birikkan azot texnologiyasi

DOCX 21 pages 380.0 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 380.0 KB

File type DOCX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

birikkan azot texnologiyasi azot sanoatining xomashyo manbalari va ishlatilishi azot tabiatda erkin holda va birikmalar shakldida uchraydi. azotning asosiy qismi atmosferada (massa bo’yicha 75,6 %) erkin holda bo’ladi. birikmalar shaklida esa yer po’stlog’ining 0,4 % ni (massa bo’yicha) azot tashkil etadi. u turli organik moddalar tarkibida, odam, hayvonlar va o’simliklar organizmida, qazilma boyliklar, ko’mir, neft, torf, slanest tarkibida uchraydi. anorganik birikmalar shaklida azot kam uchraydi. uning natriy nitrat tuzi (chili selitrasi) chilida va janubiy afrikada, kaliy nitrat (hind selitrasi) esa hindistonda topilgan. ma'lum miqdor ammoniy sulfat tuzi ko’mirni kokslashdan olinadi. azot tirik tabiatda odamlar, hayvonlar va o’simliklar hayotida benihoyat muhim rol o’ynaydi, asosiy ozuqa mahsuloti hisoblanadi. u oqsil tarkibiga kiradi. organizmda muhim biokimyoviy jarayonlarda ishtirok etadi. ammo odam va hayvonlar, o’simliklar, mikroorganizmlar tanasida oksidlar yoki boshqa organik moddalar (fermentlar, vitaminlar, garmonlar, nuklein kislotalar va boshqalar) sintezida elementar holdagi azot emas (u juda inert elementdir, uning dissotsialanish energiyasi 945 kj/mol bo’lib, …

2 / 21

ini biriktirib olish usullari atmosfera azotini tabiatda faqat tugunak bakteriyalari (dukkakli o’simlmklar ildizida bo’ladi) o’zlashtira oladi. yana chaqmoq chaqqanda havoda azot oksidlanadi, yog’in bilan birga yerga tushadi. 1898-yilda olimlarning britaniya assotsiatsiyasi majlisida kruks texnologlar uchun muhim muammoni o’rtaga tashladi: «atmosfera azotini bog’lab olish buyuk kashfiyotlardan biri bo’lib, uni kimyogarlar ixtirochiligidan kutish kerak» degan edi. shundan keyin ko'r o’tmay bu kashfiyot amalga oshdi. xx asrning boshlarida atmosfera azotini biriktirib olishning uch usuli topildi: 1) sianamidli usul; 2) elektr yoy usuli; 3) ammiak sintezi usuli. sianamidli usulda (1904- yilda frak va karolar bu usulni kashf etishgan) yuqori haroratda ohakka ko’mir qo’shib maxsus pechlarda qizdiriladi. so’ngra hosil bo’lgan kalsiy karbid sianamidga aylanadi. cao + 3s so + cac2 cac2 + n2 cacn2 + s + 301 kj kalsiy sianamidga suv bug’i ta'sir ettirilganda osonlikcha parchalanib, ammiak va kalsiy karbonatga aylanadi. ca(cn)2+3h2o=caco3+2nh3 ↑+75 kj shu usulga asoslangan birinchi ammiak zavodi l905- yilda italiyada qurilib …

3 / 21

umi past (5%) bo’ladi. no ning tannarxi qimmatga tushadi. ammiakli usulda n2 to’g’ridan to'g’ri h2 bilan biriktiriladi. bu harorat, bosim va katalizator ishtirokida boradi. n2+3h2 → 2nh3-h bu usulda olingan ammiakning tannarxi ancha arzonga tushadi. hozirgi vaqtda bu usul ammiakni sanoatda ishlab chiqarishning birdan-bir usulidir. bu usulni ancha vaqtgacha qo’llashning iloji bo’lmadi. chunki bunda yuqori bosim (1000 atm. gacha) talab qilinardi. yuqori bosimni faqatgina xx asrning 10- yillarida hosil qilish mumkin bo’ldi. bu usulni birinchi bo’lib, 1908- yilda nemis olimi gaber kashf etdi, 1913- yilda uni ishlab chiqarishga tatbiq etdi. bu kashfiyot uchun u 1920- yilda nobel mukofotiga sazovor bo’ldi. bu usulga asoslangan birinchi zavod germaniyada qurildi, uning mahsuldorligi 20—25 t/sutkaga teng bo’lib, reaksiya 200—225 atm. bosim va 550°c haroratda, katalizator ishtirokida olib boriladi. sobiq ittifoqda birinchi ammiak sintezi zavodi 1927- yilda qurilib ishga tushirilgan. hozirgi paytda ammiak ishlab chiqarish sohasi ancha rivojlangan. shuningdek, (ammiak) atmosfera azotini biriktirib olishning mikrobiologik …

