evolutsion g‘oyalarning paydo bo‘lishi

DOCX 5 pages 29.2 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 29.2 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

mavzu: evolutsion g‘oyalarning paydo bo‘lishi qadimgi sharq mamlakatlarida tabiat haqidagi qarashlari. tabiatning tuzilishi, unda ro‘y beradigan voqea-hodisalar haqidagi tushunchalar eramizdan bir necha ming yillar ilgari qadimgi sharq mamlakatlari – misr, xitoy, hindistonda paydo bo‘lgan. xususan, qadimgi misrda donli, sabzavot, mevali daraxtlar ekib o‘stirilgan. bir o‘rkachli tuya, mushuk, g‘oz, o‘rdak, kaptar, oqqush turlari xonakilashtirilgan. qadimgi hindistonliklar olam 5 ta element (yer, suv, olov, havo, efi r) dan iborat deb hisoblaganlar. qadimgi xitoyda ham tabiatshunoslik birmuncha rivojlangan. qishloq xo‘jaligida almashlab ekish, yerlarni o‘g‘itlash joriy etilgan. markaziy osiyoda yashagan odamlar dunyoqarashi, turmush kechirish tarzi, atrofdagi o‘lik va tirik tabiat to‘g‘risidagi tushunchalari «avesto» kitobida o‘z ifodasini topgan. avestoda dunyoning yaratilishi, tabiat va voqea-hodisalar, odamlarning hayot kechirish tarzi tasvirlangan. avestoning tibbiyotga doir bo‘limida odam tanasining, uy-joylarning tozaligiga e’tibor berish, toza suvni ehtiyot qilish, nopok narsalarni quduq, buloqlarga yaqinlashtirmaslik, tozalik va poklikka rioya qilish, tirnoq va sochlarga pokiza munosabatda bo‘lish lozimligi ta’kidlanadi. shuningdek, tuproq, yer muqaddas …

2 / 5

gari surgan. uning fi kricha, tabiat sekin-asta jonsiz narsalardan rivojlanadi. aristotel – hayvonlarning 500 ga yaqin turini bilgan hamda hayvonot olamining klassifi katsiyasiga asos solgan olim. u hayvonlarni tasniflash da ularning ayrim xossalariga emas, balki ko‘p belgilariga e’tibor berish kerakligini e’tirof etgan. u barcha hayvonlarni 2 ta guruhga – «qonlilar» va «qonsizlar»ga bo‘lgan. bu guruhlar hozirgi «umurtqali» va «umurtqasiz» hayvonlarga to‘g‘ri keladi. «qonlilar»ni 5 ta «katta avlod»ga ajratgan. aristotelning katta avlodlari umurtqali hayvonlarning hozirgi sinfl ariga to‘g‘ri keladi. olimning uqtirishicha meduza, aktiniya, bulutlar tuzilishi jihatidan bir tomondan hayvonlarga, ikkinchi tomondan o‘simliklarga o‘xshash. shuning uchun ularni aristotel «zoofi tlar» deb atagan. «hayvonlarning paydo bo‘lishi» asarida uqtirilishicha, embrion ma’lum izchillikda rivojlanadi. u oldin zoofi tlar, keyin umuman hayvonlar, so‘ng o‘z turiga xos tuzilishga va nihoyat shaxsiy xossalarga ega bo‘ladi. olim fi kricha, qonli hayvonlarning barchasida ichki organlar o‘zaro o‘xshash va bir xil joylashgan. arestotelning shogirdlaridan biri teofrast o‘simliklarning 400dan ortiq turini o‘rgangan. …

3 / 5

t hodisalarini tasvirlovchi kitoblar juda qadimdan mavjud bo‘lgan. chunonchi, ahmad ibn nasr jayxoniy (870–912) hindiston, markaziy osiyo, xitoy o‘simliklari va hayvonot dunyosi haqida qimmatli ma’lumotlar to‘plagan. u o‘simlik va hayvonlarning tarqalishi, mahalliy xalqlar foydalanadigan o‘simlik va hayvonlar, ularning tabiatdagi ahamiyati haqidagi ma’lumotlarni yozib qoldirgan. abu nasr forobiy (873–950) bota ni ka, zoologiya, odam anatomiyasi va tabiatshunos likning boshqa sohalarida mushohada yuritgan. u inson organizmi yaxlit sistema ekanligini, turli kasalliklar oziqlanish tartibining o‘zgarishi bilan bog‘liqligini ko‘rsatib bergan. farobiy inson dastavval hayvonot dunyosidan ajralib chiqqanligi, shu sababli odamda hay vonlarda ba’zi o‘xshashliklar saqlanib qol ganligi haqidagi fi krni ilgari surgan. u tabiiy tanlanish, sun’iy tanlashni e’tirof etgan. o‘rta asrlardagi tabiat fani rivojiga beruniy va ibn sino katta hissa qo‘shganlar. abu rayhon beruniy (973–1048) ko‘rsatishicha, tabiat beshta elementdan: bo‘sh liq, havo, olov, suv va tuproqdan hosil bo‘lgan. beruniy qadimgi yunon olimi ptolomeyning «yer olamning markazi bo‘lib, u harakatlanmaydigan sayyo radir», – degan ta’limotiga …

