eski turkiy tilida o‘z va o‘zlashgan qatlam terminologiyasi

PPTX 16 sahifa 1,0 MB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1 / 16
mavzu: eski turkiy tilida o‘z va o‘zlashgan qatlam terminologiyasi mavzu: eski turkiy tilida o‘z va o‘zlashgan qatlam terminologiyasi reja: 1. eski turkiy tilning manbalari 2. o‘zlashgan terminlar mohiyati 3. o‘z va o‘zlashgan qatlam o‘rtasidagi farqlar 4. o‘zlashgan qatlamning tilga ta’siri kirish eski turkiy til turkiy xalqlarning eng qadimgi yozma til bosqichi bo‘lib, milodiy vii–xii asrlarda shakllangan. bu davr tili asosan orxon-enasoy, uyg‘ur va qoraxoniy yozma yodgorliklarida saqlanib qolgan. ushbu tilda xalqning ijtimoiy, siyosiy va madaniy hayoti bilan bog‘liq ko‘plab terminlar qo‘llangan. terminologik qatlam ikki asosiy guruhdan iborat: o‘z terminlari va o‘zlashgan terminlar. o‘z terminlar turkiy ildizli so‘zlardan tarkib topgan bo‘lsa, o‘zlashgan qatlamga arab, fors hamda ba’zan so‘g‘d, xitoy tillaridan kirgan atamalar kiradi. bu terminlar tildagi tarixiy rivojlanish jarayonini yoritadi. eski turkiy tilning manbalari eski turkiy til haqida ma’lumotlar asosan orxon-enasoy bitiklari, uyg‘ur yozma yodgorliklari va qoraxoniylar davri asarlari orqali yetib kelgan. bu manbalarda ishlatilgan terminlar xalqning siyosiy, harbiy, diniy va …
2 / 16
erminlar tildagi milliy ruhni saqlovchi asosiy qatlam hisoblanadi. o‘zlashgan terminlar mohiyati o‘zlashgan terminlar — boshqa tillardan kirib, turkiy til tizimiga moslashgan atamalar hisoblanadi. eski turkiy til davrida asosan arab, fors va so‘g‘d tillaridan terminlar kirib kelgan. bunga diniy, madaniy va savdo aloqalar sabab bo‘lgan. masalan, arab tilidan “ilm”, “kitab”, “hakim”, fors tilidan esa “dunyo”, “farzand”, “taxt” kabi so‘zlar o‘zlashgan. bu terminlar til boyligini kengaytirgan, lekin ularning fonetik va grammatik shakli turkiy til me’yorlariga moslashtirilgan. natijada o‘zlashgan qatlam turkiy tilning rivojida muhim o‘rin tutgan. diniy terminologiya eski turkiy tilda diniy terminologiya ikki manbadan shakllangan: mahalliy turkiy e’tiqodlar asosidagi o‘z terminlar va boshqa dinlardan kirgan o‘zlashgan terminlar. masalan, “tengri” (xudo), “yer-sub” (yer-suv ruhi) kabi so‘zlar o‘z terminlardir. keyinchalik buddaviylik va manixeylik kirib kelgach, sanskrit va so‘g‘d tillaridan “nirvana”, “karma”, “bodhisattva” kabi o‘zlashgan atamalar paydo bo‘ldi. bu jarayon diniy tafakkurning kengayishiga va tilning konseptual boyishiga olib keldi. siyosiy va ijtimoiy terminlar orxon bitiklarida …
3 / 16
i. eski turkiy til iqtisodiy terminologiyasi ijtimoiy tuzumdagi kasb, mehnat, almashinuv jarayonlarini aniq ifodalashda muhim rol o‘ynagan. ilmiy terminologiya uyg‘ur va qoraxoniylar davrida ilm-fan rivoji bilan bog‘liq terminlar shakllandi. “bilg”, “bilim”, “ögüt” kabi o‘z so‘zlar bilan bir qatorda arab tilidan “ilm”, “hikmat”, “fan”, “adab” singari terminlar kirib keldi. bu terminlar diniy-falsafiy asarlarda keng qo‘llanilgan. ayniqsa, yusuf xos hojib, mahmud koshg‘ariy kabi allomalar asarlarida ilmiy terminologiya tizimi mustahkamlanib, keyingi davrlarga asos bo‘lib xizmat qilgan. madaniy va maishiy terminlar madaniy hayotga oid terminlar turkiy xalqning yashash tarzi, urf-odatlari va turmush madaniyatini ifodalaydi. “uy”, “o‘t”, “to‘n”, “qorqut”, “toy”, “ov” kabi so‘zlar o‘z terminlardir. fors va arab tillaridan “xona”, “sarf”, “taom”, “mashrab” kabi o‘zlashgan so‘zlar kirgan. bu atamalar turkiy xalqlarning madaniy hayotida o‘z o‘rnini topgan. ular o‘z va o‘zlashgan qatlamning uyg‘unlashuvini ko‘rsatadi. tilshunoslik terminlari eski turkiy yozma yodgorliklarda til va yozuv bilan bog‘liq ayrim terminlar ham uchraydi. “til”, “söz”, “bitig”, “tamga”, “run”, “yazıq” kabi …
4 / 16
sb etadi. mahmud koshg‘ariy asarlarida terminlar mahmud koshg‘ariyning “devonu lug‘otit-turk” asari eski turkiy terminologiyani o‘rganishda asosiy manba hisoblanadi. unda o‘z terminlar bilan bir qatorda arab va fors tillaridan kirgan o‘zlashgan atamalar ham uchraydi. u “til”, “el”, “qan”, “yurt”, “sav” kabi o‘z terminlarni izohlagan, ularning ma’nosini tahlil qilgan. bu asar turkiy tildagi terminologik qatlamni tizimlashtirish, ularni ilmiy jihatdan baholash va tildagi tarixiy o‘zgarishlarni o‘rganishda katta ahamiyatga ega. o‘zlashgan qatlamning tilga ta’siri o‘zlashgan terminlar turkiy tilda semantik kengayish, morfologik moslashuv va fonetik o‘zgarishlarga sabab bo‘lgan. masalan, arabcha “ilm” so‘zi turkiy “bilim” bilan bir qatorda qo‘llanila boshlangan. “kitab” so‘zi esa turkiy ot yasovchi qo‘shimchalar bilan “kitabçı” shaklida ishlatilgan. bu holat tilning moslashuvchanligini va terminlarni o‘zlashtirishdagi tabiiy jarayonni ko‘rsatadi. o‘zlashgan qatlam tilning boyishini, ilmiy ifoda imkoniyatini kengaytirgan eʼtiboringiz uchun rahmat! image6.jpeg image7.jpeg image8.jpeg image9.jpeg image10.jpeg image2.png image3.png image4.png image5.png /docprops/thumbnail.jpeg
5 / 16
eski turkiy tilida o‘z va o‘zlashgan qatlam terminologiyasi - Page 5

