sopollitepa madaniyati

DOCX 20 pages 31.7 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 31.7 KB

File type DOCX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

sopollitepa madaniyati reja: kirish asosiy qism: 1. sopollitepa madaniyati haqida umumiy ma’lumot 2. sopollitepa yodgorligining madaniy xususiyatlari 3. sopollitepa madaniyatining qadimgi sivilizatsiyaga ta’siri 4. sopollitepa madaniyatining o’zbekiston tarixida tutgaan o’rni xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish sopollitepa madaniyati — janubiy oʻzbekistondagi surxondaryo vohasida, hozirgi sherobod (sherobod) tumani hududida joylashgan bronza davri yodgorliklari majmuasiga tayanadigan arxeologik-madaniy qatlamdir. u asosan miloddan avvalgi taxminan mil. avv. xxii–xviii asrlarga mansub boʻlib, qadimgi baqtriya-margʻiyona (oxus) sivilizatsiyasi doirasida shakllangan voha madaniyatlaridan biridir. sopollitepa nomi bilan ataluvchi ilk yirik manzilgoh vohaning sugʻoriladigan pasttekisliklarida, qadimiy daryo boʻylari va ariq-kanallar tizimiga yaqin joyda barpo etilgan. bu hududda dehqonchilik va chorvachilikning uygʻunlashgan xoʻjalik modeli, hunarmandchilikning ixtisoslashuvi hamda koʻchmas meʼmoriy anʼanalar izchil rivojlanganini koʻrsatuvchi qatlamlar aniqlangan. yodgorlik xx asrning ikkinchi yarmidan boshlab keng miqyosda ilmiy oʻrganila boshlandi. a. asqarov boshchiligidagi arxeologik ekspeditsiyalar 1960–1970-yillarda sopollitepa va unga yaqin joylashgan djarkuton (jarkuton), buston, molali singari punktlarda tizimli qazishmalar olib borib, vohaning mahalliy bronza davri sivilizatsiyasi …

2 / 20

a ishlov berish, tosh va suyakdan yasalgan asboblar, zargarlik buyumlari hamda uzoq masofadan keltirilgan xomashyo — masalan, badahshon lazuriti yoki karneol munchoqlar — vohaning almashinuv tarmoqlariga qoʻshilganini bildiradi. dehqonchilikda bugʻdoy va arpa yetishtirilgani, chorvachilikda qoʻy-echki, qoramol va ot boqilganini koʻrsatuvchi arxeobotanik va arxeozoologik dalillar mavjud. dafn marosimlarida murdani yonbosh holatda qoʻyish, idishlar va mayda bezaklarni qoʻshib qoʻyish kabi urf-odatlar kuzatiladi; bu esa eʼtiqod tizimi va marosim meʼyorlarining muayyan barqarorligini anglatadi. sopollitepa madaniyati oʻzining meʼmoriy anʼanalari, xoʻjalik-iqtisodiy modeli va hunarmandchilik yutuqlari bilan surxondaryo vohasida ilk shahar madaniyati unsurlarining shakllanishiga zamin yaratdi. u vohaning keyingi bosqichlarda yuksalgan jarqo’ton markazi bilan uzviy bogʻlanadi va kengroq mintaqaviy jarayon — oxus sivilizatsiyasi — tarkibida mahalliy oʻziga xoslikni saqlagan holda rivojlandi. shu bois sopollitepa nafaqat oʻzbekiston arxeologiyasi, balki markaziy osiyo sivilizatsiyalari tarixini rekonstruksiya qilishda tayanch manba boʻlib xizmat qiladi. 1. sopollitepa madaniyati haqida umumiy ma’lumot sopollitepa madaniyati janubiy markaziy osiyoning bronza davri manzarasida shakllangan, o‘troq dehqonchilik, …

3 / 20

zluksizligini ko‘rsatadi. me’moriy muhit paxsadan va xom g‘ishtdan ko‘tarilgan devorlar, ichki hovlilar, tor ko‘chalar va o‘zaro bog‘lovchi yo‘laklardan iborat bo‘lib, makon tashkilotida funksional zonalash tamoyili aniq seziladi. bir necha xonali uylar markazida o‘choq joylashib, devor bo‘ylab supachalar, saqlash g‘amlari va xo‘jalik burchaklari ajratilgan; bu holat oila xo‘jaligi va kichik ishlab chiqarish amaliyotlarining bir makonda uyg‘unlashganidan darak beradi. ayrim sektorlarida pech qoldiqlari, g‘isht modullari va ustaxona alomatlari uchrashi ixtisoslashgan mehnatning mahalla darajasida jamlanganini, ta’mirlash qatlamlari esa turar-joylarning avloddan-avlodga meros sifatida davomiyligini anglatadi. himoya devorlari va kirish-chiqish nuqtalarining mantiqiy tarmog‘i resurslar ustidan nazorat qiluvchi boshqaruv qatlamining mavjud bo‘lganini taxmin qilishga asos beradi. xo‘jalikning asosi sug‘orma dehqonchilik va chorvachilik sintezidir. g‘alla (bug‘doy, arpa) va dukkaklilarni yetishtirish, bog‘dorchilik unsurlari bilan qo‘shilib, ovqatlanish bazasini kengaytirgan; maydonlarga ishlov berishda bronza tig‘li o‘roq va pichoqlar, tosh silliqlagichlar, yog‘och va suyak asboblar kompleksidan foydalanilgan. chorvachilikda qoramol, qo‘y-echki va ot yetakchi o‘rinni egallagan, suyak buyumlar va to‘qimachilik og‘irlikchalari uy …

