chiqindi

DOCX 15 pages 34.9 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 34.9 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

5-amaliy mashg‘ulot. mavzu: chiqindi muammosi, qayta ishlash va chiqindisiz texnologiyalar. darsning ta’limiy maqsadi: talabalarga chiqindilar muammosining sabablari, ularni bartaraf etish usullari va chiqindisiz texnologiyalarning asoslarini tushuntirish; ekologik madaniyatni oshirish va o‘zbekistonning ushbu sohadagi siyosatini o‘rgatish; savollar va testlar orqali bilimlarni mustahkamlash. darsni jihozlash: mashg’ulot matni, ekologiya bo‘yicha adabiyotlar (masalan, q.x.muftaydinov, h.m.qodirov, e.yu.yulchiyevning “ekologiya” kitobi), elektron resurslar (videolar, infografikalar, o‘zbekiston qonunlari saytlari). darsda qo‘llaniladigan texnologiya: an’anaviy ta’lim texnologiyalari (ma’ruza, muhokama, savol-javob, testlar). 1. atrof muhit chiqindilarining sinflanishi. ishlab chiqarish va iste'mol chiqindilarining paydo bo'lishi insoniyat tsivilizatsiyasining rivojlanishi natijasida yuzaga keladigan global muammolardan biridir. birgina rossiyada har yili qariyb 7 milliard tonna chiqindilar, shu jumladan, 130 million tonna qattiq (maishiy) maishiy chiqindilar hosil bo'ladi va bu miqdor yiliga 3-4 foizga oshmoqda. chiqindilarning to'planishi katta ekologik, iqtisodiy va ijtimoiy zarar keltiradi. yuqori toksiklikka ega bo'lgan chiqindilar atrof-muhitni ifloslanishining muhim manbalari (atmosfera, tuproq, yer usti va yer osti suvlari) bo'lib, landshaft tuzilishining barcha tarkibiy …

2 / 15

laridan qat‘iy nazar, albatta turli agregat holatdagi – gazsimon, suyuq va qattiq chiqindiiarni atrof-muhitga tashlanishiga sababchi bo’ladilar. lekin har qanday mukammal texnologiyada ham chiqindilarni ajralishi muqarrardir. shuning uchun shunday texnologiyani vujudga keltirish lozimki, bunda ishlab chiqarish jarayonida ajralgan chiqindilar ekologik jihatdan olganda bezarar bo’lib, atrof-muhitga jiddiy xavf solmasligi kerak, ya‘ni hosil bo’lgan chiqindilar tabiatda o’z-o’zidan oson biologik parchalanib, atrofga zarar keltirmasin. lekin ming afsuski, hozirgi kunda ishlab chiqarish tarmoqlarida va maishiy turmushimizda buning iloji bo’lmay qolmoqda. ko’plab chiqindilarning deyarli barchasi zararsizlan- tirilmasdan, tozalanmasdan atrof-muhitga tashlanishi va to’planishi sodir bo’lmoqda. buning natijasida esa chiqindilarning salbiy ta‘siri tabiatda turli nohush holatlarni yuzaga keltirmoqda. chiqindilar 2 turga bo’linadi: a) sanoat (ishlab chiqarish) chiqindilari; b) maishiy chiqindilar. a) sanoat (ishlab chiqarish) chiqindilari: bu chiqindilar sanoat jarayonlari, ishlab chiqarish, qurilish yoki boshqa tijorat faoliyati natijasida hosil bo‘ladi. masalan, kimyoviy moddalar, metall parchalari, zaharli moddalar yoki qadoqlash materiallari. b) maishiy chiqindilar: uy xo‘jaliklarida, kundalik hayotda yig‘iladigan …

3 / 15

iqindi hosil bo‘lmaydi. bunday texnologiya atrof-muhitni ifloslanishdan to‘liq himoya qiladi, umuman chiqindi chiqarmaydigan texnologiya.ya’ni ishlab chiqarish jarayonida, hamma xom ashyo foydalanib ketadi,ortiqcha chiqindi yoki zararli modda tabiatga chiqmaydi,resurslar va energiya eng tejamkor tarzda ishlatiladi,atrof-muhit ifloslanmaydi. masalan,issiqxona sharoitida tomchilatib sug‘orish tizimi o‘rnatilib, suv qayta aylantirilib ishlatilsa, chiqindisiz texnologiya deyiladi. kam chiqindili texnologiya esa ishlab chiqarishda chiqindi juda oz miqdorda hosil bo‘ladigan usuldir. bu texnologiyada tabiiy atrof-muhitga yetkazilgan ta’sir ruxsat etilgan sanitariya-gigienik me’yorlardan oshmaydi. ammo texnik yoki iqtisodiy sabablarga ko‘ra xom ashyodan ozgina qismi chiqindi sifatida qolishi mumkin. bu — chiqindilar to‘liq yo‘qolmaydi, lekin juda kam bo‘ladi.ya’ni ishlab chiqarishda,chiqindilar ruxsat etilgan darajadan oshmaydi, xom ashyodan maksimal foydalaniladi, faqat texnik yoki iqtisodiy sabablarga ko‘ra kichik miqdorda chiqindi qoladi. masalan, pomidorni qayta ishlash zavodida pomidor po‘stlog‘i chiqindi bo‘lib qoladi, lekin u hayvonlar yemiga yoki o‘g‘itga aylantirilsa — bu kam chiqindili texnologiya hisoblanadi. umuman olganda, chiqindisiz texnologiya – eng mukammal, ekologik xavfsiz ishlab chiqarish tizimi …

