adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi

DOCX 118 стр. 671,8 КБ Бесплатная загрузка

118 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 671,8 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 118

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 118

21-mavzu:adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi reja: 1. adabiyot fani haqida tushuncha. 2. adabiyot san’atning turi sifatida. 3. so’z san’atining o’ziga xosligi. 4. adabiyotning davrlashtirilishi faqat badiiy asargina odamga o’zga kishilarni tushunish, anglash, tuyish imkonini beradi.chunki badiiy asarlarda boshqa odamlarning ko’ngil manzaralari, ruhiyat chizgilari ta’sirli yo’sinda aks ettiriladi.badiiy adabiyot inson ruhidagi nozik tovlanish va hissiyotidagi chigal jarayonlarni ilg’ash hamda aks ettirishga xizmat qiladi.chinakam badiiy asar insonni to’lqinlantiradigan, hayajonga soladigan o’y-fikrlar, orzu-umidlar, sezgi va kechinmalarni ifodalaydi.ma’naviyatning mavjudligi insonni olamdagi boshqa jonzotlardan ajratib turadi.ma’naviyatning mag’zini esa badiiy adabiyot taslikil qiladi.chiqish (sharq)da bu tushuncha, birinchi navbatda, adab (ko’pligi-odob) bilan bog’liqdir.ma’lumki, “adabiyot" atamasi “adab" so’zidan olingan.adabning ma’nosi keng: yurish-turish odobi, so’zlash odobi, ovqatlanisb odobi, muomala odobi va b.shu jihatdan adabiyot odobshunoslikdir.ammo adabiyot odob o’rgatish bilangina cheklanib qolmaydi.u bizga inson hayotini, uning sezimlarini ko’rsatib beradi.uning qalbi, orzu-intilishlari, sevinch-armonlari, qayg’u-iztiroblari, bir so’z bilan aytganda, ma’naviy borlig’ini namoyon etadi.demak, adabiyot insonshunoslik, ruhshunoslik hamdir.so’zlar badiiy matnning vujudga kelishiga omil …

2 / 118

z buni tarix deymiz.adabiyot inson faoliyatini yoritar ekan, o’z-o’zidan uning tarixini ham yaratadi.demak, adabiyot tarix hamdir.biz yashab turgan turkiston esadunyoning inson bolasi bino bo’lgan eng qadim tarixiy beshiklaridandir.farg’ona vodiysining selungur g’oridan topilgan suyaklar bu yerda million yil oldin bam odam yashaganligini ko’rsatdi.“avesto” kitobi davlatchiligimizning salkam uch ming yillik tarixiga guvohdir.“devonu lug’otit turk” ka kiritilgan “alp er to’nga marsiysi” miloddan yetti asr oldingi qudratli saqalar davlati va uning mashhur sarkardasi sha’niga bitilgan maqtov madhiyasidir.“ko’kturk bitiklari”, “o’rxun-enasoy yodgorlilari” nomlari bilan shuhrat topgan obidalar, xususan, bilga xoqon va kultigin e’tiroflari ajdodlarimizning jang-u jadallarga to’la hayotidan darak beradi.adabiyotimizga ix-x asrlarda yangi islomiy ruh, islomiy mazmun kirib keldi.islom madaniyati shakllandi.imom buxoriyning “as-sahih" to’plami bashariyat ma’naviyatidagi yangi hodisa bo’ldi.x-xii asrlarda hayotni islomiy-turkiy idrok etuvchi yana bir yangi hodisa-didaklik dostonchilik maydonga keldi.yusuf xos hojibning “qutadg’u bilig” asari buning yorqin namunasi edi.bu davr ilk uyg’onish davri edi.xiv asrning o’rtalaridan adabiyotimizda yaqin va o’rta sharq adabiyoti uchun xos bo’lgan …

3 / 118

tan pasayish davri deb qaraydilar.xix asrning ikkinchi yarmida turkiston o’z mustaqilligini yo’qotdi.millat xuddi shu davrga kelib siyosiy-iqtisodiy, harbiy-texnikaviy jihatdan ilgarilab ketgan rusiyaga tobe bo’lib qoldi.turkistonni ruslashtirish, millatni ma’nan mahv etish, yurt boyliklarini tashib ketish avj oldi.bu hol millatning o’ychil farzandlarini bezovta qilmasligi mumkin emasdi.lekin ayrim kishilarning urinishi samara bermasligl ham oydin edi.shu bois, millatni uyg’otish, uni tarixiy hodisalarning kuzatuvchisidan qatnashchisiga aylantirish kerak edi.o’zligini anglagan millat ilg’orlari hayot-mamot jangiga kirishdilar.adabiyot bu jangda eng qudratli qurol edi.shu vaqtga qadar badiiy adabiyot ijtimoiy hayot bilan bu qadar baqamti kelmagan, chatishib ketmagan, hayotning tashvishlariga aralashmagan edi.jamiyat o’zgarishi bilan adabiyot ham o’zgarishga yuz tutdi.tarixga oldin “ma’rifatchilik" nomi bilan kirgan, so’ngroq “jadidchilik"ka aylangan harakat paydo bo’ldi.uning oqibati o’laroq, yangi adabiyot yuzaga keldi.turkiy xalqlarning bugungi adabiyoti turkistonda xix asrning oxiri xx asr boshida shakllangan yangi adabiyotning uzviy davomidir.demak, adabiyot jamiyat tarixi bilan yonma-yon yashaydi.tarix kishilik jamiyatining taraqqiyot bosqichlarini aks ettiradi.badiiy adabiyot esa xalqning turli davrlardagi ruhiyatini muayyan …