4 / 5

allagan bo‘lardi. biroq bunday urchishga boshqa organizmlar qarshilik ko‘rsatadi va ular orasidagi kurash ko‘proq moslashgan organizmlarni ro‘yobga chiqaradi. beruniyning yashash uchun kurash, tabiiy tanlanish haqidagi fi krlariga asoslanib, vatandoshimiz evolutsiyaning harakatlantiruvchi omillarini ingliz tabiatshunosi charlz darvindan 800-yil ilgari ta’kidlab o‘tganligini ko‘ramiz. beruniyning uqtirishicha, tabiatda hamma jonzotlar tabiat qonunlariga muvofi q yashaydi va o‘zgaradi. u tirik tabiatning tarixiy taraqqiyotini e’tirof etmasa-da, asalarilar o‘simliklardan, qurtlar go‘shtdan, chayonlar anjirdan paydo bo‘ladi, deb faraz qilgan. olimning qayd etishicha, yer yuzining o‘zgarishi o‘simlik va hayvonlarning o‘zgarishiga olib keladi. beruniy odamlarning rangi, qiyofasi, tabiati, axloqi turlicha bo‘lishiga irsiyatgina emas, balki tuproq, suv, havo, muhit sharoiti sababchi, deb e’tirof etadi. beruniyning fi kricha, odam o‘z rivojlanishi bilan hayvonlardan juda uzoqlashib ketgan. markaziy osiyoning mashhur tabiatshunos olimi abu ali ibn sino (980–1037) tabiatning obyektiv borlig‘iga ishonch hosil qiladi. tog‘lar, uning fi kricha, suv ta’siri yoki yerning ko‘tarilishi natijasida paydo bo‘lgan. ibn sino o‘z asarlarida o‘simliklar, hayvonlar va odam …

5 / 5

ri bayon etiladi. ikkinchi kitobda o‘simlik, ma’dan va hayvonlardan olinadigan dorilar va har bir dorining qaysi kasallikka davo ekanligi ko‘rsatiladi. uchinchi kitob insonning har bir organida bo‘ladigan kasalliklar, ularni aniqlash va davolash usullariga bag‘ishlangan. to‘rtinchi kitobda jarrohlik, ya’ni suyaklarning chiqishi, sinishini davolash haqida so‘z yuritiladi. beshinchi kitobda murakkab dorilar, ularni tayyorlash to‘g‘risida ma’lumotlar keltiriladi. ibn sinoning 82-rasm. abu rayhon beruniy 83-rasm. abu ali ibn sino 81-rasm. abu nasr farobiy 160 161 «tib qonunlari» asari 500 yil mobaynida yevropa universitetlarida asosiy tabobat qo‘llanmasi sifatida o‘qitilib kelindi. olim odamdagi ba’zi kasalliklar (chechak, vabo, sil) ko‘zga ko‘rinmas organizmlar orqali paydo bo‘ladi, deb qayd qiladi. binobarin, mikroskop kashf qilinmasdan, mikrobiologiya fani hali shakllanmasdan 600–700-yil oldin ibn sino yuqumli kasalliklar suv va havo orqali tarqalishini e’tirof etdi. zahiriddin muhammad bobur (1483–1530) buyuk davlat arbobi, shoir bo‘lib qolmasdan, tabiatshunos olim hamdir. bobur tomonidan yozilgan «boburnoma»da markaziv osiyo, afg‘o niston, hindiston kabi mamlakatlarning tarixi, geografi yasi, xalqlarning …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "evolutsion g‘oyalarning paydo bo‘lishi"

mavzu: evolutsion g‘oyalarning paydo bo‘lishi qadimgi sharq mamlakatlarida tabiat haqidagi qarashlari. tabiatning tuzilishi, unda ro‘y beradigan voqea-hodisalar haqidagi tushunchalar eramizdan bir necha ming yillar ilgari qadimgi sharq mamlakatlari – misr, xitoy, hindistonda paydo bo‘lgan. xususan, qadimgi misrda donli, sabzavot, mevali daraxtlar ekib o‘stirilgan. bir o‘rkachli tuya, mushuk, g‘oz, o‘rdak, kaptar, oqqush turlari xonakilashtirilgan. qadimgi hindistonliklar olam 5 ta element (yer, suv, olov, havo, efi r) dan iborat deb hisoblaganlar. qadimgi xitoyda ham tabiatshunoslik birmuncha rivojlangan. qishloq xo‘jaligida almashlab ekish, yerlarni o‘g‘itlash joriy etilgan. markaziy osiyoda yashagan odamlar dunyoqarashi, turmush kechirish tarzi, atrofdagi o‘lik va tirik tabiat to‘g‘risid...

This file contains 5 pages in DOCX format (29.2 KB). To download "evolutsion g‘oyalarning paydo bo‘lishi", click the Telegram button on the left.

Tags: evolutsion g‘oyalarning paydo b… DOCX 5 pages Free download Telegram