4 / 20

‘roqlar va ignalar uchrashi xomashyo aylanishi va ixtisoslashgan ustaxona tarmoqlarini ko‘rsatadi. toshga va suyakka ishlov berish bilan tayyorlangan mayda anjomlar, bezak buyumlari hamda yarim qimmatbaho toshli marjonlar madaniy kompleksning texnologik xilma-xilligini to‘ldiradi va uzoq masofali ayirboshlash aloqalariga ishora qiladi. ma’naviy-marosimiy hayot o‘choq markazli uy ichki amaliyotlari hamda ramziy predmetlar orqali namoyon bo‘ladi. kul qatlamlari, supachalar, sopol supalar va tosh idishchalar uy ichida o‘tkazilgan marosimlarning moddiy izlarini qoldirgan. terrakota haykalchalar, zoomorf va antropomorf tasvirlar, idish yuzalaridagi ramziy naqshlar jamiyatning e’tiqodiy tasavvurlarini ifoda etadi. yaqin nekropollarda kuzatiladigan dafn marosimlari, idish qo‘shimchalari va metall-buyumli komplektlar maqom, yosh-jins va kasb belgilarini ifodalovchi marosimiy kodlar mavjudligidan dalolat beradi; ular sopollitepaning ramziy dunyoqarashi va ijtimoiy me’yorlari bilan uyg‘un talqin qilinadi. ijtimoiy tuzilmaning tabaqalanishi uy-joy o‘lchami, ichki jihozlanish darajasi, kamyob xomashyodan tayyorlangan buyumlarning taqsimoti va zaxira idishlar sonidagi tafovutlar orqali ko‘zga tashlanadi. hunarmandlar, dehqon-chorvadorlar va boshqaruv funksiyalarini bajargan shaxslar o‘rtasida mehnat taqsimoti kuchaygani, mahsulotni saqlash va qayta …

5 / 20

g diffuziyasini ko‘rsatadi. shu bilan birga, mahalliy an’ana va tashqi ta’sirlar sintezi sopollitepaning o‘ziga xos uslubini vujudga keltirib, bronza davri oazis madaniyatlari o‘rtasida vositachi rolini mustahkamladi. natijada, sopollitepa madaniyati o‘troq-sug‘orma xo‘jalik, paxsakor me’morchilik va rejalashtirilgan makon tashkiloti, yuqori darajadagi kulolchilik va metallsozlik, uy-o‘choq markazli marosimiy amaliyotlar hamda ijtimoiy tabaqalanishning ko‘payib borayotgan belgilari bilan tavsiflanadi. bu kompleks belgilar nafaqat mahalliy jamiyatning kundalik hayoti va iqtisodiy dinamikasini yoritadi, balki janubiy markaziy osiyoning bronza davri sivilizatsion jarayonlarini tushunishda tayanch model sifatida xizmat qiladi: ishlab chiqarishning ixtisoslashuvi, resurslar ustidan nazoratning kuchayishi, ideologik ramzlarning standartlashuvi va mintaqaviy almashinuv tarmoqlariga faol qo‘shilish kabi omillar orqali sopollitepa keyingi davrlardagi shaharsozlik va madaniy taraqqiyotning poydevorini yaratgan. 2. sopollitepa yodgorligining madaniy xususiyatlari sopollitepa yodgorligi janubiy markaziy osiyoning bronza davri makoniy-madaniy tizimini chuqur aks ettiruvchi manzilgoh bo‘lib, surxondaryo vohasining tog‘ oldi hududida, sug‘orishga qulay tabiiy-geografik muhitda shakllangan. stratigrafik qatlamlarning izchil ketma-ketligi, qurilish materiallari va rejalashtirish yechimlari manzilgohning miloddan avvalgi ii …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sopollitepa madaniyati"

sopollitepa madaniyati reja: kirish asosiy qism: 1. sopollitepa madaniyati haqida umumiy ma’lumot 2. sopollitepa yodgorligining madaniy xususiyatlari 3. sopollitepa madaniyatining qadimgi sivilizatsiyaga ta’siri 4. sopollitepa madaniyatining o’zbekiston tarixida tutgaan o’rni xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish sopollitepa madaniyati — janubiy oʻzbekistondagi surxondaryo vohasida, hozirgi sherobod (sherobod) tumani hududida joylashgan bronza davri yodgorliklari majmuasiga tayanadigan arxeologik-madaniy qatlamdir. u asosan miloddan avvalgi taxminan mil. avv. xxii–xviii asrlarga mansub boʻlib, qadimgi baqtriya-margʻiyona (oxus) sivilizatsiyasi doirasida shakllangan voha madaniyatlaridan biridir. sopollitepa nomi bilan ataluvchi ilk yirik manzilgoh vohaning sugʻoriladigan pasttekisliklari...

This file contains 20 pages in DOCX format (31.7 KB). To download "sopollitepa madaniyati", click the Telegram button on the left.

Tags: sopollitepa madaniyati DOCX 20 pages Free download Telegram