ionlantiruvchi nurlanish manbalaridan foydalanish

PPTX 15 pages 1.6 MB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.6 MB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

slayd 1 dpm larda ionlantiruvchi nurlanish manbalaridan foydalanganda dozimetrik va radiometrik nazorat o'tkazishning asoslari dpm larda ionlantiruvchi nurlanish manbalaridan foydalanganda xodimlar va patsiyentlarni himoyalash. himoya prinsiplari 1. ionlantiruvchi nurlanishning tibbiyotda qo‘llanilishi va uning ahamiyat 2. ionlantiruvchi nurlanish manbalari va ularning tibbiyotdagi qo‘llanilishi 3. dozimetrik va radiometrik nazoratni tashkil etishning asoslari reja: ionlantiruvchi nurlanish tibbiyot sohasida keng qo‘llaniladi. xususan, diagnostika, rentgenologiya, radioizotop terapiyasi va radiologik tadqiqotlarda nurlanish manbalaridan foydalanish kasalliklarni aniqlash va davolashda muhim ahamiyat kasb etadi. ammo ionlantiruvchi nurlanish organizmga biologik zarar yetkazuvchi omil bo‘lib, to‘g‘ri nazorat qilinmasa, inson salomatligiga, ayniqsa tibbiyot xodimlari va patsiyentlarga jiddiy xavf tug‘diradi. shu bois dpmlarda radiatsiya xavfsizligi talablariga rioya etish, dozimetrik va radiometrik nazoratni muntazam o‘tkazish, shuningdek, xodimlar va patsiyentlarni himoyalashning ilmiy asoslangan prinsiplari muhim ahamiyatga ega. ionlantiruvchi nurlanish – bu atom yadrosining parchalanishi yoki qayta tashkil topishi natijasida hosil bo‘ladigan yuqori energiyali zarralar yoki elektromagnit to‘lqinlardir. ularning asosiy turlari alfa (α), beta (β), …

2 / 15

natijalari asosida har bir xodimning shaxsiy yillik doza kartasi yuritiladi. radiatsiya bilan ishlovchi bo‘limlarda sanitariya-gigiyena qoidalariga rioya etish ham zarur. xodimlar har kuni maxsus kiyimda ishlashlari, ish joyida ovqatlanmaslik, ish tugagach qo‘l va yuzni yuvish, ayrim hollarda esa dekontaminatsiya (radioaktiv ifloslanishdan tozalash) jarayonlarini o‘tkazishlari kerak. har bir ish joyida favqulodda holatlarda qo‘llaniladigan yuvish vositalari, himoya kiyimlari, doz nazorat asboblari va birinchi tibbiy yordam vositalari zaxirada bo‘lishi lozim. tibbiyotda qo‘llaniladigan nurlanish manbalari odatda ikki guruhga bo‘linadi: tabiiy va sun’iy manbalar. tabiiy manbalarga kosmik nurlanish, yer po‘stidagi radioaktiv elementlar (uran, toriy, radon) kiradi. sun’iy manbalarga esa rentgen apparatlari, radioizotoplar, gamma-terapiya qurilmalari va lineer tezlatgichlar kiradi. sun’iy manbalar bilan ishlaganda xavf darajasi yuqori bo‘lgani sababli har bir qurilma uchun pasport, texnik nazorat dalolatnomasi va ruxsatnoma mavjud bo‘lishi shart. dozimetrik nazoratdan tashqari, radiometrik tahlil ham muhim o‘rin tutadi. radiometrik tekshiruvlar yordamida radioaktiv zarrachalar ish kiyimiga, asbob-uskunalarga, pol yoki devorlarga tushgan-tushmaganini aniqlash mumkin. masalan, sirt …

3 / 15

ri, filtratsiya tizimlari va avtomatik doza nazorati o‘rnatilgan. har bir patsiyent uchun nurlanish protokoli tuziladi, unda ishlatilgan qurilma turi, kuchlanish, ekspozitsiya va o‘lchangan doza qayd etiladi. agar bemorga takroriy tekshiruv talab etilsa, avvalgi nurlanish miqdori hisobga olinadi. rentgenologik tadqiqotlar paytida shifokorlar patsiyent tanasining faqat kerakli qismini nurlanish zonasiga kiritib, qolgan qismlarni qo‘rg‘oshinli himoya qalqonlari bilan yopadi. ayniqsa bolalar, yosh ayollar va homilador patsiyentlarga minimal doza berish qat’iy talab etiladi. bunday yondashuv “alara” prinsipi — ya’ni as low as reasonably achievable (“mümkin qadar eng past nurlanish”) tamoyiliga asoslanadi. dpmlarda har chorakda yoki yarim yilda bir marta radiatsion audit o‘tkaziladi. bu jarayonda barcha qurilmalarning nurlanish darajasi, himoya to‘siqlarining samaradorligi, xodimlarning shaxsiy dozimetr ko‘rsatkichlari, radiometrik tahlil natijalari tekshiriladi. audit yakunida muassasaning radiatsiya xavfsizligi sertifikati yangilanadi. ionlantiruvchi nurlanish manbalaridan foydalanish jarayonida sodir bo‘lishi mumkin bo‘lgan avariyalar uchun har bir dpmda favqulodda holatlar rejasi ishlab chiqilgan bo‘lishi kerak. bu rejada radioaktiv manba to‘kilganda yoki qurilma …

