moddaning atom tuzilishi

DOCX 6 pages 250.8 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 250.8 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

ma’ruza№ 2. moddaning atom tuzilishi reja 1. moddaning tuzilishi 2. atom tuzilishi 3. kvant sonlar hamma jismlar atomlardan tuzilgan. atomlardan esa molekulalar. molekulalar jismni tashkil qiladi. jismlar gazsimon, suyuq va qattiq holatlarda bo‘lishi mumkin. bu haqiqatlarni hamma biladi. buni tushunmoq uchun, zamonaviy murakkab elektron asboblar qanday tuzilganligi va qanday ishlashini tushunmoq uchun, atom va molekulalarning strukturalardan boshlab fizikaning asosiy qonunlarini tizimlashtirish kerak. ko‘pchilik dalillarga ko‘ra, ixtiyoriy moddaning atomlari musbat zaryadlangan yadro va uni o‘rab turgan elektronlardan tashkil topgan. o‘z navbatida yadro proton va neytrondan tuzilgan. neytronlar neytral zarrachalardir, shuning uchun yadroning zaryadi undagi protonlar soni bilan aniqlanadi. elektronning massasi proton va neytronning massasidan 1836 marta kichikdir. bu esa hamma massa atomning yadrosida to‘planganligini bildiradi. shu bilan birga yadro o‘lchamlari juda kichik va elektron o‘lchamlar bilan taqqoslaymiz. agar yadroni shar deb tasavvur qilsak, unda uning radiusini, m, quyidagi formula bilan baholasak bo‘ladi: , bu yerda a- elementning ommaviy soni, ya’ni yadrodagi …

2 / 6

ish kuchlari muvozanatiga javob beradi: , (1.1) bu yerda m- elektron massasi; ν- orbita bo‘ylab elektronning harakat tezligi; z- atomning raqami; e - elektron zaryadi; ze - yadro zaryadi; ε0 - elektr doimiysi, ε0=8,85·10-12 f / m. elektronning atomdagi to‘liq e energiyasi orbita bo‘ylab harakatning ek kinetik energiyasi va protonlar maydoni ep potentsial energiyalari yig‘indisidan iborat (1.2.): . (1.2.) (1.1.) va (1.2.) formulalarning echimi shuni ko‘rsatadiki, elektronning markaziy kuchlar maydonidagi harakatida to‘liq va kinetik energiyalar kattaligi bo‘yicha bir xil, ammo ishoralari qarama-qarshi, har biri potentsial energiyaning yarmiga teng. rezerfordning planetar modelining asosiy kamchiligi uning qarama-qarshiligidadir. uning yordamida atom strukturasining turg‘unligini tushuntirib bo‘lmadi. klassik elektrodinamikaning qonunlariga muvofiq, elektronning davriy harakati markazga intilma tezlanishi elektromagnit to‘lqinlar nurlanishi bilan kuzatiladi, unda uning monoxromatik nurlanishning chastotasi aylanish chastotasiga mos kelishi kerak. nurlanishning natijasi bo‘lib, elektron energiyasi kamayishi va harakatning aylana traektoriyasini spiralga aylanishi bo‘ladi. jarayonning yakuni elektronning yadroga tushishi bo‘ladi. planetar modelning ziddiyatlaridan chetlanish …

3 / 6

r ularda turib nurlanmaydi va energiya yutmaydi. hamma energiyaning yutilishi va nurlanish jarayonlari elektronlarning bitta ruxsat etilgan energetik sathdan boshqasiga, bir statsionar orbitadan boshqasiga o‘tishi bilan bog‘liq bo‘ladi. atomdagi elektronlarning energetik holatlarining diskret xarakterini nurlanish spektri va yorug‘likning atomar holatda joylashgan turli gazlar tomonidan yutilishini o‘rganish bo‘yicha ko‘pgina eksperimentlar tasdiqlaydi. 1.3 - rasmda vodorod atomining energetik sathlari sxemasi misol sifatida keltirilgan. energetik shkalada sathlarning holati spektroskopik belgilashlar bilan to‘ldirilgan. uchinchi energetik sathga ko‘chish atomning qo‘zg‘algan holatiga to‘g‘ri keladi. elektronning asosiy holatiga qaytishi bitta sakrash yoki oraliq sathlarda ketma- ket to‘xtab o‘tishlar yo‘li bilan amalga oshadi (1.3 - rasmda ikkala holat keltirilgan). o‘tish jarayonida fotonlar mos sathlar farqlar bilan belgilanadigan energiya bilan nurlanadi. bosh kvant son n ning o‘sishi bilan energetik shkaladagi sathlarning joylashish zichligi ortadi. unga mos ravishda energiyaning diskretligi kamayadi va elektronning harakati klassik xarakatga yaqinlashadi. n=∞ bo‘lganda qiymat diskret va to‘liq holatlar orasidagi chegarani belgilaydi. 1.3- rasmdan vodorod …