4 / 15

nologiya –bu shunday ishlab chiqarishki, bunda xom ashyo va energiya yopiq tsiklda ishlatiladi, ya‘ni xom ashyo resurslari–ishlab chiqarish– ehtiyojni qondirish– ikkilamchi resurslar zanjirining yopiq tsikli amalga oshiriladi. shunday qilib atrof-muhitga ajraladigan chiqindilar va iste‘molda bo’lgan, eskirgan mahsulotlar ikkilamchi material resursi sifatida qayta ishlab chiqarishga qaytariladi va ularning atrof muhitga zararli ta‘siri bo’lmaydi. ushbu yopiq zanjir tsiklida xom ashyo resurslarini kompleks va samarali ishlatish katta ahamiyatga ega, ya‘ni xom-ashyo tarkibidagi asosiy komponentdan tashqari, qolgan komponentlarni ham kerakli maqsadda to’liq ishlatiladi. bunda xom ashyo tarkibidagi asosiy komponentdan tashqari boshqa komponentlar ham shu texnologik jarayonning o’zida yoki boshqa texnologik jarayonda (boshqa ishlab chiqarishda) qo’la nilishi mumkin. xom ashyo kompleks va samarali ishlatilganda uning isrof bo’lishi oldi olinadi va natijada atrof-muhit ifloslanishdan saqlanadi. shu bilan bir qatorda texnologik jarayonlarda energiya resurslarini samarali va tejamli ishlatish ham chiqindisiz texnologiyani yaratishdagi asosiy yo’nalishlardan biridir. chiqindisiz texnologiyaning yopiq zanjiridagi ishlab chiqarish bosqichi eng asosiy bosqich bo’lib, bunda …

5 / 15

iqarish uchun sarflanadigan xom ashyoni kompleks qayta ishlashga va eneigiyani samarali ishlatishga asoslangan yangi printsipial texnologik jarayonlami joriy etish yangi, samarali ishlaydigan qurilmalarni kiritish; 2.material oqimlarni yopiq strukturada ishlatishga asoslangan hududiy ishlab chiqarish komplekslarini yaratish, bunda chiqindilarni ajralishi sodir bo’lmaydi yoki ajralganda ham ekologik bezarar ko’rinishda bo’ladi va atrof-muhitga salbiy ta‘sir ko’rsatmaydi; 3.alohida ishlab chiqarish va material oqimlaming ketma-ket va retsirkulatsion tizimlarini ishlab chiqish, hamda yopiq suv-gaz aylanma tizimlarini yaratish; 4.ikkilamchi material resurslarini qayta ishlash texnologiyasini yaratish, bunda olingan mahsulot iqtisodiy jihatdan samarali bo’ladi. hozirgi kunda ishlab chiqarishda ikkilamchi material resurslami ishlatish katta ahamiyatga ega. shu bilan bir qatorda o’zining ishlatish muddatini o’tab bo’lgan mahsulotlar va buyumlar ham ma‘lum ahamiyatga ega bo’lib, ular iste‘mol chiqindilari deb ataladi. xalq xo‘jaligida ishlab chiqarish va iste’mol jarayonida hosil bo‘ladigan chiqindilar ikkilamchi material resurslari (imr) deb ataladi. agar bu chiqindilar qayta ishlatilib, yangi mahsulot ishlab chiqarishda foydalansa, ular ikkilamchi xom ashyo hisoblanadi. bugungi kunda …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "chiqindi"

5-amaliy mashg‘ulot. mavzu: chiqindi muammosi, qayta ishlash va chiqindisiz texnologiyalar. darsning ta’limiy maqsadi: talabalarga chiqindilar muammosining sabablari, ularni bartaraf etish usullari va chiqindisiz texnologiyalarning asoslarini tushuntirish; ekologik madaniyatni oshirish va o‘zbekistonning ushbu sohadagi siyosatini o‘rgatish; savollar va testlar orqali bilimlarni mustahkamlash. darsni jihozlash: mashg’ulot matni, ekologiya bo‘yicha adabiyotlar (masalan, q.x.muftaydinov, h.m.qodirov, e.yu.yulchiyevning “ekologiya” kitobi), elektron resurslar (videolar, infografikalar, o‘zbekiston qonunlari saytlari). darsda qo‘llaniladigan texnologiya: an’anaviy ta’lim texnologiyalari (ma’ruza, muhokama, savol-javob, testlar). 1. atrof muhit chiqindilarining sinflanishi. ishlab chiqarish va i...

This file contains 15 pages in DOCX format (34.9 KB). To download "chiqindi", click the Telegram button on the left.

Tags: chiqindi DOCX 15 pages Free download Telegram