4 / 15

siya xavfsizligi bo‘yicha mas’ul mutaxassis tayinlanadi. u xodimlarni dozimetrik nazoratdan o‘tkazish, himoya vositalarining texnik holatini kuzatish, sanitariya talablari bajarilishini nazorat qilish hamda radiatsion xavfsizlik bo‘yicha o‘quv mashg‘ulotlarini tashkil etish uchun javobgar bo‘ladi. radiatsiya bilan ishlaydigan barcha xodimlar yiliga kamida bir marta tibbiy ko‘rikdan o‘tadilar, qon tahlillari, gematologik va biologik ko‘rsatkichlar tahlili orqali nurlanishning ta’siri baholanadi. radiatsiya xavfsizligi tizimida muhim o‘rin egallagan xalqaro tashkilotlar — xalqaro atom energiyasi agentligi (iaea), birlashgan millatlar tashkiloti (bmt), xalqaro radiologiya komissiyasi (icrp) hamda jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (who) tomonidan ishlab chiqilgan xalqaro me’yorlar dpm faoliyatida qo‘llaniladi. xususan, icrp tavsiyalariga ko‘ra, nurlanishdan himoya qilish uch asosiy tamoyilga tayangan bo‘lishi lozim: asoslanganlik, optimallashtirish va me’yorlash. asoslanganlik tamoyili shuni anglatadiki, har bir nurlanish jarayoni tibbiy jihatdan zarur va foydasi xavfidan ustun bo‘lishi kerak. optimallashtirish tamoyili (alara printsipi) – nurlanish dozasini texnik, iqtisodiy va tibbiy imkoniyatlardan kelib chiqib eng past darajagacha kamaytirish. dpmlar faoliyatida nurlanish manbalarining xavfsiz saqlanishi ham …

5 / 15

qtli) va davriy. operativ monitoringda nurlanish darajasi maxsus sensorlar orqali onlayn tarzda kuzatiladi, bu ma’lumotlar avtomatik tarzda markaziy bazaga yuboriladi. davriy monitoring esa oyma-oy yoki chorakda bir marta laboratoriya usulida amalga oshiriladi. bu jarayonlar orqali radiatsiya darajasidagi eng kichik og‘ishlar ham erta aniqlanadi va zarur choralar ko‘riladi. dpmlarda nurlanishdan himoyalanishning texnik choralari qatoriga maxsus arxitektura va dizayn yechimlari ham kiradi. rentgen xonalari joylashuvi binoning chekka qismida bo‘lishi kerak, yaqin atrofda ofis yoki bemorlar dam oladigan joylar joylashmasligi lozim. har bir rentgen xonasida ikki qavatli eshiklar, qo‘rg‘oshinli oynalar, devor burchaklarida yutuvchi plitalar o‘rnatiladi. rentgen apparatining nurlanish konusi faqat kerakli yo‘nalishda yo‘naltiriladi, ortiqcha sochiluvchi nurlanish esa qo‘shimcha filtrlar bilan to‘xtatiladi. shaxsiy himoya vositalari (shhv) radiatsiya xavfsizligini ta’minlashda hal qiluvchi o‘ringa ega. ular quyidagilarni o‘z ichiga oladi: qo‘rg‘oshinli fartuklar, qo‘rg‘oshin qo‘lqoplar, qalqonchalar, bo‘yin himoyalovchi yoqalar, qo‘rg‘oshinli ko‘zoynaklar va nurlanishni qaytaruvchi niqoblar. har bir shhvning texnik pasporti bo‘lishi, u muntazam ravishda sinovdan o‘tkazilishi va …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ionlantiruvchi nurlanish manbalaridan foydalanish"

slayd 1 dpm larda ionlantiruvchi nurlanish manbalaridan foydalanganda dozimetrik va radiometrik nazorat o'tkazishning asoslari dpm larda ionlantiruvchi nurlanish manbalaridan foydalanganda xodimlar va patsiyentlarni himoyalash. himoya prinsiplari 1. ionlantiruvchi nurlanishning tibbiyotda qo‘llanilishi va uning ahamiyat 2. ionlantiruvchi nurlanish manbalari va ularning tibbiyotdagi qo‘llanilishi 3. dozimetrik va radiometrik nazoratni tashkil etishning asoslari reja: ionlantiruvchi nurlanish tibbiyot sohasida keng qo‘llaniladi. xususan, diagnostika, rentgenologiya, radioizotop terapiyasi va radiologik tadqiqotlarda nurlanish manbalaridan foydalanish kasalliklarni aniqlash va davolashda muhim ahamiyat kasb etadi. ammo ionlantiruvchi nurlanish organizmga biologik zarar yetkazuvchi omil bo‘lib...

This file contains 15 pages in PPTX format (1.6 MB). To download "ionlantiruvchi nurlanish manbalaridan foydalanish", click the Telegram button on the left.

Tags: ionlantiruvchi nurlanish manbal… PPTX 15 pages Free download Telegram