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 16 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"eski turkiy tilida o‘z va o‘zlashgan qatlam terminologiyasi" haqida

mavzu: eski turkiy tilida o‘z va o‘zlashgan qatlam terminologiyasi mavzu: eski turkiy tilida o‘z va o‘zlashgan qatlam terminologiyasi reja: 1. eski turkiy tilning manbalari 2. o‘zlashgan terminlar mohiyati 3. o‘z va o‘zlashgan qatlam o‘rtasidagi farqlar 4. o‘zlashgan qatlamning tilga ta’siri kirish eski turkiy til turkiy xalqlarning eng qadimgi yozma til bosqichi bo‘lib, milodiy vii–xii asrlarda shakllangan. bu davr tili asosan orxon-enasoy, uyg‘ur va qoraxoniy yozma yodgorliklarida saqlanib qolgan. ushbu tilda xalqning ijtimoiy, siyosiy va madaniy hayoti bilan bog‘liq ko‘plab terminlar qo‘llangan. terminologik qatlam ikki asosiy guruhdan iborat: o‘z terminlari va o‘zlashgan terminlar. o‘z terminlar turkiy ildizli so‘zlardan tarkib topgan bo‘lsa, o‘zlashgan qatlamga arab, fors hamda ba’zan...

Bu fayl PPTX formatida 16 sahifadan iborat (1,0 MB). "eski turkiy tilida o‘z va o‘zlashgan qatlam terminologiyasi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: eski turkiy tilida o‘z va o‘zla… PPTX 16 sahifa Bepul yuklash Telegram