4 / 6

atomda ruxsat etilgan elektron orbitalar de broyl to‘lqin uzunligi butun songa teng bo‘lgan uzunlikka mos keladigan orbitalardir ( λ=h/(mν)). atomlarda elektronlar holatini to‘ldirilishi eng pastki energetik sathlardan boshlanadi, so‘ngra keyingi yuqoriroqdagilar to‘ldiriladi, tepadagi sathlar atomning qo‘zg‘algan holatiga mos va bo‘sh bo‘lib qolaveradi. atomning kvant nazariyasida har bir elektron holat to‘rtta kvant sonlar to‘plami bilan ifodalanadi. bosh kvant son n elektronning energiyasini bildiradi. bir xil qiymatlarga ega bo‘lgan bosh kvant sonlardan iborat bo‘lgan elektronlar to‘plamini elektron qobiq deb ataladi. n=1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 kvant sonlar holatlariga k, l, m, n, o, p, q harfli belgilar biriktirilgan. o‘z navbatida qobiqlar l azimutal kvant son qiymatidan farqlanadigan qobiqchalarga bo‘linadi. oxirgisi elektronning harakat miqdorining orbital momentini bildiradi: . l kvant soni quyidagi qiymatlardan birini qabul qiladi: l=0,1,2,3,…,(n-1) atom fizikasi spektroskopiyasidan olingan harfli belgilarni l turli kvant sonlar qabul qilingan: l....... .............0 1 2 3 4 5 holatlar .......s p d f …

5 / 6

proektsiyasi plank doimiysi kattaligiga bir biridan farq qiladigan qiymatlar qabul qilishi mumkin: lsz=hs, bu yerda s- spin kvant son, s = ±1/2. har bir to‘liq to‘lgan qobiqda elektronlar soni z quyidagi ifoda bilan aniqlanadi: . to‘liq to‘lgan qobiqlar uchun orbital yig‘indi va spin momentlari yig‘indisi tengligi xosdir. yarim butun spin kvant sonli zarrachalar holatlari pauli printsipiga bo‘ysunadi. ushbu printsipga ko‘ra, atomda bir xil to‘rtta kvant soni yig‘indisiga ega bo‘lgan ikkita elektron bo‘lishi mumkin emas. boshqacha aytganda, bitta energetik holatda faqat bitta elektron mavjud bo‘lishi mumkin. umumiy holatda energetik sathda ikkita elektron mavjud bo‘lishi mumkin, ammo bu elektronlar spin momenti yo‘nalish proektsiyasi bilan farqlanadi. pauli printsipi turli kimyoviy elementlarning atom xossalarining davriy takrorlanishini tushuntiradi. atomlarning kimyoviy xossalari o‘z navbatida tashqi qobiqdagi elektronlar soni va atomlarga bog‘lovchi energiyalar bilan aniqlanadi. tashqi qobiqda joylashgan elektronlar valentli deb ataladi. nazorat savollari 1. qanday zarrachalar tizimi pauli prinsipiga bo‘ysunadi? 2. atomlarning yaqinlashishida itarilish kuchlatini qanday …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "moddaning atom tuzilishi"

ma’ruza№ 2. moddaning atom tuzilishi reja 1. moddaning tuzilishi 2. atom tuzilishi 3. kvant sonlar hamma jismlar atomlardan tuzilgan. atomlardan esa molekulalar. molekulalar jismni tashkil qiladi. jismlar gazsimon, suyuq va qattiq holatlarda bo‘lishi mumkin. bu haqiqatlarni hamma biladi. buni tushunmoq uchun, zamonaviy murakkab elektron asboblar qanday tuzilganligi va qanday ishlashini tushunmoq uchun, atom va molekulalarning strukturalardan boshlab fizikaning asosiy qonunlarini tizimlashtirish kerak. ko‘pchilik dalillarga ko‘ra, ixtiyoriy moddaning atomlari musbat zaryadlangan yadro va uni o‘rab turgan elektronlardan tashkil topgan. o‘z navbatida yadro proton va neytrondan tuzilgan. neytronlar neytral zarrachalardir, shuning uchun yadroning zaryadi undagi protonlar soni bilan aniqlanadi. ...

This file contains 6 pages in DOCX format (250.8 KB). To download "moddaning atom tuzilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: moddaning atom tuzilishi DOCX 6 pages Free download Telegram