geoaxborot tizimining ilmiy asoslari

PDF 235 pages 7.8 MB Free download

235 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 7.8 MB

File type PDF

Pages 235

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 235

oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi tolmasbek xasanovich boltayev, qosimjon raxmonov, muxitdin sadritdinovich akbarov geoaxborot tizimining ilmiy asoslari oʻquv qoʻllanma 5a311502–“geodeziya va kartografiya (geoinformatika)” mutaxassisligiga moʻljallangan toshkent – 2015 geoaxborot tizimining ilmiy asoslari 2 m a s’ u l m u h a r r i r : toshkent irrigatsiya va melioratsiya instituti geodeziya va yer kadastri kafedrasi dotsenti, t.f.n. i.musayev t a q r i z ch i l a r : yergeodezkadastr davlat qoʻmitasi geodeziya va kartografiya milliy markazi bosh muhandisi x.magdiyev, toshkent irrigatsiya va melioratsiya instituti axborot texnologiyalari kafedrasi dotsenti, t.f.n. s. mirzaev. mazkur oʻquv qoʻllanmadan koʻzlangan maqsad zamonaviy axborot tizimi hisoblangan geoaxborot tizimi fanini, uning ilmiy, nazariy va amaliy asoslarini oʻrganishdan iborat. geoinformatika mutaxassisligi boʻyicha ta’lim olayotgan magistr talabalar ushbu qoʻllanmadan geoaxborot tizimining ilmiy tomondan qoʻllanilishi, geoinformatika magistrlik dasturidagi boshqa fanlarni tushunish hamda geodeziya, kartografiya, yer resurslarini boshqarish va boshqa tarmoqlarda geoinformatika sohasini oʻz …

2 / 235

qali aks ettirish mumkin. geoaxborot tizimining boshqacha koʻrinishi boʻlgan geoinformatika deganda geoaxborot tizimining rivojlanishi bilan bogʻliq boʻlgan ilmiy-texnik va amaliy fanlar majmuasi tushuniladi. bu majmua geografiya, informatika va informatsion texnologiyalar nazariyasi, kartografiya va hisoblash texnikasiga yangicha yondashishlar oʻrtasidagi bogʻliqlikdan kelib chiqadi. hozirgi kunda axborot tizimining ushbu boʻlimi jadal sur’atlar bilan oʻsib borishi natijasida u nafaqat texnik sohalarda, balki hayotimizning turli ijtimoiy sohalarida ham qoʻllanilib kelmoqda. gatning qoʻllanilish sohalari keng boʻlib, u turli holatlarda, jumladan sogʻliqni saqlashda yangi klinika va shifoxonalarni geografik jihatdan mos va aholiga qulay qilib joylashtirish jarayonida, yuk tashish bilan shugʻullanadigan korxonalar uchun yoʻl marshrutlari va jadvallarini tuzish hamda aniqlashda, avtomobil yoʻllarini quruvchi korxonalarga yangi trassa va yoʻllarni loyihalashda eng maqbul variantni tanlash paytida, shuningdek, davlat fondidagi yerlarni toʻgʻri va oqilona hisoblashda, fermerlar uchun yangi yerlarni oʻzlashtirishda, yerlarninig holatini aniqlash va ular toʻgʻrisida yetarli ma’lumot olishda juda qoʻl keladi. bugungi kunga kelib geoaxborot tizimlari haydovchilarga, piyodalarga sun’iy yoʻldoshlar …

3 / 235

zimlari, uyali telefonlardagi dasturlarning ishlab chiqilishi oddiy fuqaroning ham ushbu sohani bilishiga asos yaratdi. geoaxborot tizimi kartografiya va masofadan zondlash, fotogrammetriya va topografiya bilan chambarchas bogʻliq hamda matematik, kartografik, masofadan zondlashda qoʻllaniladigan usullar bilan bir qatorda yer qatlami geologiyasi, tuproqshunoslik, oʻrmonchilik, geografiya, iqtisodiyot, biologiya kabi fanlarni oʻzaro birlashtiradi. ushbu oʻquv qoʻllanma mualliflari kitobni yozishda yordam bergan yevropa ittifoqidagi hamkor institutlar, jumladan vengriyaning gʻarbiy vengriya universiteti, angliyaning grinvich universiteti, avstriyaning zalsburg universiteti, shvetsiyaning qirollik texnologiya institutidagi geodeziya, kartografiya, geoaxborot tizimi sohalaridagi professor-oʻqituvchilarga oʻz minnatdorchiliklarini bildiradilar. geoaxborot tizimining ilmiy asoslari 5 1-bob. geoaxborot tizimining ilmiy asoslari 1.1. geoaxborot tizimining ta’rifi tasavvur qiling, siz 1960-yillarda, hali kompyuter texnologiyalari rivojlanmagan davrda yashayapsiz. siz ishlayotgan vazirlikka davlat tomonidan mavjud tabiiy resurslar toʻgʻrisida umumiy ma’lumot toʻplash va shu asosda tabiiy resurslarning bugungi va kelajakdagi zaxiralarini aniqlash vazifasi yuklatilgan boʻlsin. albatta, bunday ulkan miqyosdagi ishni bajarish uchun, avvalambor, ishonchli ma’lumotlar, tajribali mutaxassislar, har xil texnologiyalar va ularni …

