlar modeli– planetariy ekrani, pasportdagi suratni shu pasport egasining modeli deyish mumkin. modellashtirish – bilish ob'ektlarini ularning modellari yordamida tadqiq qilish, mavjud predmet va hodisalarning modellarini yasash va o'rganishdir. modellashtirish uslublaridan hozirgi zamon fanlarida keng foydalanilmoqda. modelni tanlash vositalariga qarab umumiy uch guruhga ajratish mumkin: abstrakt, fizik va biologik modellar. modellarning to'laroq mazmuni bilan quyida tanishtirib o'tiladi: abstrakt modellar qatoriga matematik, matematik-mantiqiy va shu kabi modellar kiradi. fizik modella...

This file contains 60 pages in PDF format (3.7 MB). To download "modellashtirish", click the Telegram button on the left.

Tags: modellashtirish PDF 60 pages Free download Telegram