4 / 21

toza holda n2, o2 va ar olinadi. vodorod sanoatda turli yo’llar bilan olinadi: 1. metan va uni gomologlarini konversiyasi. 2. qattiq yoqilg’ini gazga aylantirganda hosil bo’lgan so ni konversiyasi. 3. koks gazlarini ajratish. 4. suvni yoki nacl eritmasini elektroliz qilish orqali olinadi. iqtisodiy ko’rsatkichlari jihatidan eng arzon va asosiy sanoat usuli birinchi usuldir. metan konversiyasining (konversiya lotincha conversio so’zidan olingan bo’lib, o’zgarish, aylanish ma'nosini anglatadi) birinchi mahsuloti sintez gaz (mc0+nh2) deb ataladi. u vodorod olishdan tashqari metanol sintezi, yuqori molekular og’irlikka ega bo’lgan spirtlar sintezi, sintetik benzin sintezi va boshqalar (so’nggi paytlarda so gazi temir rudalaridan, temirni qaytarib, toza temir olishda ham ishlatila boshlandi) sintezida ham ko'r ishlatiladi. konversiya usuli metanning suv bug’i yoki kislorod bilan oksidlanishiga asoslangan: ch4+h2o ↔ co+3h2-206 kj ch4+0,5o2↔co+2h2+35 kj keyin hosil bo’lgan co ni suv bug’i bilan konversiya qilinadi. co + h2o ↔ co2 + h2 + 41 kj metanni suv bug’i bilan konversiyasi reaksiyasini …

5 / 21

lari qo’llaniladi: a) qattiq sorbentlar bilan aralashmalarni absorbsiyasi; b) suyuq sorbentlar bilan absorbsiyalanish; v) chuqur sovitish bilan aralashtirmalarni kondensatsiyalash; g) katalik gidrogenlash va boshqalar; a) usul bilan begona qo’shimchalar kam bo’lganda (s saqlovchi birikmalarda) qo’llaniladi; b) usul co2 va so lardan tozalashda ishlatiladi; v) usul qimmatga tushganligi uchun hozirgi paytlarda ammiak ishlab chiqarishda qo’llanilmaydi (azotning boshqa birikmalari sanoatida qo’llanilmoqda); g) usul co2, so va o2 ning miqdori kam bo’lganda qo’llaniladi. konversiya gazini oltingururtli birikmalardan tozalash. tabiiy gaz tarkibida turli s li birikmalar saqlaydi: h2s, cs2, cos merkaptanlar (asosan etil merkaptan c2h5sh 5—30 mg/m3 gacha) va boshqalar. barcha s birikmalarni 350—450°c haroratda kobalt-molibdenli katalizator ishtirokida h2s gacha gidrogenlanadi: cs2 +4h2 = 2h2s+ch4 rsh +h2 = h2s+rh cos +4h2= h2s+ch4 +h2o hosil bo’lgan h2s qattiq yoki suyuq adsorbentlar yordamida absorbsiyalanadi. qattiq adsorbent sifatida aktivlangan ko’mir, temir gidroksidi, rux oksidi va suyuq adsorbent sifatida: ammiakli suv etanolaminlar, mishyak sodali eritma, karbonatlar eritmalari va …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "birikkan azot texnologiyasi"

birikkan azot texnologiyasi azot sanoatining xomashyo manbalari va ishlatilishi azot tabiatda erkin holda va birikmalar shakldida uchraydi. azotning asosiy qismi atmosferada (massa bo’yicha 75,6 %) erkin holda bo’ladi. birikmalar shaklida esa yer po’stlog’ining 0,4 % ni (massa bo’yicha) azot tashkil etadi. u turli organik moddalar tarkibida, odam, hayvonlar va o’simliklar organizmida, qazilma boyliklar, ko’mir, neft, torf, slanest tarkibida uchraydi. anorganik birikmalar shaklida azot kam uchraydi. uning natriy nitrat tuzi (chili selitrasi) chilida va janubiy afrikada, kaliy nitrat (hind selitrasi) esa hindistonda topilgan. ma'lum miqdor ammoniy sulfat tuzi ko’mirni kokslashdan olinadi. azot tirik tabiatda odamlar, hayvonlar va o’simliklar hayotida benihoyat muhim rol o’ynaydi, asosiy ozuq...

This file contains 21 pages in DOCX format (380.0 KB). To download "birikkan azot texnologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: birikkan azot texnologiyasi DOCX 21 pages Free download Telegram