4 / 235

nmoqda. yuqorida keltirilgan ishni soddalashtirish, mutaxassislar ishtirokini kamaytirish, vaqtdan yutish va albatta kamxarajat sarf qilish uchun bizga zamonaviy kompyuter dasturlari va texnologiyalari yordamida avtomatlashgan tizim – geografik axborot tizimi zarur boʻladi. geoaxborot tizimining asosiy vazifalari – bu fazoviy ma’lumotlarni yigʻish va qayta ishlash orqali avtomatlashgan raqamli ma’lumotlar bazasini yaratish, uni kelgusida tahlil qilish va bosmaga chiqarish uchun saqlashdan iborat. geoaxborot tizimining vazifasini faqatgina kompyuter orqali raqamli karta ishlab chiqarish deb tushunish toʻgʻri emas, chunki ushbu tizim orqali olingan ma’lumotlar tahlil etilib, muhim qarorlar qabul qilishda ham qoʻllaniladi. bu tizim bizga an’anaviy usulda yaratiladigan jadval ma’lumotlardan farqli ravishda ma’lumotlar soʻrovi, turli qatlamlarni birlashtirish kabi operatsiyalarni bajarish imkonini beradi. geoaxborot tizimining ilmiy asoslari 6 geografik axborot tizimi yoki geoaxborot tizimiga olimlar turlicha ta’rif berishgan. masalan, j.berri shunday ta’rif beradi: “geografik axborot tizimi – bu ma’lumotlarni boshqarish, kartografik tasvirlash va tahlil qilish uchun yaratilgan ichki pozitsiyalashgan fazoviy axborot tizimidir”. bu ta’rif unchalik toʻliq …

5 / 235

tizimdir, degan xulosa kelib chiqishi mumkin. keltirilgan fikrlarni umumlashtirgan holda quyida eng aniq ta’rifni bersak boʻladi: “geoaxborot tizimi – bu asosiy vazifalari tabiat va jamiyat hodisalarining geofazoviy ma’lumotlarini maxsus vositalar yordamida toʻplash, saqlash, boshqarish, tahlil qilish, modellashtirish va tasvirlashdan iborat boʻlgan mutaxassis va tahlilchilar boshqaruvi ostidagi umumlashgan dasturiy tizimdir”. geoaxborot tizimiga yana turlicha ta’riflar keltirish, u haqidagi muhokamalarni davom ettirish mumkin, biroq barcha ta’riflarning zamirida yuqorida keltirilgan asosiy ma’no yotadi. shuning uchun keltirilgan ta’rifni bosh ta’rif deb qabul qilish mumkin. yuqorida berilgan ta’rifdagi fazoviy-geografik ma’lumotlar turkumi deganda barcha yer toʻgʻrisidagi ma’lumotlarni, jumladan koordinatalarni, yer uchastkalari chegaralarini, ular joylashgan joy to’g’risidagi ma’lumotlarni, joyning huquqiy va iqtisodiy ma’lumotlarini hamda ko’plab muhim bo’lgan fazoviy ma’lumotlarni tushunish lozim. geoaxborot tizimining ilmiy asoslari 7 quyidagi rasmda geoaxborot tizimining umumiy koʻrinishi keltirilgan boʻlib, ushbu tizim turli adabiyotlarda yanada batafsilroq yoki soddalashgan holda berilgan boʻlishi mumkin. 1.1- rasm. geoaxborot tizimining umumiy koʻrinishi (manba: internet) 1.2. geoaxborot tizimining …

Want to read more?

Download all 235 pages for free via Telegram.

Download full file

About "geoaxborot tizimining ilmiy asoslari"

oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi tolmasbek xasanovich boltayev, qosimjon raxmonov, muxitdin sadritdinovich akbarov geoaxborot tizimining ilmiy asoslari oʻquv qoʻllanma 5a311502–“geodeziya va kartografiya (geoinformatika)” mutaxassisligiga moʻljallangan toshkent – 2015 geoaxborot tizimining ilmiy asoslari 2 m a s’ u l m u h a r r i r : toshkent irrigatsiya va melioratsiya instituti geodeziya va yer kadastri kafedrasi dotsenti, t.f.n. i.musayev t a q r i z ch i l a r : yergeodezkadastr davlat qoʻmitasi geodeziya va kartografiya milliy markazi bosh muhandisi x.magdiyev, toshkent irrigatsiya va melioratsiya instituti axborot texnologiyalari kafedrasi dotsenti, t.f.n. s. mirzaev. mazkur oʻquv qoʻllanmadan koʻzlangan maqsad zamonaviy axborot tizimi hisoblangan geoax...

This file contains 235 pages in PDF format (7.8 MB). To download "geoaxborot tizimining ilmiy asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: geoaxborot tizimining ilmiy aso… PDF 235 pages Free download Telegram