4 / 118

’ylari, ma’naviyati bilan bog’liq bo’ladi.demak, adabiyotning markazida har doim inson turadi.ammo bu har bir asarda inson obrazining qatnashuvini shart qilib qo’ymaydi.badiiy asar gul, bahor, qush, tosh, ot, it, qumursqa tasviriga bag’ishlangan bo’lishi ham mumkin.biroq bu asarlarda ham insonning borliqqa bo’lgan munosabati aks etadi.aslida bular insonning go’zallikka bo’lgan intilishi bilan bog’liq.shu ma’noda, adabiyot estetik tarbiya vositasi hamdir.zero, u inson qalbining go’zalliklaridan zavq va bahra olishiga imkon beradi.qabohat, razolat, yovuzlik tasvirida esa insonning ularga nisbatan nafrati ifodalangan bo’ladi.bunda adabiyotga obrazlilik yordam beradi.badiiy asardagi har bir shaxs, hodisa, tasvirning o’quvchini ergashtirishi, uning tuyg’ulariga ta’sir ko’rsatishi, muvozanatdan chiqarishi, uning ko’z o’ngida namoyon bo’lishi obrazlilikdir.o’quvchi badiiy matnda qalamga olingan narsalarning so’z bilan chizilgan suratini ko’radi.lekin bu surat qotib qolgan holatda emas, balki muttasil harakatda, bir-biri bilan qarama-qarshilik va ziddiyatlarda namoyon bo’ladi.o’zbek adabiyoti ko’pming yillik tarixga ega.agar “avesto” ko’zda tutilsa, salkam 3000 yillik, “alp er to’nga marsiyasi” e’tiborga olinsa, 2700 yillik, “o’rxun-enasoy yodgorliklari” dan boshlaydigan bo’lsak, …

5 / 118

uvildi.ammo ular naqadar yuksak adabiyot namunalari qoldirdilar! boburdan keyin eng yirik ijodkor sanalgan ogahiy ko’hna xorazm shuhrati so’nib, yurt o’z qobig’iga o’ralib, dunyodan uzilgan, bosqinchi rusiya turkiston sarhadlarini birma bir egallab olavotgan bir paytda yashab o’tdi.adabiyot tarixini o’rganishda n na sbunday holatlarni ham ko’zda tutish kerak bo’ladi.yuqoridagilarni hisobga olgan holda turkiy adabiyot tarixini quyidagi davrlarga bo’lish mumkin: 1.islomgacha bo’lgan davrdagi turkiy adabiyot. 2.islom ta’siri davridagi turkiy adabiyot.bu davrning o’zini quyidagi bosqichlarga ajratish mumkin: a)ilk uyg’onish davridagi turkiy adabiyot; b)uyg’onish davri o’zbek adabiyoti; d)xonliklar davri o’zbek adabiyoti. 3.yangi o’zbek adabiyoti. birinchi davr eng qadimgi zamonlardan arablar istilosigacha bo’lgan vaqtda yaratilgan adabiyotni o’z ichiga oladi.“avesto", qadimgi asotirlar, afsonalar, rivoyatlar, qo’shiqlar, o’rxun-enasoy obidalari bu davrning asosiy adabiy mahsullaridir.“avesto"dagi afsona va rivoyatlar uchun jangovar ruh, yuksak vatanparvarlik, vatanni har narsadan muqaddas tutish xosdir.o’rxun-enasoy obidalari milliy birlikka chaqiruvchi bongdir.islom ijtimoiy-siyosiy tafakkurnigina emas, adabiy-estetik qarashlarni ham o’zgartirdi.olam va odam haqidagi tushunchalarga yangi mazmun berdi.yaratganning bir-u borligiga …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 118 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi"

21-mavzu:adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi reja: 1. adabiyot fani haqida tushuncha. 2. adabiyot san’atning turi sifatida. 3. so’z san’atining o’ziga xosligi. 4. adabiyotning davrlashtirilishi faqat badiiy asargina odamga o’zga kishilarni tushunish, anglash, tuyish imkonini beradi.chunki badiiy asarlarda boshqa odamlarning ko’ngil manzaralari, ruhiyat chizgilari ta’sirli yo’sinda aks ettiriladi.badiiy adabiyot inson ruhidagi nozik tovlanish va hissiyotidagi chigal jarayonlarni ilg’ash hamda aks ettirishga xizmat qiladi.chinakam badiiy asar insonni to’lqinlantiradigan, hayajonga soladigan o’y-fikrlar, orzu-umidlar, sezgi va kechinmalarni ifodalaydi.ma’naviyatning mavjudligi insonni olamdagi boshqa jonzotlardan ajratib turadi.ma’naviyatning mag’zini esa badiiy adabiyot taslikil qi...

Этот файл содержит 118 стр. в формате DOCX (671,8 КБ). Чтобы скачать "adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: adabiyot – ma’naviyatni yuksalt… DOCX 118 стр. Бесплатная загрузка Telegram